بول: خواص درمانی بول

جالینوس، از جمله، می‌گوید: پیشاب، حارّ و حادّ و بسیار جالی (=زداینده، پاک کننده) است. لذا گازُران جامه‌های بسیار چرکین را با آن می‌شویند. حرارت پیشاب آدمی ‌از حرارت گمیز دیگر جانوران کم‌تر است. به سبب همین قوّة جَلاءِ (زدایندگی) بول، پزشکان زخمهای عمیق، جَرَب ، زخمهای ریمِن (و جز این‌ها) را با آن درمان می‌کردند. خلاصه‌ای از گفته‌های دیوسکوریدس چنین است: خوردنِ پیشابِ خویش پادزهر افعی گزیدگی و سَمهای کُشنده است. ریختن آمیزه گمیز آدمی ‌و نَطرون ( بوره ) بر جای گزشِ سگ هار و بر‌اندامِ مبتلا به جَرَب و خارش، آن‌ها را درمان می‌کند. جَلایِ (پاک کنندگیِ) گمیز کهن برای درمان زخمهای نمناکِ سَر، حَزاز (= «شوره سر»)، جربِ سر و آبله بیش از آنِ بولِ تازه است و از پراکنش زخمهایِ « خبیث » در بدن جلوگیری می‌کند. چکاندن پیشاب در گوش ، ریم گوش را می‌خشکاند. خوردن پیشاب پسرِ نابالغ نَفَس تنگی را درمان می‌کند. در مورد بیماری‌های چشم ، گمیز و عسل جوشانده در آوندی مسین لکّه سفیدِ ( قرنیه ) چشم را می‌زداید و برای رفع رَمَد (=چشم درد) و تاری چشم سودمند است. با گمیز و مِسِ قُبرُسی چسبی می‌سازند که زرگران قطعات خود را با آن به هم می‌چسبانند . مالیدن دُرْدِ (رسوبِ) پیشاب نسبتاً کهن بر حُمره (بادِ سرخ)، آن را آرام می‌کند. چکاندن گمیز گاو نر آمیخته به گَردِ مُرّ (=مورْد) در گوش، گوشْ درد را تسکین می‌دهد. خوردن گمیز گاو نر یا گورخر با سُنبل الطّیب حَبن (= استسقاء) لَحمی ‌را رفع می‌کند. خوردن گمیز خر درمانگر درد گُرده است. ضمناً این پیشاب مس آلود در علاج زخمهای «خبیث» دیر درمان اثر و «سود عجیبی دارد». ظاهراً= عَمَش: ضعف بینایی همراه با اشکریزش) را زایل می‌کند. ضماد پیشاب آدمی ‌آمیخته به خاکستر چوب رَز بر جای خونریزی، خون را بند می‌آورد. ضماد پیشاب، بویژه اگر به بورَق و شیره ترش اُترج آمیخته شود، برای رفع تقشّر (= پوست پوست شدن)، خارش و بَرَص سودمند است. به جای گمیزِ منعقد شده در آوند مسین (مذکور در بالا) می‌توان از پیشابِ پخته شده با کُرّاث (=تَره) استفاده کرد. شستن موی سر با گمیز سگِ ماده، موی را، همچون بهترین خضاب ، سیاه می‌کند. گمیز شُتر گرم، خشکاننده و قابض است؛ درد سپرز و «الماء الاصفر» را درمان می‌کند؛ شستن سر با آن برای حَزاز و سَعْفَه (=گَری ؟)، چکاندن آن در گوش برای زخمهای گوش، خوردن آن با یک نوشیدنی برای بادهای معده و روده‌ها و زهدان ، و استنشاق آن برای درمان نارسایی حس بویایی سودمند است. مالیدنِ گمیز سگ، بر زگیل ، آن را از میان می‌برد. گمیز بز برای استسقاء خوب است. گمیز گاو ، اگر اشنان در آن خیسانده شود، برای دل درد ناشی از « سردی » و برای بواسیر سودمند است. گمیز گاومیش آمیخته به مُرّ ، اگر در گوش چکانند، گوش درد ناشی از برودت را آرام می‌کند. گمیز شب پَره برای رفع سفیدی در ( قرنیه چشم ) سودمند است. منبع: ذیل اَبْوال، بتصحیح احمد بهمنیار، چاپ حسین محبوبی اردکانی، تهران ۱۳۴۶ ش · ج۲۰، ص۱۵۷ـ۱۶۰، حیدرآباد دکن ۱۳۷۴ـ۱۳۹۰/۱۹۵۵ـ۱۹۷۱ · ج۱، ص۱۲۷ـ ۱۲۹، ترجمه قدیم عربی، بولاق ۱۲۹۱ · ج۱، کتاب دوم، ص۲۷۹، بولاق ۱۲۹۴ · ج۲، ص۱۳۵، بولاق ۱۲۹۴