دکترین
تزکیه: اسباب تزکیه
» به همین جهت از جمله اسمای الهی که در روایات و ادعیه ذکر شده مزکّی یعنی تزکیه‌کننده است و همان‌گونه که تزکیه‌کننده حقیقی خداست تنها کسی که می‌تواند به حق بر پاکی و تزکیه افراد گواهی دهد خداوند است: «اَلَم تَرَ اِلَی الَّذینَ یُزَکّونَ اَنفُسَهُم بَلِ اللّهُ یُزَکّی مَن یَشاءُ ولا یُظلَمونَ فَتیلا؛ و این بدان جهت است که خداوند از ظاهر و باطن افراد بهتر از خود آنان آگاهی داشته، می‌تواند پاکی یا ناپاکی آنان را تصدیق کند. ۹.
۲ - رهبران الهی پیامبران ، امامان و اولیای خاصّ الهی ـ که بر فطرت پاک آفریده شده و به‌طور موهبتی و غیر اکتسابی از آلودگی‌های شرک و گناه و صفات ناپسند منزه‌اند، «قالَ اِنَّما اَنَا رَسولُ رَبِّکِ لاَِهَبَ لَکِ غُلـمـًا زَکیـّا؛ » به نظر برخی مراد از تزکیه بشر از سوی انبیا تزکیه در قول است، یعنی آنان در قیامت بر پاک بودن نفوس شهادت می‌دهند. از این‌رو قرآن‌کریم در آیات ۷۶-۷۵ سوره طه از یک سو بهشت و درجات عالی آن را برای مؤمنان و صالحان ثابت می‌کند و از سوی دیگر همه آنها را جزای اهل تزکیه می‌داند: «و مَن یَأتِهِ مُؤمِنـًا قَد عَمِلَ الصّــلِحـتِ فَاُولـئِکَ لَهُمُ الدَّرَجـتُ العُلی جَنّـتُ عَدن تَجری مِن تَحتِهَا الاَنهـرُ خــلِدینَ فیها و ذلِکَ جَزاءُ مَن تَزَکّی؛ » از این آیه به دست می‌آید که راه دستیابی به تزکیه، تقوا و عمل است نه ادعای پاک بودن.
همچنین در آیه ۱۸ سوره فاطر تزکیه بدل از خشیت و اقامه نماز معرفی شده است: «ولا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزرَ اُخری واِن تَدعُ مُثقَلَةٌ اِلی حِملِها لا یُحمَل مِنهُ شَیءٌ ولَو کانَ ذا قُربی اِنَّما تُنذِرُ الَّذینَ یَخشَونَ رَبَّهُم بِالغَیبِ واَقاموا الصَّلوةَ و مَن تَزَکّی فَاِنَّما یَتَزَکّی لِنفسِهِ واِلَی اللّهِ المَصیر؛ ۹.۴.
۱ - نماز نماز از عباداتی است که اگر با آداب و شرایط آن به جا آورده شود هم باعث جلوگیری از آلوده شدن انسان به گناه می‌گردد: «واَقِمِ الصَّلوةَ اِنَّ الصَّلوةَ تَنهی عَنِ الفَحشاءِ والمُنکَرِ؛ » و هم او را از گناهانی که مرتکب شده پاک می‌کند: «واَقِمِ الصَّلوةَ طَرَفَیِ النَّهارِ وزُلَفـًا مِنَ الَّیلِ اِنَّ الحَسَنـتِ یُذهِبنَ السَّیِّـاتِ؛ در روایتی نماز همچون آبی دانسته شده است که همه گناهان بین دو نماز را محو می‌کند. و برپایه روایتی دیگر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: نمازی که با آداب و شرایط اقامه شود گناهان را همچون برگ خزان می‌ریزد. ۹.۴.
۲ - انفاق انفاق مال چه واجب و چه مستحب موجب پاک شدن و تطهیر قلوب از آلودگی‌ها و صفات ناپسند همچون بخل و دوستی دنیا می‌گردد. «خُذ مِن اَمولِهِم صَدَقَةً تُطَهِّرُهُم وتُزَکّیهِم بِها؛ » بیشتر مفسران مراد از آیه فوق را گرفتن زکات واجب دانسته‌اند اما برخی مراد از آن را بخشی از اموال افراد گنهکار دانسته‌اند که جهت کفاره گناه خویش می‌پردازند. » مؤید این نظرند، اگرچه استفاده حکم زکات واجب و انفاق‌های دیگر از آیه با یکدیگر تنافی ندارد.
در آیات ۱۹-۱۸ سوره لیل نیز به انفاق در راه خدا و نقش آن در تزکیه اشاره کرده و آن را از صفات متقین دانسته است: «و سَیُجَنَّبُها الاَتقی اَلَّذی یُؤتی مالَهُ یَتَزَکّی؛ » در روایات اسلامی نیز بر تأثیر انفاق در تزکیه و محو گناهان تأکید شده است، از جمله پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: هر کس خانواده مسلمانی را یک شبانه‌روز پذیرایی کند خداوند گناهان او را محو می‌کند.
منبع: نور/سوره۲۴، آیه۲۱ · البلد الامین، ص۳۲۴ · نساء/سوره۴، آیه۴۹ · مجمع البیان، ج۳، ص۹۱-۹۰ · مواهب الرحمن، ج۸، ص۲۷۷ · مواهب الرحمن، ج۸، ص۲۷۶ · مریم/سوره۱۹، آیه۱۹ · التحریر والتنویر، ج۱، ص۱۹۴ · دائرة المعارف قرآن کریم، ج، ص۵۰۱ · بقره/سوره۲، آیه۱۲۹ · نازعات/سوره۷۹، آیه۱۸-۱۷ · مجمع البیان، ج۱، ص۳۹۵ · طه/سوره۲۰، آیه۷۶-۷۵ · نجم/سوره۵۳، آیه۳۲ · الفرقان، ج۲۷، ص۴۴۷-۴۴۹ · فاطر/سوره۳۵، آیه۱۸ · عنکبوت/سوره۲۹، آیه۴۵ · هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴ · دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶، ص۵۰۲ · مجمع البیان، ج۵، ص۳۰۷ · تهذیب الاحکام، ج۲، ص۲۳۷ · منهج الصادقین، ج۴، ص۴۶۲ · منهج القرآن فی تربیة المجتمع، ص۲۰۴ · توبه/سوره۹، آیه۱۰۳ · مجمع البیان، ج۵، ص۱۰۲ · جامع البیان، ج۱۱، ص۲۵ · جامع البیان، ج۱۱، ص۲۶-۲۴ · توبه/سوره۹، آیه۱۰۴ · لیل/سوره۹۲، آیه۱۹-۱۸ · کنز العمال، ج۱۵، ص۷۷۵
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.