حَرَکَتِ جوهَری ، نظریهای در حکمت متعالیه صدرایی در برابر نظریۀ مشهور حرکت در عَرَض که متعلق به اندیشۀ ارسطویی و فیلسوفان مشائی مسلمان است. انگیزه او تبیین مسئلۀ بسیار مهم حدوث و ربط حادث به قدیم است. بهعقیدۀ او، جهان در ذات و جوهر خود تماماً در حرکت است و حرکت در عرضها نیز به تبعیت از حرکت در جوهر پدید میآید؛ در واقع حرکت نحوی از وجود است که در آن شیء تدریجاً از قوه به فعل خارج میشود و این تدریج به کمک حس دریافت شدنی است و در پاسخ به منکرین، بحث تجدد اتصالی را مطرح میکند.
وی در ادامه، تجدد طبیعت را عین ثباتش میداند و در جواب اینکه مسبـوق بـودن متجـدد بـه متجدد ــ متحرک به طبیعت ــ به تسلسل میانجامد، چنین پاسخ میدهد که تجدد صفت ذاتی طبیعت است و بیرون از ذات آن نیست، بلکه خداوند آن را همینگونه متجدد خلق کرده است و ذاتی هم معلَّل نیست. صدرالدین بنابر مشرب ذوقی خود که سخت درآمیخته با زهد و پارسایی حقیقی بود، شاهدهای بسیاری در آیههای قرآنی بر حرکت جوهری یافته و آورده است، و از آنها برای اثبات این امر بهره میجوید که این نظریۀ حرکت جوهری از آن او و حاصل اندیشۀ او نیست، بلکـه سخن خداوند است.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
