تنبیه: نکاتی در باب تنبیه

۱. تنبیه نباید بیش از مقدار جرم و گناه باشد. حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در روایت اسد بن وداعه پس از آن‌که سه مرتبه از تنبیه نهی کرد فرمود: اگر تنبیه کردی به اندازه گناه تنبیه کن. ۲. در تنبیه باید قوت بدنی، سن و شخصیت افراد را در نظر داشت در روایت حماد بن عثمان امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود: هر مقدار که حاکم مصلحت بداند بر حسب مقدار گناه و یا قدرت بدنی شخص تعزیر کند. و نیز ازحضرت علی (علیه‌السّلام) نقل شده است که گاهی نصف یا ثلث شلاق را می‌گرفت و بر حسب سن کودکان آنها را حد می‌زد. در مورد شخصیت افراد نیز حضرت علی (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «کیفر عقلاء با اشاره است و کیفر جهال با تصریح و صراحت» و یا می‌فرماید: «کنایه و تعریض برای عاقل شدیدترین عقاب است.» ۳. از تنبیه در حال غضب باید اجتناب کرد چرا که پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و امیرالمؤنین (علیه‌السّلام) از ادب کردن در حال غضب نهی کرده‌اند. ۴. اگر کودک قبل از اینکه تنبیه شود، متنبه شد نباید او را تنبیه کرد؛ زیرا هدف از تنبیه آگاهی و اصلاح کودک است و وقتی هدف حاصل شد دیگر تنبیه معنی ندارد. قرآن کریم می‌فرماید: «زنانی را که به وظائف همسری عمل نمی‌کنند، موعظه کنید و از همبستری با آنها بپرهیزید و آنها را بزنید، اگر اطاعت کردند دیگر بهانه‌ای برای ستم و آزار آنها مجویید» این آیه گرچه در مورد تنبیه زنان است اما با تنقیح مناط می‌توان آن را به تنبیه کودک نیز سرایت داد. ۵. ۶. نباید کودک را به خاطر تشفی خاطر خود تنبیه کرد بلکه هموراه باید صلاح کودک مد نظر باشد. ۷. قرآن کریم نیز نسبت به تنبیه زنانی که به وظایف خود عمل نمی‌کنند می‌گوید «فعظوهن واهجروهن فی المضاجع و اضربوهن.. مفسرین گفته‌اند در اینجا تربیت مراد است یعنی ابتدا موعظه می‌کنی اگر اطاعات نکرد از همبستری با او پرهیز می‌کنی و اگر باز اطاعت نکرد او را می‌زنی. بنابراین یعنی از مرحله ضعیف شروع می‌کنی و فورا سراغ تنبیه بدنی نمی‌روی. منبع: مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بیروت ۱۴۰۸، ج۸، ص۱۰۶ · وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۵۸۴، روایت ۳ · غررالحکم، ج۲، ص۵۰۱، ش ۴۴ و ۴۵ · بحارالانوار، ج۷۹، ص۱۰۲، روایت ۲ · نساء/سوره۴، آیه۳۴ · وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۵۲۵، روایت ۱۱ · منهج التربیة للطفل، ص۳۷۱