علم نجوم: یاد دادن و یاد گرفتن علم نجوم

در مورد صحت و عدم صحت یاد دادن و یاد گرفتن علم نجوم، هم در روایات و هم در دیدگاه علماء اختلاف است. ۲. ۱ - در روایات در روایات از علم نجوم، هم نکوهش و هم ستایش شده است. مضمون برخی روایات این است که علم نجوم علمی است که منافعش‌ اندک و زیان‌هایش بسیار است، و مفاد بعضی دیگر، چنین است که‌ اندک آن نفعی نمی‌بخشد و زیاد آن درک نمی‌شود؛ چنان‌که در روایتی از رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ، از نظر و (اندیشه) کردن در ستارگان نهی شده است. در مقابل، در بعضی دیگر از روایات آمده است: دانش نجوم از دانش‌های انبیاء است که خداوند ایشان را به آن اختصاص داده است. اهل بیت ‌(علیهم‌السّلام) نیز عالم به آن هستند و نظر کردن دیگران در ستارگان روا شمرده شده است. در روایتی آمده است: « حضرت ادریس (علیه‌السّلام) نخستین کسی است که درباره ستارگان سخن گفته است». ۲. ۲ - دیدگاه علماء به سبب اختلاف روایات، در حرمت یاد دادن و یاد گرفتن علم نجوم نیز اختلاف شده است. برخی آن را از علوم جایز و مباح شمرده و تعلیم و تعلم و نظر در آن و عمل به آن را جایز دانسته و گفته‌اند: حرکات، اوضاع و حالات ستارگان، بــر حوادثی دلالت دارند که در زمین پدید می‌آیند؛ لیکن خداوند می‌تواند آن حوادث را به سبب صدقه دادن، دعا کردن و مانند آن از دیگر اسباب، تغییر دهد. البته اعتقاد به مؤثر بودن این حرکات و اوضاع؛ چه به نحو استقلال و یا مشارکت با خدا در تاثیرگذاری، حرام ، بلکه کفر است و روایات نکوهش کننده ناظر به این اعتقاد است. برخی به حرمت تعلیم و تعلم علم نجوم قائل شده‌اند و بسیاری حرمت آن را به اعتقاد تاثیر داشتن اوضاع و حرکات در رخدادها مقید کرده‌اند. بنابراین، در صورت عدم اعتقاد به آن و قول به اینکه این حرکات و اوضاع صرفا نشانه‌هایی بر بروز حوادثی در زمین می‌باشند، تعلیم و تعلم آن حرام نخواهد بود. البته فراگیری علم نجوم برای شناسایی چگونگی حرکت‌های ستارگان و سیارات و نیز حالات آنها از تربیع ، تثلیث و غیر آن و کسوف و خسوف و طلوع و غروب و دخول ماه یا خورشید در برج‌ها و نیز درجات آنها که مبتنی بر علم حساب می‌باشد، جایز است. منبع: وسائل الشیعة، ج۱۷، ص۱۴۱-۱۴۴ · ج۲۶، ص۴۷۴ – ۴۷۶ · مستند الشیعة، ج۱۴، ص۱۱۸-۱۲۴ · ج۵، ص۳۶۷ · مستند الشیعة، ج۱۴، ص۱۱۸ - ۱۲۰ · ج۱۵، ص۳۹۰