آییننامه
ضوابط دریافت پروانه در کاربرد دستگاه های آنالیز مواد به روش فعال سازی نوترون با اصلاحات و الحاقات بعدی
ضوابط دريافت پروانه دركاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون
مصوب 1389,12,01
با اصلاحات و الحاقات بعدي
فهرست مطالب
-عنوان:........................شماره صفحه
۱ - هدف........................۱
۲ - دامنه كاربرد........................۱
۳ - تعاريف........................۱
۴ - مسئوليت اصلي........................۳
۵ - مقررات كلي........................۳
۶ - دستورالعمل ها و برنامه هاي حفاظتي........................۶
۷ - وظايف و مسئوليت ها........................۷
۷ – ۱ - دارنده پروانه........................۷
۷ – ۲ - شخص مسئول........................۸
۷ – ۳ - مسئول فيزيك بهداشت........................۸
۷ – ۴ - وظايف پرتوكاران........................۱۰
۸ - اعتبار، اصلاح و تمديد پروانه اشتغال........................۱۰
۹ - بازرسي و اعمال مقررات........................۱۰
۱۰ - مستندات مرتبط........................۱۲
۱۱ - سوابق........................۱۲
۱۲ - تاريخچه........................
۱۳
-پيوست - فرم درخواست پروانه اشتغال در كاربرد آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون..................۱۴
۱ - هدف
هدف اين مدرك، ارائه الزاماتي است كه براساس قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۸ مجلس شوراي اسلامي، آئين نامه اجرايي آن مصوب ۱۳۶۹ و اصلاحيه ۱۳۸۶هيئت وزيران و استانداردهاي پايه حفاظت در برابر پرتوهاي يون ساز و ايمني منابع پرتو به منظور تعيين شرايط و ضوابط دريافت پروانه اشتغال در مراكز كار با دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون تدوين شده است.
۲ - دامنه كاربرد
كليه مراكز استفاده كننده از دستگاه هاي ثابت آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون (نظير كارخانجات سيمان) با هدف آناليز مواد، مشمول الزامات اين مدرك هستند. اين الزامات شامل مراكز آموزشي، پژوهشي و تحقيقاتي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون نمي شود و در اين موارد بايد با توجه به نظرات واحد قانوني عمل گردد.
۳ - تعاريف
۳ – ۱ - آستانه اقدام:
مقداري از آهنگ دز يا غلظت پرتوزايي است كه اگر در شرايط پرتوگيري مستمر يا پرتوگيري اورژانس از آن تجاوز شود، اقدامات چاره ساز يا حفاظتي بايد انجام پذيرد.
۳ – ۲ - آستانه بررسي:
مقداري از يك كميت مانند دز موثر، ورود مواد پرتوزا به بدن يا آلودگي در واحد سطح يا حجم است كه براي مقادير بيشتر از آن، بايد بررسي لازم انجام گيرد.
۳ – ۳ - استاندارد:
استاندارد به مجموعه اي از قواعد، ضوابط، دستورالعمل ها يا روش هاي آزمايش كه توسط گروهي واجد صلاحيت تعيين، تدوين، تصويب و منتشر مي شود، اطلاق مي گردد. در اين مجموعه منظور از استاندارد، مداركي هستند كه براساس استانداردهاي بين المللي يا ملي تهيه شده باشند.
۳ – ۴ - اقدام حفاظتي:
مداخله به منظور جلوگيري و يا كاهش دز مردم در شرايط پرتوگيري ممتد و يا اورژانس مي باشد.
۳ – ۵ - پرتوكار:
به شخص حقيقي اطلاق مي گردد كه حسب وظيفه با منابع مولد پرتو به طور مستمر و فيزيكي در ارتباط باشد كه شامل پرتوكاران گروه الف و ب مي باشد. پرتوكار گروه الف به شخص حقيقي اطلاق مي گردد كه در شرايطي كار مي كند كه دز سالانه آن مي تواند از ۳/۰ حد دز معادل سالانه تجاوز نمايد. پرتوكار گروه ب به شخص حقيقي اطلاق مي گردد كه در شرايطي كار مي كند كه معمولاً دز دريافتي سالانه او از ۳/۰ حد دز معادل سالانه تجاوز نمي نمايد.
۳ – ۶ - تأمين كننده:
در اين مدرك شخص حقيقي يا حقوقي است كه تجهيزات آناليز مواد حاوي چشمه پرتوزا را تحويل مركز و يا تشكيلات حقوقي ديگري مي دهد.
۳ – ۷ - چشمه بسته:
ماده پرتوزايي كه درون يك محفظه مسدود جاي گرفته يا ذرات آن كاملا به هم متصل و جامد باشد، به طوري كه در اثر فرسايش يا اشتباهات قابل پيش بيني، مواد پرتوزا در كاربرد مورد نظر نشت نكند.
۳ – ۸ - حفاظ:
ماده اي است كه به منظور كاهش اشعه به مقدار مورد نياز بين منبع و يا افراد، تجهيزات و يا ساير اشيا قرار داده مي شود.
۳ – ۹ - دارنده پروانه اشتغال:
يك شخص است كه پروانه را از واحد قانوني براساس مفاد فصل دوم قانون جهت اقدامات لازم مندرج در آن دريافت مي دارد.
۳ – ۱۰ - دستگاه آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون:
دستگاهي است كه با استفاده از يك چشمه نوترون و تجهيزات جانبي ديگر به منظور آناليز مواد (تعيين جنس و ساختار ماده مورد نظر) به كار مي رود.
۳ – ۱۱ - دزيمتر فردي:
به هرگونه وسيله اي اطلاق مي شود كه جهت اندازه گيري ميزان پرتوگيري خارجي پرتوكاران به كار رود. نظير: فيلم بج، TLD و دزيمتر قلمي.
۳ – ۱۲ - دزيمتر محيطي:
وسيله اي است كه جهت اندازه گيري آهنگ دز در محيط كار با پرتو به كار مي رود.
۳ – ۱۳ - دوره حفاظت دربرابر اشعه ويژه صنايع:
دوره آموزش حفاظت در برابر اشعه ويژه مراكز صنعتي غيرپرتونگاري يا معادل آن كه مورد تاييد واحد قانوني باشد.
۳ –
۱۴ - سانحه:
هر اتفاق غيرعمدي در اثر اشتباه انساني، نقص فني تجهيزات يا ساير رويدادها، به طوري كه پيامد يا احتمال پيامد آن ها، از نقطه نظر حفاظت و ايمني قابل چشم پوشي نباشد.
۳ –
۱۵ - شخص مسئول:
شخص حقيقي است كه برابر الزامات اين مدرك واجد صلاحيت علمي و فني و شرايط لازم براي تصدي و نظارت بر كليه امور مربوط به كار با اشعه در محدوده پروانه مربوطه باشد.
۳ –
۱۶ - فاكتور اشغال:
كسري از زمان كه نشان دهنده حضور احتمالي فرد يا افراد در يك محل در زمان پرتودهي است.
۳ –
۱۷ - قانون:
در اين مدرك به قانون حفاظت در برابر اشعه اطلاق مي گردد.
۳ –
۱۸ - گواهي كنترل كيفي:
سندي است رسمي مبني بر قابل پذيرش بودن نتايج آزمايش هاي كنترل كيفي كه از طرف يكي از مؤسسات معتبر مورد تاييد واحد قانوني و براساس استانداردهاي معتبر ملي و بين المللي صادر شده باشد.
۳ –
۱۹ - مسئول فيزيك بهداشت:
شخص حقيقي است كه برابر الزامات اين مدرك واجد صلاحيت علمي و فني و شرايط لازم براي تصدي مسئوليت حفاظت دربرابر اشعه در محدوده پروانه مربوطه باشد.
۳ –
۲۰ - مونيتورينگ:
اندازه گيري ميزان دز يا آلودگي به منظور ارزيابي يا كنترل پرتوگيري از پرتوها و تفسير نتايج آن.
۳ –
۲۱ - ناحيه كنترل شده:
هر ناحيه اي كه در آن معيارهاي حفاظتي ويژه و مقررات ايمني به دلايل زير انجام گرفته و يا مورد نياز باشد:
الف) - كنترل پرتوگيري يا جلوگيري از گسترش آلودگي در شرايط عادي كار؛
ب) - جلوگيري يا محدود كردن گستره پرتوگيري هاي بالقوه.
۳ –
۲۲ - واحد قانوني:
براساس قانون حفاظت در برابر اشعه، واحد قانوني موظف به نظارت بر اجراي مقررات، آيين نامه ها و استانداردهاي مربوطه مي باشد. اين مسئوليت ها از طرف سازمان انرژي اتمي ايران، به مركز نظام ايمني هسته اي كشور به عنوان واحد قانوني تفويض شده است.
۴ - مسئوليت اصلي
مسئوليت اجراي اين ضوابط به عهده متقاضيان دريافت پروانه اشتغال در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون است و با توجه به شرايط و منابع موجود و براساس الزامات اين مدرك بايد پروانه اشتغال دريافت نمايند.
۵ - مقررات كلي
۵ – ۱ - متقاضي استفاده از دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون بايد پيش از اقدام به شروع فعاليت، نسبت به دريافت پروانه اشتغال از واحد قانوني اقدام نمايد. به اين منظور متقاضي بايد "فرم درخواست پروانه اشتغال در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" (پيوست) را تكميل و به همراه مدارك و اطلاعات خواسته شده به واحد قانوني ارسال نمايد.
۵ – ۲ - درصورت اطمينان از تطابق كامل اطلاعات ارسالي با قانون، مقررات و الزامات اين مدرك، پروانه اشتغال توسط واحد قانوني صادر مي گردد.
۵ – ۳ - متقاضي دريافت پروانه اشتغال موظف است يك نفر با شرايط زير را به عنوان شخص مسئول معرفي نمايد:
الف) - داراي حداقل مدرك كارشناسي در يكي از رشته هاي علمي و فني؛
ب) - داراي گواهينامه معتبر دوره حفاظت در برابر اشعه ويژه صنايع؛
ج) - نداشتن منع قانوني كار با پرتو از نظر پزشكي.
۵ – ۴ - متقاضي دريافت پروانه اشتغال موظف است يك نفر با شرايط زير را به عنوان مسئول فيزيك بهداشت معرفي نمايد:
الف) - داراي حداقل مدرك ديپلم در يكي از رشته هاي علمي و فني؛
ب) - داراي گواهينامه معتبر دوره حفاظت در برابر اشعه ويژه صنايع؛
ج) - نداشتن منع قانوني كار با پرتو از نظر پزشكي.
۵ – ۵ - شخص مسئول و مسئول فيزيك بهداشت بايد با آگاهي از قانون، آئين نامه ها و "استانداردهاي پايه حفاظت در برابر پرتوهاي يون ساز و ايمني منابع" و الزامات اين مدرك، مسئوليت محوله را به طور كتبي بپذيرند.
۵ – ۶ - شخص مسئول و مسئول فيزيك بهداشت نمي توانند هم زمان مسئوليت بيش از يك مركز را برعهده بگيرند.
۵ – ۷ - شخص مسئول و مسئول فيزيك بهداشت بايد دو ماه قبل از كناره گيري از سمت خود، مراتب را به طور كتبي به دارنده پروانه اشتغال و هم چنين واحد قانوني اعلام نمايند. دارنده پروانه اشتغال بايد در اين مدت نسبت به معرفي افراد واجد شرايط جايگزين و اصلاح پروانه اشتغال اقدام نمايد.
۵ – ۸ - متقاضي دريافت پروانه اشتغال موظف است افرادي را به عنوان پرتوكار به واحد قانوني معرفي نمايد.
۵ – ۹ - كليه افرادي كه در هنگام كار الزاما در ناحيه كنترل شده قرار مي گيرند، پرتوكار تلقي مي شوند و بايد داراي مدرك تحصيلي ديپلم يا بالاتر و گواهينامه معتبر دوره حفاظت در برابر اشعه ويژه صنايع باشند.
تبصره : شرايط ذكر شده دراين مدرك و “فرم درخواست پروانه اشتغال در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون” جهت تاييد مسئولين و پرتوكاراني كه قبل از تصويب اين مدرك صلاحيت آن ها به تاييد واحد قانوني رسيده باشد به كار نمي رود.
۵ – ۱۰ - دارنده پروانه اشتغال موظف است قبل از استخدام افراد جديد جهت كار با پرتو، طبق مقررات قانون نسبت به انجام معاينات پزشكي اقدام نمايد و درصورتي كه فرد جديدالاستخدام قبلا به كار با اشعه اشتغال داشته باشد، ضروري است سوابق پزشكي و پرتوگيري وي از محل كار قبلي اخذ گردد.
۵ – ۱۱ - دارنده پروانه موظف است شرح وظايف، حدود اختيارات و مسئوليت پرتوكاران و كليه افرادي كه با توجه به ماهيت شغلي خود به نحوي در كار با دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون مؤثر هستند را با ذكر نام و عنوان (يا سمت) و آخرين مدرك تحصيلي و تخصصي و هم چنين سلسله مراتب آن ها، به همراه برنامه بازبيني موارد فوق به واحد قانوني اعلام دارد.
۵ – ۱۲ - كليه پرتوكاران در مراكز كار با دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون، اعم از شخص مسئول و مسئول فيزيك بهداشت بايد در هنگام اخذ پروانه اشتغال، تحت پوشش دزيمتري فردي قرائت غيرمستقيم نظير فيلم بج يا TLD (نوترون – گاما) از يك مركز ارائه دهنده خدمات دزيمتري مورد تاييد واحد قانوني قرار داشته باشند.
۵ – ۱۳ - كليه دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون بايد داراي گواهي كنترل كيفي باشند يا براساس يكي از استانداردهاي معتبر بين المللي مورد آزمايش كنترل كيفي قرار گيرند.
۵ – ۱۴ - مراكز كار با دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون به منظور آگاهي از آهنگ دز، بايد از يك دزيمتر محيطي، متناسب با نوع و انرژي منبع پرتو مطابق با بند ۹-۲ مدرك "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" استفاده نمايند.
۵ – ۱۵ - دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون بايد در محل هاي كم تردد و با ضريب اشغال كم نصب شوند و تمهيدات لازم به منظور جلوگيري از دسترسي افراد غيرمجاز به آن ها پيش بيني شده باشد.
۵ – ۱۶ - متقاضي بايد برنامه ها و دستورالعمل هاي ذكر شده در بخش ۶ را تهيه و به واحد قانوني ارائه كند.
۵ – ۱۷ - متقاضي دريافت پروانه اشتغال بايد اطلاعات و مدارك زير را در رابطه با منابع و تجهيزات به واحد قانوني ارائه نمايد:
الف) - مشخصات كامل دستگاه هاي آناليز مواد حاوي چشمه هاي نوترون با ذكر جزئيات؛
ب) - گواهي كنترل كيفي كليه دستگاه هاي آناليز مواد؛
ج) - فهرست تجهيزات حفاظتي و مقابله با سوانح مطابق با مفاد مندرج در “فرم درخواست پروانه اشتغال در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون (بند ۸ فرم)”؛
د) - فهرست كليه دزيمترهاي فردي و محيطي به انضمام ارائه گواهي كاليبراسيون براي دزيمترهاي محيطي و يك نسخه از قرارداد دزيمتر قرائت غيرمستقيم (بند ۹ فرم).
۵ – ۱۸ - متقاضي دريافت پروانه اشتغال بايد در رابطه با مشخصات محل نصب دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون اطلاعات زير را به واحد قانوني ارئه نمايد:
الف) - نقشه محل نصب و محوطه اطراف آن با ذكر جزئيات؛
ب) - جزئيات سيستم هاي ايمني و ابزارهاي كنترل از راه دور كه براي محل نصب در نظر گرفته شده است، نظير قفل ايمني پرتودهي، علائم هشداردهنده ديداري يا شنيداري كه نشان دهنده پرتودهي باشند؛
ج) - مرزهاي ناحيه كنترل شده بر روي نقشه ها؛
د) - محاسبات فاصله ايمن با در نظر گرفتن آهنگ دز در محل تردد كاركنان و مردم، محاسبات حفاظ به كار رفته و مشخصات موانع فيزيكي درصورت استفاده از آن ها؛
ه) - امكانات پيش بيني شده جهت جلوگيري از دسترسي افراد غيرمجاز به محل نصب دستگاه آناليز مواد.
۵ – ۱۹ - دارنده پروانه قبل از نصب و راه اندازي يا تعمير و نگهداري دستگاه هاي آناليز مواد، بايد يك انبار موقت جهت نگهداري موقت منابع پرتوزا در نظر بگيرد و اطلاعات زير را براساس بند ۱۰ "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" در رابطه با اين محل به واحد قانوني اعلام نمايد:
الف) - آدرس دقيق محل انبار، نقشه محل و محوطه اطراف آن با ذكر جزئيات؛
ب) - ابعاد، ضخامت و جنس مصالح به كار گرفته شده؛
ج) - مشخصات حصار، حريم و يا موانع فيزيكي در نظر گرفته شده جهت پيشگيري از سرقت يا دسترسي افراد غيرمجاز به منابع؛
د) - مرزهاي ناحيه كنترل شده كه روي نقشه مشخص شده است؛
ه) - محاسبات به كار گرفته شده براي حفاظ سازي، متناسب با تعداد و ابعاد هندسي محفظه چشمه ها، نوع و حداكثر پرتوزائي چشمه هاي مورد استفاده.
۵ – ۲۰ - دارنده پروانه موظف است حداكثر پرتوگيري قابل انتظار كاركنان و مردم را در شرايط عادي كار پيش بيني و به واحد قانوني اعلام نمايد.
۵ – ۲۱ - به منظور نظارت برحسن اجراي الزامات اين مدرك، بازرسي از كليه محل هاي نصب دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون توسط واحد قانوني انجام مي گيرد.
۶ - دستورالعمل ها و برنامه هاي حفاظتي
اين برنامه ها و دستورالعمل ها شامل موارد زير هستند:
۶ – ۱ - برنامه مونيتورينگ:
برنامه مونيتورينگ شامل روش ها و اقدامات لازم جهت ارزيابي و كنترل پرتوگيري پرتوكاران و مردم ناشي از كار با دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون و سوانح احتمالي ناشي از آن است. برنامه مونيتورينگ مناسب شامل موارد زير است:
الف) - روش هاي حصول اطمينان از صحت عملكرد سيستم دزيمتري مورد استفاده شامل روش و دوره زماني كنترل؛
ب) - معرفي آستانه هاي بررسي و اقدام به ترتيب جهت افراد يا نقاط حائز اهميت، نظير محيط اطراف محل نصب دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون و محل انجام تعميرات؛
ج) - آزمايش نشت دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون؛
د) - دوره هاي زماني اندازه گيري ها، نحوه ثبت نتايج و ارائه نمونه فرم مونيتورينگ محيطي؛
ه) - اقدامات پيش بيني شده درصورت مشاهده تجاوز دز يا آهنگ دز از آستانه هاي بررسي و اقدام و ارائه راهكارهاي لازم جهت كاهش دز به سطوح مورد نظر در هر مورد. تصحيح مرزبندي ها و حفاظ گذاري ها و انجام تعميرات مي تواند از جمله اين اقدامات باشد؛
و) - آزمايش نشت منابع پرتوزا؛
ز) - برنامه آزمايش هاي پزشكي پرتوكاران و آزمايش هاي بدو استخدام.
۶ – ۲ - دستورالعمل مقابله با سوانح:
با توجه به احتمال بروز سانحه در مراحل مختلف از قبيل نگهداري، حمل و نقل و كاربرد منابع پرتوزا ناشي از بروز خطاهاي انساني يا نقص در تجهيزات مربوطه و مخاطرات فراوان ناشي از اين سوانح لازم است متقاضي پروانه آمادگي لازم جهت مقابله با سانحه را داشته باشد. به اين منظور دستورالعمل مقابله با سوانح بايد در بردارنده كليه قسمت هاي زير باشد:
الف) - روش ها و تجهيزات مورد نياز براي مقابله با هر سانحه ممكن؛
ب) - شرح وظايف افراد درگير در شرايط سانحه و پس از آن؛
ج) - شرح وظايف مسئولين در برآورد نوع و وسعت خطرات؛
د) - برآورد دز دريافتي افراد درگير در سانحه و نحوه ثبت نتايج آن؛
ه) - حدود دز افراد در شرايط مقابله با سوانح؛
و) - ارائه گزارش به واحد قانوني؛
ز) - پيگيري هاي لازم پزشكي درصورت نياز؛
ح) - چگونگي ارتباط با سازمان ها و نهادها درصورت نياز به مداخله آن ها؛
ط) - روش هاي ارتباط با مسئولين در شرايط اضطراري (نام، شماره تماس مسئولين، ...)؛
ي) - بررسي دلايل بروز سانحه و راهكارهاي جلوگيري از تكرار موارد مشابه.
۶ – ۳ - دستورالعمل حمل و نقل چشمه هاي نوترون:
حمل و نقل چشمه هاي نوترون بايد تحت ضوابط و شرايط مندرج در مدرك "ضوابط ترابري ايمن مواد پرتوزا" انجام پذيرد. بدين منظور بايد دستورالعمل حمل و نقل اين منابع به روش هاي دستي، با اتومبيل و
ساير وسايل حمل و نقل توسط متقاضي دريافت پروانه اشتغال براساس بند ۱۱ "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" تهيه و به واحد قانوني ارائه گردد.
۶ – ۴ - دستورالعمل امنيت چشمه هاي نوترون:
متقاضي پروانه بايد امنيت منابع را تامين نمايد. لذا بايد دستورالعمل امنيت چشمه به صورت مكتوب تهيه گردد و شامل اين موارد باشد: تدابير اتخاذ شده جهت امنيت منابع پرتو و پيشگيري از سرقت، مفقود شدن، جابه جايي بدون مجوز و غيرقانوني؛ جلوگيري از دسترسي افراد غيرمجاز به منابع پرتو با ذكر تجهيزات به كار رفته نظير حصار، در مجهز به قفل ايمني، دوربين هاي مداربسته، آژير هشداردهنده، استخدام نگهبان و غيره به همراه تشريح وظايف كليه افراد.
۶ – ۵ - دستورالعمل اجرايي:
متقاضي دريافت پروانه اشتغال بايد يك دستورالعمل جامع اجرايي كه در آن كليه مسائل مرتبط با اجراي ايمن عمليات لحاظ شده باشد، ارائه نمايد. انتخاب پرتوكاران، ترتيب راه اندازي تجهيزات و اجراي عمليات، نحوه صحيح آناليز مواد، نحوه حصول اطمينان از وضعيت ايمن دستگاه آناليز مواد حاوي چشمه نوترون، تدابير لازم در جهت كاهش پرتوگيري پرتوكاران و مردم عادي به حداقل ممكن، از جمله موارد مهمي است كه طرح آن ها در دستورالعمل اجرايي الزامي است.
۶ – ۶ - دستورالعمل ثبت و حسابرسي:
دارنده پروانه بايد حسابرسي چشمه هاي نوترون تحت كنترل خود را دراختيار داشته باشد. لذا بايد كليه اطلاعات آماري و مكاني چشمه ها در هر لحظه به طور دقيق موجود باشد. بدين منظور لازم است دستورالعمل ثبت و حسابرسي براساس بند ۱۲ "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" تهيه و به واحد قانوني ارائه گردد.
۶ – ۷ - دستورالعمل پسماند چشمه هاي پرتوزا:
متقاضي دريافت پروانه بايد برنامه پسماند نمودن چشمه هاي پرتوزاي نوترون مورد استفاده در دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون را ارائه نمايد و قبل از دور ريزي هر چشمه نوترون، نسبت به كسب مجوز لازم از واحد قانوني اقدام نمايد.
۷ - وظايف و مسئوليت ها
۷ – ۱ - دارنده پروانه:
دارنده پروانه موظف است:
۷ – ۱ – ۱ - قبل از نصب چشمه، واحد قانوني را از جزئيات طرح و نقشه نصب تجهيزات يا تاسيساتي كه چشمه بر روي آن نصب مي شود، مطلع نمايد. اين نقشه بايد نشان دهنده وضعيت مكاني تاسيسات و تجهيزات با در نظر گرفتن فاكتور اشغال (از نظر حضور افراد) باشد.
۷ – ۱ – ۲ - تمهيدات لازم جهت حفاظت كاركناني كه احتمال مي رود در معرض پرتوگيري قرار بگيرند را فراهم كرده باشد.
۷ – ۱ – ۳ - از ثبت پرتوگيري و انجام آزمايشات پزشكي دوره اي پرتوكاران و اندازه گيري آهنگ دز سطحي دستگاه هاي آناليز مواد حاوي چشمه هاي نوترون و چشمه هاي نوترون موجود اطمينان حاصل نمايد.
۷ – ۱ – ۴ - از نظارت دائم مسئول فيزيك بهداشت اطمينان حاصل نمايد.
۷ – ۱ – ۵ - اختيارات لازم را به شخص مسئول و مسئول فيزيك بهداشت جهت نظارت بر فعاليت هاي پرتوي و تهيه تجهيزات لازم اعطا نمايد و برعملكرد آن ها نظارت كافي داشته باشد.
7 – 2 - شخص مسئول:
شخص مسئول موظف است:
۷ – ۲ – ۱ - اطمينان حاصل نمايد كه چشمه توسط افراد يا مراكز داراي صلاحيت نصب مي گردد.
۷ – ۲ – ۲ - اطمينان حاصل نمايد كه پرتوگيري مردم در حد "هرچه كمترِ موجهِ شدني[پاورقي]" نگه داشته شود و در هر صورت از حدود مشخص شده توسط واحد قانوني تجاوز ننمايد.
As Low As Reasonably Achievable (ALARA)
۷ – ۲ – ۳ - اطمينان حاصل نمايد كه كاركنان به ويژه آن هايي كه تازه به كار گرفته شده اند يا مجددا به كار با پرتو مشغول شده اند با خطرات پرتوي مرتبط با چشمه هاي نوترون، دستورالعمل هاي حفاظتي كار با آن ها، نكات لازم جهت جلوگيري از بروز سوانح و آسيب هاي پرتوي آشنا شده اند.
۷ – ۲ – ۴ - اطمينان حاصل نمايد كه دستورالعمل هاي مقابله با سوانح به نحوي طراحي شده اند كه درصورت بروز سانحه كمترين ميزان پرتوگيري افراد محتمل باشد.
۷ – ۲ – ۵ - اطمينان حاصل نمايد كه مسئول فيزيك بهداشت اندازه گيري ها، بررسي ها و ارزيابي هاي ايمني لازم را انجام مي دهد و گزارش هاي لازم ارائه شده توسط وي را نگهداري نمايد.
۷ – ۲ – ۶ - گواهينامه دوره حفاظت در برابر اشعه ويژه صنايع را اخذ نمايد.
۷ – ۳ - مسئول فيزيك بهداشت:
مسئول فيزيك بهداشت موظف است:
۷ – ۳ – ۱ - قبل از اولين استفاده از دستگاه حاوي چشمه و هم چنين در فواصل مختلف زماني كمتر از دوازده ماه آزمايش هاي لازم جهت اطمينان از موارد زير را به عمل آورد:
الف) - عدم وجود آسيب ديدگي كانتينر جشمه؛
ب) - سالم و خوانا بودن برچسب ها مطابق با بندهاي مربوط به ويژگي برچسب ها (بندهاي ۷-۱۲ و ۷-۱۳) در مدرك "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون"؛
ج) - عملكرد صحيح شاتر يا مكانيسم كنترل چشمه؛ و
د) - آزمايش آلودگي سطح كانتينر، با توجه به فواصل زماني مشخص شده.
۷ – ۳ – ۲ - اطمينان حاصل نمايد كه چشمه به صورت دوره اي مورد بازرسي و آزمايش قرار مي گيرد و بدين ترتيب از عملكرد صحيح كليه مكانيسم هاي كنترل مطمئن گردد. بايد توجه خاصي به عملكرد مكانيسم شاتر معطوف گردد.
۷ – ۳ – ۳ - اطمينان حاصل نمايد كه درصورت آسيب ديدگي كانيتنر چشمه و تغيير در الگوي پرتودهي تا برطرف شدن آسيب ديدگي و تعمير كانتينر چشمه و به دست آمدن نتايج قابل قبول (از لحاظ عملكرد و حفاظ)، از به كارگيري آن جلوگيري مي شود.
۷ – ۳ – ۴ - اطمينان حاصل نمايد كه درصورت بروز خرابي در شاتر يا مكانيسم كنترل چشمه، مورد به سرعت تعمير گرديده و سلامتي آن با آزمايش هاي لازم تاييد مي شود.
۷ – ۳ – ۵ - اطمينان حاصل نمايد بعد از وقوع هرگونه سانحه نظير آتش سوزي، آزمايش هاي لازم براي اطمينان از عدم آسيب ديدگي كانتينر چشمه و عملكرد مناسب آن به عمل مي آيد.
۷ – ۳ – ۶ - اطمينان حاصل نمايد كه در زمان به كارگيري چشمه عملكرد كارگران، ايمن و مطابق دستورالعمل هاي اجرايي (حفاظت و ايمني) باشد.
۷ – ۳ – ۷ - براي جلوگيري از پرتوگيري اضافي ناشي از قرار گرفتن در مقابل پرتوهاي ساطع شده، محدوديت هاي لازم را با استفاده از حفاظت هاي فيزيكي يا قفل اعمال نمايد، به نحوي كه هيچ يك از افراد بيش از حدود مشخص شده توسط واحد قانوني پرتوگيري ننمايند و پرتوگيري به "هرچه كمتر موجهِ شدني" كاهش يابد.
۷ – ۳ – ۸ - اطمينان حاصل نمايد كه بازرسي از تجهيزات مونيتورينگ پرتو به صورت دوره اي انجام مي شود و تجهيزاتي كه براي محدود كردن پرتوگيري به كار مي آيند در شرايط مناسب نگهداري و مورد استفاده قرار مي گيرند.
۷ – ۳ – ۹ - نسبت به تهيه دزيمترهاي فردي قرائت غيرمستقيم و محيطي (مطابق با الزام بند ۹-۲ "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون") مورد تاييد واحد قانوني اقدام نمايد.
۷ – ۳ – ۱۰ - از در دسترس بودن و عملكرد صحيح كليه مونيتورهاي فردي و محيطي اطمينان حاصل نمايد.
۷ – ۳ – ۱۱ - اطمينان حاصل نمايد كه در مقاطع مختلف زماني توجيه كاركنان و آموزش آن ها در زمينه حفاظت در برابر اشعه تكرار گردد.
۷ – ۳ – ۱۲ - بازرسي و نظارت بر كار كاركنان به منظور اطمينان از اجراي الزامات اين مدرك را به عمل آورد.
۷ – ۳ – ۱۳ - از مناسب بودن وضعيت علائم حفاظتي و مشخص شده مطابق الزامات مدرك "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" اطمينان حاصل كند. به عنوان مثال اگر علامت از جنس فلزاست داراي مقاومت كافي نسبت به خوردگي، گرد و غبار و غيره باشد و اين علائم هميشه واضح و خوانا باشند.
۷ – ۳ – ۱۴ - اطمينان حاصل نمايد كه شكل و ابعاد علائم مناسب است (مطابق با پيوست مدرك "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون") و بر روي دستگاه آناليز مواد و كانتينر چشمه به نحوي مناسبي نمايش داده شده است.
۷ – ۳ – ۱۵ - تعداد و محل نگهداري يا نصب چشمه هاي متعلق به مركز را ثبت كند.
۷ – ۳ – ۱۶ - نزديك ترين مركز مقابله با آتش سوزي (آتش نشاني) به محل را از مكان كليه چشمه هاي پرتوزا و تحت كنترل مطلع نمايد.
۷ – ۳ – ۱۷ - اطمينان حاصل نمايد كه هر يك از كاركنان كه ممكن است طي مراحل مختلف نصب، جابه جايي، جمع آوري، نگهداري، تعمير و نصب مجدد، در معرض پرتو قرار گيرند، مجهز به تجهيزات مونيتورينگ فردي خاص خود باشند.
۷ – ۳ – ۱۸ - با كليه الزامات و قوانين كار با چشمه و دستورالعمل ها و روش هاي مونيتورينگ پرتو و به كارگيري تجهيزات حفاظتي مشخص شده در اين مدرك به خوبي آشنا گردد.
۷ – ۳ – ۱۹ - كليه تجهيزات مونيتورينگ فردي مورد نياز را دراختيار كاركنان قرار دهد و پس از استفاده جمع آوري نمايد.
۷ – ۳ – ۲۰ - اطمينان حاصل نمايد كه تجهيزات مونيتورينگ فردي پس از استفاده به مركز ارائه دهنده خدمات دزيمتري جهت قرائت و محاسبه دز ارسال گردد.
۷ – ۳ – ۲۱ - اطمينان حاصل نمايد كه هر فردي كه بيش از ۱۰۰۰ ميكروسيورت دز در هر دوره (آستانه بررسي) دريافت كرده يا مشكوك به دريافت چنين دزي مي باشد، بلافاصله مورد ارزيابي قرار مي گيرد. اطلاع از دريافت چنين دزي مي تواند براساس نتايج ثبت شده توسط دزيمتر فردي قرائت غيرمستقيم شخص يا مفروضات شرايط پرتوگيري باشد. درصورتي كه دزيمتر فردي قرائت غيرمستقيم چنين شخصي براي ارزيابي به واحد قانوني ارسال شود بايد شرايط پرتوگيري فرد نيز اطلاع داده شود.
۷ – ۳ – ۲۲ - وظايف محوله در الزامات بخش هاي ۱۱ (حمل و نقل چشمه هاي نوترون) و ۱۳ (سوانح و اورژانس) "ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" را برآورده نمايد.
۷ – ۳ –
۲۳ - گواهينامه دوره حفاظت در برابر اشعه ويژه صنايع را اخذ نمايد.
۷ – ۴ - وظايف پرتوكاران:
هر يك از پرتوكاران بايد:
۷ – ۴ – ۱ - هرگونه عيب جدي را كه بر روي تجهيزات مشاهده مي كند يا احتمال مي دهد كه اين عيب ممكن است منجر به پرتوگيري يا افزايش آهنگ دز گردد، به مسئول فيزيك بهداشت گزارش نمايد.
۷ – ۴ – ۲ - با علائم و هشدارهايي كه در نواحي كار نصب شده اند آشنا گردد و از آن ها تبعيت نمايد و كليه دستورات لازم در رابطه با حفاظت و ايمني خود و ديگران را رعايت نمايد.
۷ – ۴ – ۳ - از سهل انگاري و بي دقتي درحين انجام كار كه منجر به بروز خطرات پرتوي براي او يا ديگران گردد، پرهيز نمايد.
۷ – ۴ – ۴ - از تجهيزات و وسايلي كه به منظور ارزيابي پرتوگيري فردي توسط مراكز مورد تاييد واحد قانوني و دارنده پروانه ارائه مي گردد، به نحو مناسب و مطابق با توصيه هاي واحد قانوني استفاده نمايد.
۷ – ۴ – ۵ - دستورالعمل هاي حفاظتي كار با چشمه هاي نوترون را رعايت نمايد.
۷ – ۴ – ۶ - تجهيزات حفاظتي را مطابق با دستورالعمل هاي تهيه شده به كار برد.
۸ - اعتبار، اصلاح و تمديد پروانه اشتغال
۸ – ۱ - اعتبار پروانه اشتغال سه سال از تاريخ صدور مي باشد.
۸ – ۲ - دارنده پروانه اشتغال بايد قبل از انجام هرگونه تغيير در اطلاعات و مداركي كه به موجب آن پروانه را دريافت كرده است، مراتب را جهت اصلاح پروانه به واحد قانوني اعلام نمايد. براي اين منظور بايد كليه تغييرات مورد نظر خود را در "فرم درخواست پروانه اشتغال در كاربرد آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" (پيوست) درج و همراه با كليه مدارك مربوطه جهت بررسي به واحد قانوني ارسال نمايند. دارنده پروانه قبل از اصلاح پروانه مجاز به انجام فعاليت مورد نظر نمي باشد.
۸ – ۳ - جهت تمديد پروانه اشتغال، متقاضي بايد حداقل ۲ ماه قبل از خاتمه تاريخ اعتبار، مراتب را همراه با تغييرات به وجود آمده به واحد قانوني اعلام نمايد. براي اين منظور بايد برحسب مورد "فرم درخواست پروانه اشتغال در كاربرد آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون" (پيوست) را تكميل و به همراه مدارك مربوطه و درخواست كتبي به واحد قانوني ارائه نمايد (ارسال مداركي كه قبلا ارائه شده است، ضرورت ندارد. بديهي است دستورالعمل موضوع اين مدرك بايد بازنگري و پس از تائيد ارائه شود.) درصورت مطابقت با شرايط مندرج در اين مدرك، پروانه اشتغال آن مركز به مدت ۳ سال تمديد مي گردد.
۹ - بازرسي و اعمال مقررات
۹ – ۱ - دارنده پروانه اشتغال، شخص مسئول و مسئول فيزيك بهداشت مكلفند در حوزه فعاليت شغلي خود تسهيلات و همكاري لازم را براي اعمال نظارت و بازرسي واحد قانوني فراهم نمايند و اطلاعات و مدارك مورد نياز را دراختيار واحد قانوني قرار دهند.
۹ – ۲ - براساس ماده ۱۷ قانون، درصورت وقوف بر وجود اشكالات يا تخلفاتي در كار با اشعه نظير ورود، واگذاري و حمل و نقل منبع و نقض هر يك از الزامات اين مدرك و يا شرايط مندرج در پروانه، واحد قانوني پس از ابلاغ كتبي مدت دار و درصورت عدم رعايت توصيه ها، نسبت به توقف و يا تعطيل فعاليت مربوطه و لغو پروانه اقدام مي نمايد و درصورت لزوم و برحسب مورد موضوع به مراجع قانوني ارجاع مي گردد.
۹ – ۳ - چنانچه تغييرات موضوع بند ۸-۲ بدون اخذ مجوز واحد قانوني انجام پذيرد، اقدامات زير برحسب مورد انجام خواهد شد:
الف) - اخطار كتبي مدت دار جهت مطابقت كامل با الزامات اين مدرك؛
ب) - تعليق پروانه تا مطابقت كامل با الزامات اين مدرك؛
ج) - لغو پروانه؛
د) - لاك و مهر نمودن مركز.
۱۰ - مستندات مرتبط
۱ - قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۸ مجلس شوراي اسلامي.
۲ - استانداردهاي پايه حفاظت در برابر پرتوهاي يون ساز و ايمني منابع پرتو، استاندارد ملي ۷۷۵۱.
۳ - ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون، امور حفاظت در برابر اشعه، مركز نظام ايمني هسته اي كشور، ۱۳۸۹.
۴ - ضوابط ترابري ايمن مواد پرتوزا، امور حفاظت در برابر اشعه، مركز نظام ايمني هسته اي كشور، ۱۳۸۶.
۱۱ - سوابق
مورد ندارد.
۱۲ – تاريخچه
رديف
تغيير از ويرايش... به ويرايش...
شرح تغييرات (صفحه/پاراگراف/تغيير)
تاريخ اجرا
پيوست
فرم درخواست پروانه اشتغال در كاربرد آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون
۱ - تاريخ درخواست:
۲ - موضوع درخواست:
درخواست جديد
درخواست تغيير يا اصلاح پروانه
درخواست تمديد پروانه
درصورت دارا بودن هرگونه سابقه در ارتباط با اين درخواست، لطفاً شماره و تاريخ آخرين نامه يا مجوز خود را در اين قسمت بنويسيد:
شماره: تاريخ: موضوع:
۳ - مشخصات محل كار:
نام مركز: آدرس مركز: كدپستي:
تلفن: فاكس:
نام و نام خانوادگي متقاضي پروانه اشتغال (بالاترين مقام مركز يا نماينده تام الاختيار وي):
آدرس محل نصب منابع پرتو (درصورتي كه اين محل با آدرس دفتر مركز متفاوت است):
۴ - مشخصات شخص مسئول:
نام و نام خانوادگي:
آخرين مدرك تحصيلي:
رشته تخصصي:
دوره هاي تخصصي مرتبط با پرتو:
آدرس محل سكونت:
آدرس پست الكترونيكي:
تلفن:
۵ - مشخصات مسئول فيزيك بهداشت:
نام و نام خانوادگي:
آخرين مدرك تحصيلي:
رشته تخصصي:
دوره هاي تخصصي مرتبط با پرتو:
آدرس محل سكونت:
آدرس پست الكترونيكي:
تلفن:
۶ - مشخصات پرتوكاران:
رديف
نام و نام خانوادگي
مدرك تحصيلي
رشته تحصيلي
دوره هاي آموزشي
حفاظت در برابر اشعه و تخصصي
۱
۲
۳
۴
۷ – دستگاه هاي آناليز مواد حاوي چشمه هاي نوترون:
نوع و كاربرد
مدل
كارخانه سازنده
شماره سريال دستگاه
نوع چشمه
شماره سريال چشمه
ماكزيمم پرتوزايي
محل نصب
وضعيت دستگاه
وضعيت چشمه
۸ - تجهيزات حفاظتي و اورژانس:
تجهيزات حفاظتي و اورژانس
تعداد (مقدار)
توضيحات
علائم هشداردهنده نوري
علائم هشداردهنده صوتي
تابلوهاي خطر اشعه
موانع فيزيكي
وسايل اطفاء حريق
ساير تجهيزات
۹ - تجهيزات مونيتورينگ محيطي:
شماره سريال
نام و كاربرد دزيمتر
محيطي
محدوده دز/آهنگ دز قابل اندازه گيري
محدوده انرژي قابل اندازه گيري
نوع پرتو قابل اندازه گيري
تاريخ كاليبراسيون
*كپي گواهي كاليبراسيون دستگاه ها ضميمه گردد.
كليه موارد مورد تائيد مي باشد و قبل از انجام هرگونه تغيير مراتب اطلاع داده خواهد شد:
امضاء شخص مسئول:
امضاء مسئول فيزيك بهداشت:
امضاء متقاضي پروانه اشتغال:
مدارك مورد نياز
مدارك شخص مسئول:
۱ - معرفي نامه از طرف بالاترين مقام شركت مبني بر معرفي شخص مسئول
۲ - تصوير آخرين مدرك تحصيلي (حداقل درجه كارشناسي در يكي از رشته هاي علمي و فني)
۳ - تصوير گواهينامه دوره حفاظت در برابر اشعه ويژه صنايع
۴ - تصوير شناسنامه و كارت ملي
۵ - تعهدنامه امضا شده
۶ - تصوير گواهي آزمايش هاي پزشكي منضم به نظر پزشك
۷ - تصوير قرارداد دزيمتر فردي قرائت غيرمستقيم
مدارك مسئول فيزيك بهداشت:
۱ - معرفي نامه از طرف بالاترين مقام شركت مبني بر معرفي مسئول فيزيك بهداشت
۲ - تصوير آخرين مدرك تحصيلي (حداقل ديپلم در رشته هاي علمي و فني)
۳ - تصوير گواهينامه دوره حفاظت در برابر اشعه ويژه صنايع
۴ - تصوير شناسنامه و تصوير كارت ملي
۵ - تعهدنامه امضا شده
۶ - تصوير گواهي آزمايش هاي پزشكي منضم به نظر پزشك
۷ - تصوير قرارداد دزيمتر فردي قرائت غيرمستقيم
مدارك پرتوكاران
۱ - تصوير شناسنامه و تصوير كارت ملي
۲ - تصوير آخرين مدرك تحصيلي
۳ - تصوير گواهينامه دوره حفاظت در برابر اشعه ويژه صنايع
۴ - تصوير گواهي آزمايش هاي پزشكي منضم به نظر پزشك
۵ - تصوير قرارداد دزيمتر فردي قرائت غيرمستقيم
مدارك محل نصب و محاسبات ايمني محل نصب دستگاه ها:
مطابق با مفاد مندرج در بند ۵-۱۸
برنامه و دستورالعمل ها:
۱ - برنامه مونيتورينگ: مطابق با مفاد مندرج در بند ۶-۱
۲ - دستورالعمل مقابله با سوانح: مطابق با مفاد مندرج در بند ۶-۲
۳ - دستورالعمل حمل و نقل چشمه هاي نوترون: مطابق با مفاد مندرج در بند ۶-۳
۴ - دستورالعمل امنيت چشمه هاي نوترون: مطابق با مفاد مندرج در بند ۶-۴
۵ - دستورالعمل اجرائي: مطابق با مفاد مندرج در بند ۶-۵
۶ - دستورالعمل ثبت و حسابرسي: مطابق با مفاد مندرج در بند ۶-۶
۷ - دستورالعمل پسماند چشمه هاي پرتوزا: مطابق با مفاد مندرج در بند ۶-۷
تذكر: در مورد درخواست تمديد، تغيير يا اصلاح پروانه، ارائه مجدد مداركي كه در مراحل قبلي به واحد قانوني ارسال شده است، درصورت معتبر بودن ضرورت ندارد. ارسال كليه دستورالعمل هاي كاري پس از بازنگري الزامي است.
تعهد نامه
اينجانبان ........................................................................................... به عنوان دارنده پروانه، ................................................................ به عنوان شخص مسئول و ......................................................................... به عنوان مسئول فيزيك بهداشت مركز ............................................................................... ضمن تاييد صحت كليه اطلاعات مندرج در فرم درخواست، كليه مسئوليت هاي قانوني را درخصوص موضوع پروانه فوق الاشاره با آگاهي كامل پذيرفته و متعهد مي گرديم مقررات زير را كاملا" رعايت نماييم و درصورت تخلف و عدم رعايت مقررات مسئوليت و عواقب آن را براساس مواد ۱۷ و ۱۸ قانون حفاظت در برابر اشعه خواهيم پذيرفت.
۱ - قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۸ مجلس شوراي اسلامي ؛
۲ - آئين نامه اجرائي قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۹ هيئت وزيران؛
۳ - استانداردهاي پايه حفاظت در برابر پرتوهاي يون ساز و ايمني منابع پرتو، استاندارد ملي ۷۷۵۱؛
۴ - ضوابط دريافت پروانه اشتغال در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون (مدرك حاضر)؛
۵ - ضوابط كار با پرتو در كاربرد دستگاه هاي آناليز مواد به روش فعال سازي نوترون، امور حفاظت در برابر اشعه، مركز نظام ايمني هسته اي كشور (آخرين ويرايش).
امضاء مسئول فيزيك بهداشت:
امضاء شخص مسئول:
مهر و امضاء دارنده پروانه:
(از ارسال مدارك بدون مهر و امضاء خودداري فرماييد).
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
