سبقت: سبقت در باب احیاء موات

از راههاى پیدایى حق اولویت - که از آن به حق سبق تعبیر کرده‌اند- پیشى گرفتن در استفاده از مشترکات همچون راهها ، مساجد و سایر اماکن عمومی و نیز مباحات اصلی ، مانند زمین موات ، آب چشمه و رودخانه است که هدف صِرف انتفاع و استفاده از آنها باشد نه تملک . همچنین اگر شخصی بر دیگران در تحجیر زمین موات سبقت گرفته باشد در احیای آن به قصد تملک بر سایرین اولویت دارد. بنابراین، حق جلوگیری دارد. و اگر کسی بر تحجیرکننده زور بگوید و آن را احیا کند مالک آن نمی‌شود.» و در سبقت با «تحجیر، مباشرت معتبر نمی‌باشد؛ بلکه جایز است که با وکیل نمودن یا اجیر نمودن شخص دیگر باشد؛ پس حقی که به سبب تحجیر حاصل می‌شود برای موکّل و مستاجر ثابت می‌شود، نه برای وکیل و اجیر. و اما کفایت وقوع آن از شخص به طور نیابت از شخص دیگری که بعداً آن را اجازه دهد در ثبوت حق تحجیر برای منوب عنه (اجازه دهنده) بعید است. البته توجه باید داشت که «در مانع شدن تحجیر، شرط است که تحجیرکننده بتواند به آباد نمودن آن ولو بعد از زمان طولانی قیام نماید به شرطی که موجب تعطیل موات نباشد؛ پس کسی که بر احیای آنچه را که تحجیر نموده - یا از جهت فقر یا از جهت عاجز بودنش از تهیّه اسباب آن - قدرت نداشته باشد، تحجیر او اثری ندارد و برای غیر او جایز است که آن را احیا نماید. و همچنین اگر بیشتر از مقدار توانایی‌اش بر احیا، تحجیر کند، تحجیرش اثری ندارد، مگر در آن مقداری که توانایی بر آباد نمودن آن دارد؛ و اما نسبت به زیادتر از آن حق ندارد دیگری را از احیای آن جلوگیری کند. بنابراین، کسی که از احیای موات عاجز است، حق تحجیر و سپس انتقال آنچه را که تحجیر نموده به دیگری با صلح یا غیر آن ندارد؛ چه به طور مجانی باشد یا در مقابل عوض؛ زیرا برای او حقی حاصل نشده تا آن را به دیگری منتقل نماید.» منبع: القواعد الفقهیة (مکارم) ج۲، ص۱۳۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۲۰، کتاب احیاء الموات و المشترکات، القول فی احیاء الموات، مسالة۱۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۲۱، کتاب احیاء الموات و المشترکات، القول فی احیاء الموات، مسالة۲۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۲۱، کتاب احیاء الموات و المشترکات، القول فی احیاء الموات، مسالة۲۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش