قاعده درء: نکته

البته گویا، پیش از یحیی بن سعید حلّی (۶۱۰ ۶۹۸ه. ق) کسی کتابی در این زمینه، ننوشته است. او در مقدمه آورده است. گاه فروعی بسیار و گاه کمتر. عالمان، به این کتاب شهید اوّل، مانند همه کتاب‌های او توجه کرده‌اند؛ چنان که او را اعلم علمای اسلام خوانده‌اند. از کتاب الذریعه ، حواشی قواعه را می‌توان دریافت. برای نمونه: (قاعدة یجب انحصار المبتدأ فی خبره، نکرة کان أو معرفة، إذا الخبر لایجوز أن یکون أخص، بل مساویاً أو أعم والمساوی منحصر فی مساویه والأخص منحصر فی الأعم). قول پیامبر که فرمود: (تحریمها التکبیر) می رساند که تحریم نماز ، تنها با تکبیر می‌آغازد (و تحلیلها التسلیم) و تنها با سلام می‌انجامد، نه با نقیض آن: نبود سلام و یا ضدّ آن و مخالف آن، مانند: حدث و دیگر. چه فقهی به معنای مصطلح باشد یا اصولی. برای نمونه، در قاعده ۴۰ به این نکته می‌پردازد: (الأمر بالشیء هل هو نهی عن ضدّه مطلقاً أو ضدّه العام أو لیس بدالّ علیه أصلاً أقوال أوسطها وسطها). آن گونه که اکنون می‌گویند. چه بسا استادانی که موضوعی اصولی را می‌کاوند و از آوردن نمونه‌ای فقهی برای آن دریغ می‌کنند. همچنین شماری قاعده اصولی مانند:عائده ۲۲ ( استصحاب معارض با دلیل دیگری نیست)، عائده ۲۹ (امتناع اجتماع امر و نهی )، عائده ۳۱ (اصل عدم تداخل اسباب)، عائده۳۲ ( شبهه محصوره )، عائده ۴۵ (حجیت اخبار آحاد)، عائده۵۵ (اشتراط عدم تغییر موضوع در استصحاب) و عائده۶۳ ( اجماع )؛ کتاب وی در سال ۱۳۷۱ه.ش به چاپ رسید. ۲. ۳. چنان که کتاب یحیی بن سعید حلّی ، نزهة الناظر فی الاشباه والنظائر نامیده شده است و جلال الدین سیوطی نیز کتاب الاشباه والنظائر را بر همین پایه نوشت. منبع: المکاسب، ج۳، ص۱۸۸ · قواعد فقه، بخش مدنی، مقدمه پنجم · مقدمه الروضة البهیه، ج۱، ص۱۱۳ · الذریعه، ج۶، ص۱۷۳ · مقدمه نضد القواعد الفقهیه، ص۴ · الیوم الکنی والالقاب، ج۱، ص۳۶۹ · نضد القواعد الفقهیه، ص۲۲ · وسائل الشیعه، ج۳، ص۱۰۰۳ · وسائل الشیعه، ج۱۶، ص۳۳۱ · الروضة البهیه، ج۷، ص۲۵۱ · تمهید القواعد، ص۱۳۵ · قواعد فقه، ج۲، ص۱۷ · وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۴۱ · درباره معنای این کلمه مقدمه قاموس الرجال، ۶۴ · مقدمه عوائد الایام، ج۱، ص۲۷ · قصص العلماء، ص۱۸۳