حارث بن سریج: زمینه قیام حارث

در دوران خلافت امویان تحریفات و دگرگونی‌های بسیاری در قوانین اسلامی به وجود آمد. از جمله گرفتن جزیه که مالیات ماخوذ از غیر مسلمانانی بود که در سایه حکومت اسلامی می‌زیستند. امویان این قانون را دگرگون کرده آن را بر نو مسلمانان که موالی می‌خواندند، از دوره حجاج واجب شمردند. زیرا اسلام آوردن مردمان مناطق مفتوحه، دست عمال اموی را برای گرفتن جزیه می‌بست و آنان برای برآوردن هزینه‌های گزاف زندگانی‌های اشرافی خویش، با مشکل مواجه می‌شدند. پس خلفای اموی اعلام کردند که صرف ایمان آوردن و شهادتین برای مؤمن شدن یک فرد، کافی نیست. بلکه مسلمان کسی است که بتواند آیات ‌قرآن را بخواند، ختنه کرده و....از این‌رو تازه مسلمانان نیز مشمول پرداخت جزیه شدند. در مقابله با این بی‌عدالتی مرجئه ایمان با شهادتین را کافی ‌دانسته و شرایطی را که حجاج در تعریف ایمان اعلام کرده بود، فاقد اعتبار شمردند. از آن جمله قیام حارث بن سریج و پیروان وی بود که بر ضد حاکمیت امویان با غیر مسلمانان هم پیمان شدند. بدان امید که دولتی بر پایه‌ی احکام قرآن و سنت و عدالت پدید آورند. منبع: تاریخ ‌الطبری، ج‌۷، ص۵۴ - ۵۶، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، نشر اساطیر · الکامل فی التاریخ، ج‌۴، ص۴۶۷ - ۴۶۸، بیروت، دار صادر - دار بیروت، ۱۳۸۵/۱۹۶۵ · تاریخ ‌الطبری، ج‌۷، ص۵۵ - ۵۶، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، نشر اساطیر