انسان آرمانی: انسان آرمانی در قرآن

نگاهمان را به قرآن با سخن امام سجاد (علیه‌السّلام) آغاز می‌کنیم که می‌فرماید: (واجعل القرآن وسیلة لنا الی اشرف منازل الکرامة، و سلما نعرج فیه الی محل السلامة…) پروردگارا! قرآن را برای ما وسیله‌ای قرارده، به سوی شریف‌ترین جایگاه کرامت ، و نردبانی قرارده تا در پرتو معارف آن به فراسوی (سلامت) عروج کنیم! زبان لطیف نیایش ، از واقعیت ملموس، آرمانی شوق‌انگیز پدید آورده است و امام سجاد (علیه‌السّلام) با این عبارات، ماهیت و رسالت و نقش آفرینی قرآن را در زندگی انسان به او یادآور شده است، چرا که اگر در ماهیت قرآن، تکریم و بزرگداشت انسان و سلامت مادی و معنوی او نهادینه نشده بود، تمنا داشتن کرامت و سلامت از ساحت آن، دور از حکمت و درایت می‌نمود. مطالعه در آیات قرآن، به روشنی می‌نمایاند که هدف و رسالت قرآن، تعالی بخشیدن به انسان است و شکوهمندترین ترسیمی که از حیات طیبه انسان دارد، جایگاهی است که سراسر امنیت و سلامت است. ولی در همین آغاز راه، پرسشی جدی مطرح می‌شود و آن این است که آیا قرآن، همانند روان‌شناسان تنها به سلامت شخصیت انسان می‌اندیشد، یا هدف قرآن چیزی فراتر از سلامت شخصیت انسان است و سلامت را گذرگاهی به سوی رستگاری می‌داند؟ این نکته‌ای است که حتی ذهن روان‌شناسی چون فرانکل را به خود معطوف داشته است، چه این که او اظهار داشته است: (هدف مذهب و روان‌کاوی متفاوت است، با این که مذهب بسیار بیش‌تر از آنچه که روان‌درمانی می‌تواند به انسان بدهد، به او می‌دهد، ولی بسیار بیش‌تر از آن نیز می‌خواهد. مذهب خواستار رستگاری انسان، و روان‌درمانی خواستار سلامتی انسان است.) البته رستگاری، در نگاه وحی قابل تفکیک از سلامت در زندگی دنیا و آخرت نیست، چه این که در آیات قرآن، بشارت و نیکبختی هر دو جهان ، مورد اهتمام دین معرفی شده است. «لهم البشری فی الحیاة الدنیا و فی الآخرة؛ اهل ایمان و تقوا که در زمره اولیای خداوند قرار دارند، از بشارت در زندگی دنیا و آخرت برخوردارند.» «وابتغ فیما آتاک الله الدار الآخرة ولا تنس نصیبک من الدنیا؛ در آنچه خداوند عطایت کرده است، زندگی آخرت را جویا باش و با این حال، بهره خویش از زندگی دنیا را از یاد نبر.» منبع: یونس/سوره۱۰، آیه۶۴ · قصص/سوره۲۸، آیه۷۷