دعوای الزام به پرداخت بها یا اعطای معوض بابت املاک تملکی واقع در طرح‌های عمومی یا اعطای معوض — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی مطرح می‌شود که دستگاه‌های اجرایی (مانند شهرداری‌ها یا وزارتخانه‌ها) بر اساس طرح‌های مصوب عمومی، ملکی را تملک کرده‌اند اما بهای عادله آن را پرداخت نکرده یا معوض مناسبی به مالک نداده‌اند. مالک در این شرایط برای احقاق حق خود و دریافت قیمت روز یا معوض، به دیوان عدالت اداری مراجعه می‌کند. این دعوا در واقع الزام دستگاه اجرایی به ایفای تعهدات قانونی ناشی از تملک است.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: مالک ملک یا قائم‌مقام قانونی او / خوانده: دستگاه اجرایی تملک‌کننده (شهرداری، وزارت راه و شهرسازی و غیره).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دیوان عدالت اداری (شعبه بدوی).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند مالکیت، مدارک اثبات تملک توسط دستگاه اجرایی (مانند صورت‌جلسه تملک یا نامه دستگاه)، نظریه کارشناسی (در صورت وجود)، مدارک شناسایی.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
محدودیت زمانی خاصی برای طرح دعوای مطالبه بها وجود ندارد، اما بهتر است در اسرع وقت اقدام شود. مهلت تجدیدنظرخواهی از رأی بدوی دیوان، ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی در دیوان عدالت اداری بر اساس تعرفه خدمات قضایی (غیرمالی) محاسبه می‌شود، اما در صورت نیاز به کارشناسی، هزینه کارشناس بر عهده خواهان است.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت دادخواست در سامانه ساجد دیوان عدالت اداری
- ۲. تبادل لوایح و بررسی توسط شعبه
- ۳. صدور رأی
- ۴. در صورت صدور حکم به نفع خواهان، صدور اجراییه و ارسال به دستگاه اجرایی
- ۵. اجرای حکم توسط دستگاه یا در صورت استنکاف، پیگیری از طریق اجرای احکام دیوان.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
در این دعاوی، تعیینِ «بهای عادله» توسطِ کارشناسِ رسمیِ دادگستری (با توجه به قیمتِ روزِ زمانِ تملک یا زمانِ صدورِ رأی بسته به رویه) محورِ اصلی است؛ همچنین باید توجه داشت که آیا ملکِ تملک‌شده در طرحِ عمومی استفاده شده است یا خیر.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: مبنای محاسبهٔ قیمت / دیدگاه ۱: قیمتِ روزِ زمانِ تملک (با احتسابِ شاخصِ تورم) / دیدگاه ۲: قیمتِ روزِ زمانِ صدورِ رأی (بدونِ توجه به زمانِ تملک).
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
آیا ملکِ معوضِ پیشنهادیِ دستگاهِ اجرایی با ملکِ تملک‌شده هم‌ارزش است، آیا دستگاهِ اجرایی در پرداختِ بها تأخیرِ غیرموجه داشته است، آیا خسارتِ تأخیرِ تأدیه به بهای ملک تعلق می‌گیرد یا خیر.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
الزام خوانده به پرداخت بهای عادله روز ملک پلاک ثبتی [شماره پلاک] واقع در [آدرس] به انضمام کلیه خسارات قانونی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا می‌توان به جای پول، درخواست معوض کرد؟
بله، در صورت توافق طرفین یا حکم دادگاه، امکان اعطای معوض وجود دارد. / پرسش: آیا برای مطالبه بها باید به دادگاه عمومی رفت؟ پاسخ: اگر تملک بر اساس قانون و طرح‌های عمومی باشد، مرجع صالح دیوان عدالت اداری است. / پرسش: قیمت ملک چگونه تعیین می‌شود؟ پاسخ: توسط کارشناس رسمی دادگستری بر اساس قیمت روز و کاربری ملک تعیین می‌گردد. / پرسش: اگر دستگاه اجرایی از اجرای حکم استنکاف کند چه می‌شود؟ پاسخ: می‌توان از طریق شعبه اجرای احکام دیوان، موضوع را پیگیری و حکم به انفصال یا جریمه مسئول مربوطه گرفت.
راهنمای کامل: راهنمای جامع تغییر کاربری اراضی و ضوابط شهرسازی در ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای الزام به پرداخت بها یا اعطای معوض بابت املاک تملکی واقع در طرح‌های عمومی یا اعطای معوض ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.