تساهل و تسامح با اهل‌کتاب (قرآن): اعلام تسلیم در برابر خدا

مسلمانان در عین تسامح و تساهل با اهل کتاب، موظف به اعلام تسلیم خود در برابر خدا: •«قل یـاهل الکتـب تعالوا الی کلمة سواء بیننا وبینکم الا نعبد الا الله ولا نشرک به شیــا ولا یتخذ بعضنا بعضـا اربابـا من دون الله فان تولوا فقولوا اشهدوا بانا مسلمون:بگو: اى اهل کتاب، بیایید بر سر سخنى که میان ما و شما یکسان است (انبیاء و کتاب‌هاى آسمانى بر آن متّفقند) گرد آییم، و آن این که جز خدا را نپرستیم و چیزى را شریک او نکنیم و برخى از ما برخى دیگر را خدایانى به جاى خدا نگیرد. پس اگر (از این پیشنهاد) روى گرداندند بگویید: گواه باشید که ما مسلمانیم.» ۴. ۱ - تفسیر أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ و مراد از جمله‌" أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ" نفى عبادت غیر خدا است نه اثبات عبادت خدا، در سابق هم در معناى کلمه طیبه" لا اله الا اللَّه" اشاره کردیم به اینکه کلمه" الا اللَّه" بدل است نه استثنا و لازمه بدل بودن آن، این است که سیاق " لا اله الا اللَّه" سیاق نفى شریک‌ باشد، نه اثبات اله، چون قرآن کریم اثبات وجود اله و حقیقت آن را امرى مسلم مى ‌داند. و چون سیاق کلام سیاق نفى شریک است- البته شریک در عبادت- و شرکى که اعتقاد به فرزند بودن عیسى براى خدا و اعتقاد به سه خدایى و امثال آن از آن ماده منشا مى‌ گیرد با جمله:" أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ" ریشه کن نمى ‌شد، لذا به دنبالش فرمود:" وَ لا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لا یَتَّخِذَ ..."، چون در جمله اول عبادت را تنها عبادت خدا خواند و مادامى که عبادت از عقائد شرک ‌آمیز خالص نباشد عبادت اللَّه نمى ‌شود، بلکه عبادت اللَّه و معبودى مى ‌شود که شریک دارد، نه عبادت اللَّه، اگر چه این عبادت به عنوان اللَّه انجام شود، لیکن به خاطر اعتقاد به شرک در حقیقت سهمى از آن براى اللَّه خواهد بود و این خود عبادت غیر اللَّه هم هست. قرآن به همه آنها اعلام مى‌ کند: ما و شما در اصل توحید مشترک ایم بیایید دست به دست هم داده این اصل مشترک را بدون هیچ پیرایه ‌اى زنده کنیم و از تفسیرهاى نابجا که نتیجه آن شرک و دورى از توحید خالص است خوددارى نمائیم.جالب اینکه در این آیه با سه تعبیر مختلف روى مساله یگانگى خدا تاکید شده است اول با جمله" أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ‌" (جز خدا را نپرستیم) و بعد با جمله" لا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً" (کسى را شریک او قرار ندهیم) و سومین بار با جمله" وَ لا یَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ‌" (بعضى از ما بعضى دیگر را به خدایى نپذیرد).ضمنا جمله اخیر اشاره لطیفى به این حقیقت است که مسیح یکى از افراد انسان و هم نوع ما است نباید او را به خدایى شناخت. منبع: آل عمران/سوره۳، آیه۶۴ · المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۳، ص۳۹۱ · تفسیر نمونه، ج۲، ص۵۹۴