قبض و بسط شریعت (فقه سیاسی)

قبض و بسط شریعت دیدگاهی نواندیشانه است که ماهیت دین را تابع شرایط ساده و پیچیده زندگی دانسته و تغییرات معرفت دینی را نتیجه تحول علوم و فرهنگ بشر معرفی می‌کند. این نظریه با تفکیک دین از معرفت دینی ، صامت دانستن شریعت ، عصرى و خطاپذیر شمردن فهم دینی، اجتهاد را فرایندی متکامل و وابسته به عقل جمعی می‌داند. بر اساس این رویکرد، تکثر فهم‌ها معتبر شمرده می‌شود و دین ظرفیت انطباق با مدرنیته و پشتیبانی از حکومت دموکراتیک دینی را پیدا می‌کند. منتقدان با استناد به آیات قرآن ، شریعت را ناطق، مبین و تبیین‌گر دانسته و فهم حقیقی آن را منحصر در پیامبر و اهل‌بیت می‌شمرند. به‌ رغم آنان، نظریه قبض‌ و بسط با جدا کردن فهم دینی از منابع وحیانی، همه آیات را متشابه فرض کرده و به نسبی‌گرایی و شکاکیت ناگزیر می‌رسد.