رای تکراری

رای تکراری خ. م.: در تاریخ 12 دی‌ماه 1394، دیوان عالی کشور به پرونده‌ای رسیدگی نمود که در آن، درخواست پرداخت مهریه به میزان یکصد عدد سکه بهار آزادی از وراث متوفی مطرح شده بود. خواهان ادعا کرد که همسر وی در تاریخ 8 آبان 1387 فوت کرده و وراث متوفی در پرداخت مهریه کوتاهی کرده‌اند. در مقابل، خواندگان مدعی شدند که متوفی در زمان حیات هیچ‌گونه دینی بابت مهریه نداشته و چکی به مبلغ پانصد میلیون ریال به خواهان تحویل داده‌اند که به ادعای آنان، این چک به‌عنوان پرداخت مهریه بوده است. دادگاه بدوی با استناد به عدم امکان وصول چک و اظهارات وراث، حکم به محکومیت خواندگان به پرداخت مهریه صادر کرد. اما دادگاه تجدیدنظر با استناد به تبدیل تعهد، قرار رد دعوی صادر نمود. خواهان پس از ارائه دلایلی مبنی بر عدم پرداخت مهریه از سوی وراث، درخواست اعاده دادرسی کرد. دیوان عالی کشور، پس از بررسی مستندات و اظهارات طرفین، به این نتیجه رسید که استدلال دادگاه تجدیدنظر مبنی بر تبدیل تعهد فاقد وجاهت است و در نتیجه، دادنامه تجدیدنظر را نقض و دادنامه بدوی را تایید کرد. رای صادره قطعی بوده و مستند به ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 م. ب.. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/10/12 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که وراث زوج مدعی باشند، زوجه در ازای مهریه خود یک فقره چک دریافت کرده است، باید قبول چک به عنوان مهریه را ثابت کنند. بنابراین صرف تحویل چک به زوجه و اخذ رسید از او، بدون احراز اینکه چک را بابت طلب خود (مهریه) پذیرفته است، کافی جهت بری الذمه بودن مدیون اصلی(زوج)و احیانا تبدیل تعهد نیست. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه بیست و سوم دیوان عالی کشور تاریخ: 1394/10/12 - 08 : 32 قاضی: یعقوب انصاری قاضی: ذکر اله احمدی خلاصه جریان پرونده آقای ح. ع. به وکالت از خانم ع. ش. دادخواستی به مطالبه مهریه به طرفیت وراث مرحوم ع.الف. د. (خانم ه. ز.پ. وآقای م.، ح.، م.، ح. و ف. وغیره همگی د.) تقدیم دادگستری شهرستان شاهرود نموده است وکیل خ. ب. د. موکل به موجب سند ازدواج 3754 دفتر خانه شماره 5 شاهرود در تاریخ 68/07/26 با مهریه یکصد عدد سکه بهار آزادی یک (هشت گرمی) به عقد دائم ع.الف. د. فرزند م. در آمده است متاسفانه همسرایشان در تاریخ 87/08/08 فوت کرده و به موجب گواهی حصر وراثت شماره 247 - 87/10/09 وراث آن مرحوم عبارتند از موکله و خواندگان ردیف های اول ودوم و سوم ونیز پدرشان مرحوم م. که ایشان نیز فوت کرد ه اند حالیه با عنایت به مواد فوق تقاضای رسیدگی وصدور حکم مبنی بر محکومیت خواندگان به شرح ستون خواسته از ماترک مرحوم ع.الف. د. وبدوا صدور قرار تامین خواسته را دارم رسیدگی به شعبه اول دادگاه حقوقی محول گردیده است دادگاه ابتداءً به موجب دادنامه --- - 91/02/31 قرارتامین خواسته را صادر نموده است دوتن از خواندگان به نامهای پ. و پ. طی لایحه ای مرقوم داشته که تا آنجایی که یادشان می آیدپدرشان تازمانی که در قید حیات بودند نسبت به پرداخت مهریه اقدامی نکرده بودند لذا دعوی مادرشان را قبول دارند خانم ه. ز.پ. طی لایحه ای گفته است پسرم زمانی که در قید حیات بود بابت مهریه این خانم یک چک به شماره 507753 برعهده بانک ملی شعبه شاهرود به مبلغ پانصد میلیون ریال به تاریخ 87/02/20 باصاحب حساب شرکت نیکو فرد شاهرود توسط اینجانب به عروسم خواهان تحویل گردیده است ودر قبال آن رسید اخذ شده وازبابت مهریه نیز هیچگونه دینی نداشته ودین خ. ر. ب. خواهان پرداخت کرده ایم وخواهان در دفاع اظهار داشته که بخاطر اینکه شرکت نیکوفرد صاحب چک ورشکست شده نتوانسته چک را وصول نماید سرانجام دادگاه ختم رسیدگی رااعلام و به شرح دادنامه --- - 91/03/31 بااین استدلال که هرچند رسید مبنی بر تحویل چک مستند دعوی توسط خواهان وجود دارد لیکن دلیلی وجود ندارد که این چک بابت مهریه وصول شده باشد وبر فرض بپذیریم که این چک در قالب تبدیل تعهد بابت قسمتی از مهریه موضوع دعوی از سوی وراث به خواهان منتقل شده است.تبدیل تعهد زمانی می‌تواند قابل پذیرش باشد که بتوان وجه آن را وصول ومتحمل باشد که وجه آن وصول می‌شود در حالی که وصول چک ممکن نبوده است لذا حکم به محکومیت خواندگان به پرداخت مهریه مافی القباله خواهان وخسارت دادرسی از ماترک متوفی صادر نموده است که پس از تجدیدنظر خواهی خانم ه. ز.پ. پرونده به شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان سمنان ارجاع که به موجب دادنامه --- - 91/11/05 با این استدلال که با اخذ چک توسط خواهان تبدیل تعهد صورت گرفته است بانقض دادنامه بدوی قراررد دعوی خواهان راصادرنموده است دادخواه خانم ع. ش. باارائه جوابیه شرکت نیکوفردمبنی براینکه شرکت اعلام کرده که چک مورد ادعا بابت مهریه نبوده است تقاضای اعاده دادرسی نموده و شعبه مذکور دادگاه تجدیدنظر طی دادنامه --- - 92/02/10 بااین استدلال که تصمیم آن شعبه قرار رد دعوی بوده نه صدور حکم وبه رد اعاده دادرسی نسبت به قرار رد دعوی محمل قانونی ندارد لذا قرار رد درخواست اعاده دادرسی راصادر نموده است دادخواه از ریاست محترم دادگستری سمنان درخواست اعمال ماده 18 قانون اصلاحی را نموده که رئیس کل دادگستری دادنامه معترض عنه را خلاف بین شرع تشخیص و پرونده را به معاونت محترم قضایی قوه قضائیه ارسال به کمیسیون شماره 6 گروه مشاوران قضایی ارجاع که پس از تهیه گزارش اجمالی از پرونده دادخواهی خانم ع. ش. را وارد دانسته و رای دادخواسته خلاف قانون وشرع تشخیص ونظر رئیس کل دادگستری استان سمنان را صائب دانسته اند زیرا اولا صرفنظر از اینکه تبدیل تعهد به اعتبار دین صورت گرفته باشد یاخیر برخی از خواندگان (پ. و پ.) اقرار به عدم پرداخت مهریه توسط پدرشان دارند از طرفی خانم ه. ز.پ. اصلا در لایحه خود نگفته است که فرزندش (همسر متوفای خواهان) درزمان حیات خود مهریه خواهان را پرداخت کرده است بلکه گفته من سهم خود از مهریه خواهان به مبلغ پانصد میلیون ریال را پرداخت کرده ام دینی به خواهان ندارم وی اصلا نمی داند تبدیل تعهد چیست بنابراین دعوی حداقل نسبت به اقرار برخی از خواندگان ثابت است و استناد به تبدیل تعهد بلا وجه است ثانیا چه تبدیل تعهدی ؟ چک از حساب شرکت نیکو فرد است وشرکت مذکور ورشکسته است وجهی نداشته تاچک صادر کند ووجه آن پرداخت نماید تبدیل تعهد وفنی مصداق دارد که جای عین سکه بهار آزادی وجه آن زیاده یا نقیصه ودین پرداخت گردد (تبدیل به اعتبار دین) یک ورق کاغذی که قابل استفاده نیست.ثالثا شرکت نیکوفرد شاهرود به موجب نامه 4998 - 91/12/26 صراحتا اعلام کرده که چک موصوف دربایگانی شرکت موجود بوده وعنوان مهریه نمی‌باشد لذا صدور قرار رد دعوی توسط شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر صحیح نبوده است ودراجرای مقررات ماده 18 - اصلاحی پیشنهاد رسیدگی مجدد پذیرش اعاده دادرسی را نموده است که پس از موافقت ریاست معظم قوه قضائیه نسبت به اعاده دادرسی 1330 - 91/11/05 صادره از شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان سمنان پرونده به دیوان عالی کشور ارسال وجهت رسیدگی به این شعبه ( 23 ) ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای میدهد: رای شعبه ب. ت. ب. محتویات پرونده واظهارات اصحاب دعوی ومداقه در مفاد دادنامه های صادره، عمده استدلال دادگاه تجدیدنظر در رد دعوی خواهان خانم ع. ش. این است که چک شماره 50775 به مبلغ پانصد میلیون ریال عهده بانک ملی که صادر کنند آن شرکت نیکوفرد شاهروددر وجه مدیون اصلی آقای ع.الف. د. می با شد از سوی وراث متوفی بابت طلب خانم ش. به وی تحویل شد وپس از اخذ چک توسط مشارالیها تبدیل تعهد انجام و پس از تبدیل تعهد دیگر مدیون اصلی بری الذمه شده وبستانکار می‌تواند منحصرا به صادر کننده چک مراجعه نماید، که این استدلال فاقد وجاهت م. ب. چه آنکه هیچگونه دلیلی مبنی بر اینکه چک را خانم ش. بابت مهریه وطلب خود اخذ نموده باشد وطرفین دعوی به این امر تراضی کرده باشند وجودندارد و صرف تحویل چک به مشارالیها وحتی اخذ رسید از او بدون احراز اینکه آن را بابت طلب خود پذیرفته است کافی جهت بری الذمه بودن مدیون اصلی و احیانا تبدیل تعهد نمی‌باشد بنا به مراتب همانگونه که در نظریه رئیس کل محترم دادگستری استان سمنان وقضات محترم حوزه معاونت قضایی قوه قضائیه عنوان شده وفوقا به نحو مشروح منعکس گردیده است تبدیل تعهد در مانحن فیه مصداق نداشته و دادنامه مورد تقاضای اعاده دادرسی مخدوش و ب. ت. ب. نظریه ریاست معظم قوه قضائیه درتجویز اعاده دادرسی ومستندا به ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال 1392 دادنامه موصوف به شماره 1330 - 91/11/05 صادره از شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان سمنان نقض ودادنامه شماره --- - 91/03/31 صادره ازشعبه اول دادگاه عمومی حقوقی سمنان را که مطابق موازین شرعی وقانونی واستنباط صحیح از مدارک ارائه شده، صادر شده است تایید وابرام میگردد، رای صادره قطعی م. ب.. خ الف شعبه بیست سوم دیوان عالی کشور یعقوب انصاری (رئیس) ذکرالله احمدی (مستشار)