قلمرو رسیدگی در مرحله تجدیدنظر

رأی خلاصه جریان پرونده آقای ع. ز. با وکالت آقای ر. م. وکیل دادگستری به طرفیت خانم ط. ت. دادخواستی به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغۀ طلاق در محاکم حقوقی سبزوار مطرح نموده است و در متن دادخواست وکیل خ. ب. ا. به عقدنامه ... مورخ ۱۳۸5/4/15 که شماره ثبت آن در شناسنامه وی به شماره ... به ثبت رسیده است و طبق شناسنامه دارای 5 فرزند در شناسنامه زوج به ثبت رسیده است و زوجین برابر تصویر سند نکاحیه هیچ یک از شروط ضمن‌العقد را امضاء نکرده‌اند گفته است یک سال است به لحاظ سوء رفتار زوجه امکان ادامه زندگی وجود دارد مستنداً به ماده 1133 قانون مدنی صدور گواهی عدم امکان سازش مورد درخواست است زوجین به مرکز مشاوران اجتماعی خانواده بهزیستی معرفی شده‌اند که برابر گزارش به علت عدم همکاری زوجین و عدم حضور در جلسات مشاوره امکان مشاوره میسر نگردیده است پرونده به شعبه چهارم حقوقی سبزوار ارجاع شده آقای ج. ط. به عنوان وکیل زوجه در جلسۀ مورخ ۱۳۹3/3/26 حضور یافته است وکیل خ. د. ا. جلسه گفته است دعوی ب. ش. د. مطروحه است به علت سوء رفتار زوجه به هیچ وجه موکل نمی‌تواند با وی ادامه زندگی مشترک بدهد موکل کهولت سن دارد و توان تحمل زوجه را ندارد، زوجه با او بدرفتاری می‌کند فرزندان موکل نامبرده را به منزل خود برده تا از حرکات ایذائی زوجه در امان و به دور باشد مستنداً به ماده 1133 قانون مدنی به مصداق قاعده الطلاق بید من اخذ بالساق صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغۀ طلاق مورد درخواست است موکل آماده پرداخت حق و حقوق زوجه م. ب. وکیل خ. گ. ا. در خصوص نظر مشاور موکله هیچ گونه اطلاعی از تقاضای طلاق همسر خود نداشته و به هیچ جلسه مشاوره‌ای دعوت نگردیده است در خصوص ادعای سوء رفتار زوجه بایستی نظر دادگاه محترم را به این نکته جلب نمایم که فرزندان خواهان مبادرت به انتقال پدر خود از منزل مشترک و محل سکونت با موکل به مکانی دیگر نموده و حتی مبادرت به تعویض قفل‌های درب خروجی منزل جهت جلوگیری از ورود و خروج موکل نموده به نحوی که در حال حاضر موکل جهت خرید از منزل خارج گردیده به دلیل تعویض قفل‌ها در داخل خیابان به سر برده و از بنده استمداد نموده، فرزندان به دلیل کهولت سن سعی دارند قبل از فوت پدرشان موکل را طلاق بدهد که ارثیه به وی تعلق نگیرد حتی در زمان ازدواج پدر ایشان با موکل مبادرت به اخذ دست نوشته‌ای از موکل مبنی بر عدم تعلق ارث به ایشان اخذ نموده‌اند حسب اعلام موکل همسر ایشان دچار آلزایمر م. ب. به نحوی که در پاره‌ای اوقات قادر به شناسائی اطرافیان خود نیست در این خصوص دارای پرونده پزشکی است درخواست دعوت ایشان را به محکمه و استعلام در مورد پرونده پزشکی دارم وکیل خ. گ. ا. اظهارات وکیل محترم خوانده صحت ندارد هیچگونه دلیل یا مستندی به صحت اظهارات ایشان ارائه نکرده و در مورد پرونده پزشکی نیز در مورد بیماری عنوان شده چیزی وجود ندارد دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده است آقای م. ز. داور زوج اعلام آمادگی و قبول داوری نموده است نظریه داور زوج در برگ 23 پرونده اعلام شده است داور زوجه نیز توسط وکیل او معرفی شده است در برگ 26 پرونده نظریۀ مشترک داوران اعلام گردیده است دادگاه با اعلام ختم دادرسی در تاریخ ۱۳۹3/6/9 شرح دادنامۀ 1284/93 ضمن صدور گواهی عدم امکان سازش مستنداً به ماده 1133 قانون مدنی به خواهان اجازه داده است با مراجعه به یکی از دفاتر طلاق نسبت به مطلقه نمودن خوانده اقدام نماید ضمناً مهریه زوجه را می‌بایست به نرخ روز نقداً پرداخت نماید طرفین فاقد فرزند مشترک می‌باشند و زوج می‌بایست بابت اجرت‌المثل ایام زندگی مشترک مبلغ پنجاه میلیون ریال و بابت نحله مبلغ پنجاه میلیون ریال و یک میلیون تومان بابت نفقه دوران عده به زوجه پرداخت نماید از این رأی خانم ط. ت. تجدیدنظرخواهی نموده است وکیل او در لایحۀ تقدیمی زوج را که دچار آلزایمر است دارای اهلیت برای طرح دعوی ندانسته و تقاضای استعلام پرونده پزشکی نامبرده را نموده است ازدواج موکل با خوانده به علت بیماری موکل بوده و به قصد مراقبت و مواظبت موکل صورت گرفته است دادگاه محترم بدون ارجاع به کارشناس مبادرت به تعیین رقم ناچیزی بابت حق نحله و اجرت‌المثل نموده است که محل ایراد و اعتراض موکل است ب. ت. ب. اینکه موکله 8 سال مبادرت به نگهداری همسر خود نموده است از طرفی حتی یک جلسه نیز زوج در دادگاه حاضر نشده است و دادگاه در جهت سازش در این مورد جلسه تشکیل نداده است رأی یک طرفه صادر شده درخواست نقض رأی را دارم وکیل زوج در لایحه‌ای در پاسخ به تجدیدنظرخواهی وکیل ز. گ. ا. دادگاه با هر دو طرف در جلسه صحبت کرده است و موکل حاضر شده است ب. ت. ب. اینکه اعتراض موجهی به عمل نیامده است رد دعوی ت. ن. خ. و تأیید رأی بدوی را خواستار شده است. پرونده پس از تبادل نظر به شعبه 16 دادگاه تجدیدنظر ارجاع شده است در تاریخ ۱۳۹3/10/30 هیأت شعبه 16 چون در مورد ادعای آلزایمر گواهی پزشکی اخذ نشده به لحاظ نقص پرونده را اعاده داده است تا زوج به پزشکی قانونی معرفی شود تا مشخص شود آیا بیماری آلزایمر یا مشکل روحی و روانی در حدی که تشخیص خیر و شر برای او مشکل باشد دارد یا خیر و آیا جنون و سفاهت دارد یا نه، ثانیاً برای تعیین اجرت‌المثل با عنایت به وضعیت زوج که گویا نیاز به یک نفر سرپرست دارد که وی را نگهداری نماید از طریق اخذ نظر کارشناس در صورت اعتراض نظر هیأت کارشناسی اقدام شود با وصول پرونده دادگاه بدوی زوج را به پزشکی قانونی معرفی نموده است تا وضعیت روحی و روانی او را معاینه و اعلام نظر نمایند در برگ 47 پرونده پاسخ پزشکی قانونی سبزوار حاکی است « حسب معاینه انجام شده در تاریخ ۱۳۹3/12/6 در حال حاضر هیچگونه شواهدی دال بر اختلال روانپزشکی که ناقض توانایی تصمیم‌گیری ایشان در امور مربوط به خودشان باشد و یا علائم دال بر جنون و سفاهت باشد احراز نگردیده » دادگاه قرار کارشناسی صادر نموده تا کارشناس پس از مطالعه پرونده نظریۀ خ. ر. ب. شعبه ارائه دهد در برگ 49 پرونده نظریۀ کارشناس حاکی است میزان اجرت‌المثل کارهائی که زوجه انجام داده است مبلغ 110/277/419 ریال برآورد می‌گردد. با اعاده پرونده به دادگاه تجدیدنظر هیأت شعبه در تاریخ ۱۳۹4/2/27 ضمن بررسی اوراق پرونده و ختم دادرسی به شرح رأی صادره چون اعتراض موجهی که موجب رأی بدوی شود به عمل نیامده و از حیث رعایت اصول و قواعد دادرسی نیز اشکالی به آن وارد نیست و د. ا. م. از دادرسی دلیل موجه و مؤثری که موجبات نقض و بی‌اعتباری رأی فراهم شود به عمل نیامده است لذا ب. ت. ب. مراتب مستنداً به ماده 358 قانون آئین دادرسی مدنی دادنامۀ تجدیدنظرخواسته را عیناً با اصلاح اجرت المثل به میزان 110/277/419 ریال و حذف نحله تأیید و استوار می‌نماید: اکنون از این رأی خانم ط. ت. فرجام‌خواهی کرده که هنگام شور متن دادخواست فرجامی وی با گزارش پرونده قرائت می‌شود. هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دادیار دیوان عالی کشور اجمالاً مبنی بر صدور رأی شایسته وفق موازین قانونی مورد درخواست است. در خصوص دادنامه شماره 344/94 فرجام‌خواسته مشاوره نموده چنین رأی می‌دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور بر دادنامۀ فرجام‌خواسته از این حیث که متقاضی صدور گواهی عدم امکان سازش زوج بوده و برابر سند نکاحیه زوجین هیچ یک از شروط ضمن‌العقد را امضاء نکرده‌اند و شرط مالی که معموله به عنوان شرط الف در سندهای نکاحیه چاپی وجود دارد زوجین آن را قبول و امضاء نکرده‌اند بنابراین درخواست اعمال شرط تنصیف دارائی از جانب زوجه قابلیت رسیدگی نداشته است النهایه چون در رأی دادگاه بدوی که مورد اعتراض زوج قرار نگرفته است دادگاه رقمی بابت نحله نیز منظور نموده است که رقم مذکور در مرحله تجدیدنظرخواهی زوجه نیز از جانب زوج و وکیل او بشرح لایحۀ پاسخ به دعوی تجدیدنظرخواهی مورد خدشه قرار نگرفته است و جز حقوق ثابته زوجه محسوب شده است حذف رقم پنجاه میلیون ریال بابت نحله منظور شده در رأی بدوی توسط دادگاه محترم تجدیدنظر که باید در حدود اعتراض زوجه رسیدگی خود را انجام می‌داد فاقد وجاهت قانونی بوده است و از طرفی در لایحه فرجامی زوجه اعتراض شده است که دادگاه در مورد نفقه معوقه وی نفیاً یا اثباتاً اظهار نظری نکرده است درحالیکه چنین درخواستی از جانب زوجه در رسیدگی‌های معموله در مرحلۀ بدوی و تجدیدنظر نشده مع‌الوصف چون گفته است دادخواست مستقل برای نفقه داده است بر فرض استحقاق او وفق قانون آئین دادرسی مدنی به حقوق متصوره او از این بابت رسیدگی خواهد شد و از این حیث اشکالی بر رأی فرجام‌خواسته وارد نیست بنابراین با اصلاح دادنامه صادره از دادگاه محترم تجدیدنظر استان با الحاق مجدد مبلغ پنجاه میلیون ریال که اشتباهاً بر خلاف موازین آئین دادرسی مدنی از رأی بدوی توسط آن دادگاه حذف گردیده رأی فرجام‌خواسته را که واجد ایراد و اشکال مؤثر در نقض به نظر نمی‌رسد با رد فرجام‌خواهی زوجه مستند به مواد 403 و 370 قانون آئین دادرسی مدنی ابرام می‌نماید. رئیس و مستشار و عضو معاون شعبه 41 دیوان عالی کشور علی رازینی - عبدالعلی ناصح - محسن یکتن خدایی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی