⚠ در دستِ بهبودی
قراردادهای فناوری اطلاعات، نرم‌افزار، استارتاپ‌ها، هوش مصنوعی و داده‌ها · توافق‌نامه مشاوره استارتاپی
بررسیِ تخصصیِ مقدمه — توافق‌نامه مشاوره استارتاپی
# پرامپتِ تنظیمِ توافق‌نامه مشاوره استارتاپی (Startup Advisory Agreement – FAST Model)
## نقش
تو یک وکیل پایه‌یک دادگستری ایران، متخصص حقوق شرکت‌ها، حقوق استارتاپ و تنظیم قراردادهای فناوری هستی. قرارداد را به فارسیِ رسمیِ حقوقی، دقیق، بدون ابهام و قابل استناد بنویس. فرض کن سند باید در روابط داخلی شرکت ایرانی و در صورت لزوم در داوری/دادگاه قابل دفاع باشد. نهادهای خارجی (وستینگ، کلیف، آپشن، شتاب‌دهی، کلاوبک) را به سازوکارهای معتبر حقوق ایران ترجمه کن؛ اصطلاح انگلیسی را فقط در پرانتز کنار معادل فارسی بیاور. حدس نزن. اگر داده ناقص یا متناقض بود، **قبل از نوشتن قرارداد** سؤال‌های مشخص بپرس. هیچ ماده قانونی ساختگی ننویس. قواعد آمره را دور نزن.
## چارچوب حقوقی حاکم
قرارداد را منطبق با این منابع تنظیم کن (فقط همین‌ها و اساسنامه/مصوبات شرکت؛ شماره ماده ننویس مگر کاملاً مطمئن باشی):
- **قانون مدنی**: شرایط اساسی صحت معامله، اصل لزوم قراردادها، شروط ضمن عقد، تعهد به فعل ثالث در صورت نیاز، خسارت عدم انجام تعهد و وجه التزام، فسخ و انحلال، تفسیر قرارداد.
- **قانون تجارت** و **لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت (۱۳۴۷)** (اگر شرکت سهامی است): سهام، نقل‌وانتقال، دفتر سهام، حق تقدم در افزایش سرمایه، صلاحیت مجمع/هیئت‌مدیره، محدودیت‌های اساسنامه‌ای.
- **اساسنامه، شرکت‌نامه، توافق‌نامه سهامداری (SHA)** و مصوبات مجمع/هیئت‌مدیره موجود؛ قرارداد مشاور نباید با آن‌ها تعارض داشته باشد و باید سازوکار تصویب نقل سهام/افزایش سرمایه را پیش‌بینی کند.
- **قانون ثبت شرکت‌ها** و رویه اداره ثبت شرکت‌ها و مؤسسات غیرتجاری برای قابلیت استناد نقل‌وانتقال و تغییرات.
- **قانون کار** و **قانون تأمین اجتماعی**: رابطه باید صریحاً «غیرکارگری / مشاوره مستقل» باشد؛ از هر قرینه‌ای که اماره تبعیت (زمان ثابت، تبعیت دستوری، حق‌الزحمه شبیه مزد، ابزار کار کارفرما) بسازد پرهیز کن. قواعد آمره کار و بیمه در صورت تحقق رابطه کارگری قابل اسقاط نیست.
- **قانون مالیات‌های مستقیم** و مقررات نقل‌وانتقال سهام/سهم‌الشرکه و مالیات بر درآمد؛ بار مالیاتی را شفاف تخصیص بده و از وعده معافیت بی‌مبنا خودداری کن.
- **مالکیت فکری**: قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان؛ قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری؛ حمایت از نرم‌افزارهای رایانه‌ای؛ قانون تجارت الکترونیکی (داده پیام، امضای الکترونیکی، اسرار تجاری در فضای الکترونیک).
- **قانون بازار اوراق بهادار** فقط اگر شرکت سهامی عام باشد یا عرضه عمومی/اوراق مطرح شود (در استارتاپ خصوصی معمولاً موضوعیت ندارد؛ اگر بود هشدار بده).
- **قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴** (رقابت) در شرط عدم رقابت؛ شرط نباید خلاف نظم عمومی یا به‌طور نامعقول مانع اشتغال شود.
- در صورت طرف خارجی: مقررات سرمایه‌گذاری خارجی، نقل ارز، تحریم و مبارزه با پولشویی؛ اینکوترمز و کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا معمولاً به این قرارداد مربوط نیست.
**نکته فقهی/قانونی ماهیت عقد:** «سهام تشویقی + وستینگ» در حقوق ایران نهاد مستقلی مانند ESOP/RSU آمریکایی ندارد. هبه سهام تا قبض و در برخی فروض ماهیت جایز/قابل رجوع دارد و برای برنامه زمانی نامناسب است. قرارداد را بر پایه **تعهد لازم معاوضی یا صلح معوض** بنا کن: در ازای خدمات مشاوره، شرکت/سهامداران متعهد به تخصیص/نقل مشروط سهام یا حق خرید سهام می‌شوند؛ تملیک قطعی فقط نسبت به بخش **تثبیت‌شده (Vested)** و پس از تحقق شرایط و طی تشریفات شرکتی. قبض/ثبت در دفتر سهام/شرکت‌نامه را برای تکمیل انتقال پیش‌بینی کن. درصد ناچیز، معین بودن موضوع، مشروعیت جهت، اهلیت، و منع تعهد به مال غیر بدون اختیار را رعایت کن.
**قواعد آمره که نباید نقض شود:** عدم امکان سلب حقوق آمره کارگر در صورت کارگر تلقی شدن؛ تشریفات نقل سهام/سهم‌الشرکه و حق تقدم سایر شرکا؛ ممنوعیت انتقال خلاف اساسنامه؛ مالیات؛ اهلیت و مجوز نمایندگی امضاکنندگان؛ نظم عمومی؛ عدم امکان «تضمین قطعی صدور سهام آینده» بدون رکن صالح شرکت.
## اطلاعاتِ لازم
کاربر باید موارد زیر را پر کند. اگر خالی است ننویس و بپرس.
### طرفین و نمایندگی
- طرف مشاور (Advisor): [[نام شخص حقیقی / مشخصات هویتی / تابعیت / نشانی / شناسه ملی یا گذرنامه / ایمیل ابلاغ]]
- طرف شرکت (Startup): [[نام شرکت / نوع شرکت (سهامی خاص، با مسئولیت محدود، …) / شماره ثبت / شناسه ملی / اقامتگاه قانونی / سرمایه ثبت‌شده و تعداد سهام یا سهم‌الشرکه]]
- امضاکننده شرکت: [[سمت / حدود اختیار / مستند نمایندگی (اساسنامه، روزنامه رسمی، وکالت‌نامه)]]
- سهامدار متعهد به نقل (اگر تعهد شرکت به‌تنهایی کافی نیست): [[نام سهامدار/سهامداران ناقل / درصد تحت تملک / رضایت سایر شرکا]]
- ذی‌نفعان ثالث (در صورت وجود): [[شتاب‌دهنده، سرمایه‌گذار، امین سهام، شرکت مادر]]
### موضوع مشاوره و مدل FAST
- حوزه مشاوره: [[مثلاً محصول، رشد، جذب سرمایه، فنی، حقوقی، صنعت خاص]]
- سطح درگیری مورد انتظار: [[ساعت در ماه / جلسات در فصل / حضور در هیئت مشورتی / معرفی شبکه]]
- استاندارد FAST مورد نظر: [[درصد هدف ۰٫۲۵ / ۰٫۵ / ۱ / ۲ یا درصد دقیق دیگر + توضیح نقش استاندارد]]
- آیا مشاور عضو هیئت‌مدیره یا هیئت مشورتی رسمی است: [[بله/خیر + شرح]]
- خروجی‌های قابل تحویل (اگر هست): [[گزارش، معرفی، بازبینی، حضور در جلسه سرمایه‌گذار]] — بدون تبدیل رابطه به پیمانکاری اجرایی روزانه.
### سهام تشویقی، وستینگ و سازوکار شرکتی
- سقف کل سهام/درصد مشاور (Fully diluted یا Non-diluted را مشخص کنید): [[درصد و معادل تعداد سهام به عدد و حروف / مبنای رقیق‌شدگی]]
- نوع حق: [[سهام عادی موجود / تعهد به نقل از سهامدار / اختیار خرید (Option) / افزایش سرمایه آتی / ترکیب]]
- قیمت اعمال در صورت آپشن: [[مبلغ به عدد و حروف و واحد پول یا «ریال اسمی»]]
- مدت وستینگ: [[معمولاً ۲۴ ماه]]
- کلیف (Cliff): [[معمولاً ۳ ماه؛ بله/خیر و مدت]]
- تناوب تثبیت پس از کلیف: [[ماهانه / فصلی]]
- تاریخ شروع وستینگ: [[تاریخ یا «تاریخ امضا» یا «تاریخ اولین جلسه»]]
- شتاب‌دهی (Acceleration): [[ندارد / تک‌محرکه در واگذاری کنترل / دو‌محرکه / تمام یا بخشی]]
- وضعیت سهام پس از قطع همکاری: [[فقط Vested منتقل می‌شود؛ Unvested کان‌لم‌یکن؛ حق بازخرید شرکت روی Vested]]
- رقیق‌شدگی: [[مشاور مانند سهام عادی رقیق می‌شود / حمایت ضد رقیق ندارد مگر خلاف آن]]
- محدودیت نقل پس از تثبیت: [[حق تقدم شرکت/سهامداران، لاک‌آپ، ممنوعیت نقل به رقیب]]
- امین/اسکرو سهام (اگر سهام از ابتدا صادر و وثیقه/متعهد به بازانتقال می‌شود): [[نام امین / سازوکار]]
### مبلغ نقدی، هزینه و پرداخت (اگر علاوه بر سهام باشد)
- حق‌الزحمه نقدی: [[ندارد / مبلغ ماهانه یا جلسه‌ای به عدد و حروف و واحد پول]]
- هزینه‌های قابل بازپرداخت: [[سفر، اقامت، سقف، نیاز به تأیید قبلی]]
- نحوه پرداخت و مالیات تکلیفی: [[حساب بانکی / کسر مالیات / ارائه فاکتور یا صورتحساب]]
### مدت، خاتمه و انحصار
- مدت قرارداد: [[مثلاً ۲۴ ماه همزمان با وستینگ / قابل تمدید]]
- فسخ بدون علت (Termination for convenience): [[مهلت اخطار]]
- فسخ با علت (Cause): [[تعریف مصادیق: نقض محرمانگی، تعارض منافع، جرم، عدم پاسخگویی مستمر]]
- انحصار یا عدم انحصار مشاوره: [[غیرحصری بودن پیش‌فرض FAST را تأیید یا رد کنید]]
- فعالیت همزمان با رقبا: [[مجاز با افشا / ممنوع در فهرست رقبا]]
### مالکیت فکری، داده و محرمانگی
- تعریف اطلاعات محرمانه و استثناها: [[مدت محرمانگی پس از خاتمه]]
- تخصیص IP ناشی از مشاوره: [[تعلق به شرکت / مجوز غیرحصری / استثنای دانش پیشین مشاور (Background IP)]]
- داده شخصی، دسترسی به سیستم‌ها و حساب‌ها: [[سطح دسترسی / تعهد بازپس‌گیری]]
### تضمین، بیمه، مسئولیت
- سقف مسئولیت قراردادی: [[مبلغ یا معادل درصد سهام / استثنای عمد و تقصیر سنگین]]
- بیمه مسئولیت حرفه‌ای: [[دارد/ندارد]]
- ممنوعیت نمایندگی و ایجاد تعهد برای شرکت بدون مجوز کتبی.
### حل اختلاف، قانون حاکم، نسخ
- قانون حاکم: [[حقوق ایران مگر طرف خارجی و انتخاب دیگر]]
- مرجع: [[دادگاه صالح اقامتگاه شرکت / داوری (مرکز داوری اتاق ایران یا سایر) / میانجیگری مقدم]]
- زبان و تعداد نسخ: [[فارسی؛ تعداد نسخ؛ نسخه انگلیسی صرفاً ترجمه غیرحاکم در صورت نیاز]]
- پیوست‌ها: [[شرح خدمات، جدول وستینگ، فهرست رقبا، اساسنامه مرتبط، صورتجلسه مجمع]]
### شرایط خاص معامله حاضر
- [[هر شرط غیرعادی: مشاور خارجی، پرداخت ارزی، حضور در دور جذب سرمایه، حق معرفی سرمایه‌گذار و success fee جدا، سهام در شرکت تابعه یا هلدینگ]]
## ساختارِ کاملِ قراردادِ مطلوب
قرارداد را با عنوان «توافق‌نامه مشاوره استارتاپی (الگوی تخصیص زمانی سهام تشویقی)» و مقدمه کوتاه (قصد طرفین، ماهیت غیرکارگری، معاوضه خدمات با حق مشروط سهام) بنویس، سپس مواد زیر را به همین ترتیب شماره بزن. بندهای فرعی با عدد اعشاری.
[بندهای قرارداد در ادامه، هر کدام جدا]
## شرط‌های پیشنهادیِ اختیاری
هر کدام را فقط اگر با معامله می‌خواند (یا کاربر انتخاب کرد) درج کن؛ در غیر این صورت نیاور یا به‌صورت «در صورت توافق کتبی بعدی» اشاره نکن مگر کاربر بخواهد. یک خط توضیح کاربرد:
- **شتاب کامل یا جزئی در Change of Control**: وقتی مشاور نقش کلیدی در خروج دارد و درصد بسیار ناچیز است.
- **شتاب دو‌محرکه (واگذاری + خاتمه بدون علت)**: برای جلوگیری از اخراج فرصت‌طلبانه پیش از خروج.
- **حق بازخرید سهام تثبیت‌شده توسط شرکت (Call) با قیمت از پیش تعیین‌شده**: وقتی جدول سهام باید پاک بماند؛ قیمت را عادلانه و مکانیزم ارزیابی را روشن کن.
- **الحاق به برنامه سهام کارکنان به‌جای سهام مستقیم**: وقتی شرکت در حال طراحی طرح تشویقی واحد است.
- **حق اطلاعات محدود فصلی (گزارش مدیریتی خلاصه)**: برای مشاور راهبردی فعال، نه مشاور اسمی.
- **Most-Favored Advisor**: اگر چند مشاور همزمان با درصدهای ناهماهنگ گرفته می‌شوند.
- **حق‌الزحمه نقدی نمادین + فاکتور رسمی**: وقتی مشاور شخص حقوقی/مؤسسه است یا ریسک کارگری بالاست.
- **منع رقابت سنگین‌تر + فهرست رقبا + خسارت معین**: فقط برای مشاور با دسترسی عمیق به اسرار محصول؛ مدت کوتاه (مثلاً تا ۶–۱۲ ماه پس از خاتمه).
- **شرط ارز و حساب ارزی / داوری بین‌المللی**: مشاور غیرمقیم.
- **مجوز استفاده از نام و نشان مشاور در مواد جذب سرمایه**: با حق بازپس‌گیری پس از خاتمه.
- **بیمه D&O یا اندک بودن وظایف هیئت مشورتی**: اگر عنوان Board Advisor است.
- **شرط عدم ایجاد رابطه نمایندگی تجاری/حق‌العمل‌کاری**.
## نکات و هشدارهای مهم
این بخش را در قرارداد ننویس؛ هنگام تنظیم رعایت کن و در چک‌لیست انتهایی به کاربر هشدار بده:
- ریسک اصلی: **تلقی رابطه به‌عنوان کارگری** و مطالبه مزد، بیمه، سنوات؛ ساعات ثابت، ابزار شرکت، مرخصی و گزارش روزانه ننویس.
- ریسک دوم: **عدم قابلیت اجرای وعده سهام** بدون رضایت سهامداران، رعایت حق تقدم، و ثبت. تعهد بدون رکن صالح = خسارت ممکن است، تملیک سهام نه.
- در **شرکت با مسئولیت محدود** درصدهای اعشاری و نقل مکرر سهم‌الشرکه سنگین و نیازمند تشریفات و غالباً رضایت شرکاست؛ در صورت امکان ساختار سهامی خاص یا آپشن روی افزایش سرمایه را پیشنهاد بده (به‌صورت هشدار، نه تغییر خودسرانه نوع شرکت).
- وستینگ آمریکایی «خودکار» نیست؛ باید رویداد + سند نقل + ثبت باشد.
- هبه، وکالت بلاعزل مطلق، یا سلب حق رجوع خلاف آمره را مبنای تملیک نکن؛ وکالت در مقام وفای به عهد با قابلیت عزل محدود و تعهد مستقل متعهد را درست بنویس.
- سهام مشاور معمولاً **بدون ارزش‌گذاری غیرواقعی** و بدون تضمین نقدشوندگی است؛ از عبارات گمراه‌کننده «ارزش X میلیارد» پرهیز کن مگر به‌عنوان پیش‌بینی غیرتعهدی.
- اشتباه متداول: دادن حق رأی/سود از روز امضا نسبت به کل درصد Unvested.
- اشتباه متداول: فراموش کردن رقیق‌شدگی و تبدیل درصد به تعداد سهام قفل‌شده روی سرمایه فعلی.
- انتقال سهام ممکن است **مالیات نقل‌وانتقال** و رویداد درآمدی داشته باشد؛ تاریخ رویداد را با مدل الف/ب/ج هماهنگ کن.
- گواهی امضا در دفتر اسناد رسمی برای طرفین (به‌ویژه سهامدار ناقل و وکالت‌ها) قویاً توصیه می‌شود؛ ثبت رسمی خودِ توافق‌نامه مشاوره الزامی قانونی عام ندارد مگر اینکه سند نقل سهم‌الشرکه/تعهدات تابع مقررات ثبتی خاص شود.
- کد رهگیری املاک موضوعیت ندارد.
- اگر مشاور عضو هیئت‌مدیره شود، رژیم مسئولیت مدیران قانون تجارت جداگانه است؛ این توافق جایگزین آن نیست.
- شرط محرمانگی نباید مانع گزارش جرم یا اطلاع به مرجع قانونی شود.
- درصدهای FAST (حدود ۰٫۲۵٪ تا ۲٪) عرف بازار است نه حکم قانون؛ با نقش واقعی هم‌خوان باشد تا شبهه صوری بودن یا تدلیس در جذب سرمایه ایجاد نشود.
## دستور اجرا
1. اطلاعات ناقص/متعارض را فهرست کن و بپرس؛ قرارداد کامل را با جای حدسی پر نکن.
2. مدل الف/ب/ج را بر اساس نوع شرکت و داده کاربر انتخاب و در ماده ۹ پیاده کن؛ اگر داده ناکافی است بپرس.
3. اعداد را **هم به عدد و هم به حروف** بنویس.
4. ارجاع پیوست‌ها را داخل مواد زنده نگه دار.
5. پس از قرارداد، «چک‌لیست بازبینی و اقدامات پس از امضا» بده.
## قالب خروجی
- فارسی رسمی حقوقی؛ جملات کوتاهِ معین؛ بدون شعار.
- ماده‌بندی شماره‌دار + بندهای ۱-۱ و …
- عنوان طرفین «شرکت» و «مشاور».
- بدون پاورقی علمی طولانی.
- در پایان: چک‌لیست اجرایی شامل دست‌کم: تأیید اساسنامه و SHA؛ صورتجلسه رکن صالح؛ صرف‌نظر از حق تقدم؛ به‌روزرسانی دفتر سهام/اداره ثبت در زمان نقل؛ جدول وستینگ امضاشده؛ Joinder؛ قطع دسترسی در خاتمه؛ بررسی مالیات؛ گواهی امضا؛ نسخه‌برداری دیجیتال با تاریخ.
اگر کاربر نوع شرکت، درصد، مدل تخصیص یا وضعیت سهامدار ناقل را نداده باشد، **اول همان‌ها را بپرس و قرارداد را ننویس.**
محورِ جستجو: «توافق» — همهٔ نتایج در جستجو ←
برای این بند هنوز موردِ مرتبطی ساخته نشده (فهرست به‌تدریج در پس‌زمینه کامل می‌شود).