دکترین
احیاء علوم‌الدین: واکنشها علیه احیا بعد از نشر
کتاب الاملاء عن اشکالات الاحیاء نخستین کتابی است که در دفاع از احیاء العلوم و به دست مصنف آن، تألیف شده است. غزالی در این کتاب از قاصران و عوام فریبانی که «به مجرد هوی» فتوا به طرد احیاء العلوم داده‌اند و آن را ضال و مضل خوانده‌اند و خوانندگانش را به بد دینی متهم کرده‌اند، گله می‌کند و چنین رفتاری را در زمانی که «ارباب تحقیق رفته‌اند و غالباً جز اهل تزویر و فسوق نمانده‌اند»، عجیب نمی‌یابد. وی در این کتاب به اشکالات و سؤالات پاسخ می‌دهد: چرا توحید را بر ۴ مرتبه تقسیم کرده است و به چه معنی افشای سر ربوبیت را کفر خوانده است و چرا نفس و روح را متفاوت شمرده است و چرا آدمیان را نیز در خور الهام و شنیدن کلام نهانی خداوند دانسته است و چرا گفته است که «لیس فی الامکان ابدع مما کان»، و نیافریدن عالمی کامل را مستلزم بخل باری دانسته، در حالی که برای فاعل مختار، این عین کمال است که چیزی را بتواند و نیافریند و به چه معنی بر قول سهل تستری صحه نهاده است که «العلم سر لوا نکشف بطلت الاحکام». لکن همچنانکه خود او هم می‌دانست، این پاسخ‌ها به هیچ رو دافع طعن طاعنان نبود. ۱۲.
۱ - طعن محدثان محدثان در وی طعن زدند که علم الحدیث نمی‌داند و لذا اخبار ضعیف بسیار در کتاب خود آورده است و فقیهان وی را به فروختن فقه به تصوف و آمیختن دین به اقوال یونانیان و صوفیان و افکار اخوان الصفا متهم داشتند. ۱۲.
۲ - طعن نحویان نحویان هم عیوبی نحوی در مکتوبات او نشان دادند.
منبع: «الاملاء عن اشکالات الاحیاء»، ج۵، ص۱۳، همراه احیاء علوم الدین (هم) · اتحاف السادة المتقین، ج۱، ص۴۰، قاهره، ۱۳۱۱ق
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.