ضوابط كنترل كيفي دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي
مصوب 1387,12,01
با اصلاحات و الحاقات بعدي
فهرست مطالب
عنوان:
شماره صفحه
1 - هدف
1
2 - دامنه كاربرد
1
3 - تعاريف
1
4 – مسئوليت ها
3
5 - مسئوليت اجراي آزمون هاي كنترل كيفي
3
6 - مقررات كلي
3
7 – آزمون هاي بحراني
4
8 – آزمون هاي پذيرش
4
9 – آزمون هاي دوره اي
5
10 – آزمون هاي پس از تعمير
5
11 - مستندات مرتبط
6
12 - سوابق
6
13- تاريخچه
7
- پيوست 1- نوع و دوره زماني انجام آزمون كنترل كيفي
8
- پيوست 2 – فرم هاي گزارش كنترل كيفي
16
1 - هدف
هدف اين مدرك، ارائه معيارهاي لازم به عنوان ضوابط انجام آزمون هاي كنترل كيفيت به منظور يكسان سازي و اطمينان از كيفيت عملكرد دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي و استقرار مقررات و الزامات ISO/IEC 17025 است و بايد توسط مراكز پرتوشناسي تشخيصي و شركت هاي مجاز فعال در اين زمينه اجرا شوند.
۲ - دامنه كاربرد
اين مدرك در مراكز استفاده كننده از دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي و شركت هاي خدمات دهنده دستگاه هاي مذكور قابل اجرا است.
۳ - تعاريف
3 - 1 - آزمون بحراني:
به بررسي عملكرد تجهيزات دستگاه پرتوشناسي تشخيصي از نقطه نظر ايمني و عملكرد تجهيزات هشداردهنده مرتبط با دستگاه پرتوشناسي تشخيصي و كنترل شاخص هاي مرتبط با پرتودهي به منظور اطمينان از وجود حفاظت لازم و كافي براي كاركنان، بازديدكنندگان و بيماران اطلاق مي گردد.
3 - 2 - آزمون پذيرش:
مجموعه آزمون هاي كنترل كيفي قبل از بهره برداري كه به منظور تائيد نصب كليه تجهيزات و بررسي امكان انجام كليه نيازهاي سيستم به جهت اطمينان از آماده بودن دستگاه براي استفاده كلينيكي و تهيه مقادير پايه براي انجام آزمون هاي دوره اي بعدي به منظور مقايسه انجام مي شود. اين آزمون ها علاوه بر آزمايش هاي مرتبط با حفاظت در برابر اشعه و پارامترهاي موثر بر پرتودهي، شامل آزمون هاي ايمني مكانيكي و الكتريكي نيز مي باشند.
3 - 3 - آزمون پس از تعمير:
آزمون هاي لازم به منظور اطمينان از استفاده ايمن و عملكرد صحيح سيستم پس از هرگونه تعمير و تعويض قطعات موثر بر پرتودهي در تجهيزات و دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي مي باشد.
3 - 4 - آزمون دوره اي:
آن دسته از آزمون هايي كه در دوره هاي زماني معين بايد بر روي دستگاه انجام پذيرد. هر گونه تغييرات به وجود آمده در پارامترهاي فيزيكي دستگاه كه بر اثر گذشت زمان و استهلاك تجهيزات صورت گرفته باشد، بايد مشخص و نسبت به اصلاح آن اقدام شود.
3 - 5 - آزمون كنترل كيفي: آزمون هاي كنترل كيفي شامل آزمون هاي بحراني، آزمون هاي پذيرش، آزمون هاي دوره اي و آزمون هاي ويژه تعمير و نگهداري است.
3 - 6 - برنامه كنترل كيفي: برنامه منظم و زمان بندي شده در خصوص انجام آزمون هاي كنترل كيفي است. اين برنامه بايد حداقل شامل نوع آزمون و دوره تناوب انجام هر آزمون باشد.
3 - 7 - پرتوگيري شغلي: پرتوگيري كاركنان به هنگام كار به جز مواردي كه به موجب "استانداردهاي پايه حفاظت در بربر پرتوهاي يون ساز و ايمني منابع پرتو" مستثني يا خارج از شمول باشد.
3 - 8 - پرتوگيري مردم: پرتوگيري افراد جامعه ناشي از به كارگيري منابع پرتو است. پرتوگيري مردم شامل پرتوگيري شغلي، پزشكي و يا زمينه طبيعي محيطي نمي باشد.
3 - 9 - پروانه اشتغال خدمات نصب و راه اندازي: يك سند رسمي است كه توسط واحد قانوني بر اساس مندرجات فصل دوم قانون در رابطه با خدمات نصب و راه اندازي و در صورت رعايت كليه مقررات قانون و آيين نامه اجرايي آن و استانداردها، ضوابط و دستورالعمل هاي حفاظت در برابر اشعه غير از مواردي كه به موجب "استانداردهاي پايه حفاظت در برابر پرتوهاي يون ساز و ايمني منابع" مستثني شده است، براي مدت مشخص بر اساس ضوابط واحد قانوني صادر مي گردد.
3 - 10 - پروانه اشتغال كنترل كيفي: يك سند رسمي است كه توسط واحد قانوني بر اساس مندرجات فصل دوم قانون در رابطه با كنترل كيفي و در صورت رعايت كليه مقررات قانون و آيين نامه اجرايي آن و استانداردها، ضوابط و دستورالعملهاي حفاظت در برابر اشعه غير از مواردي كه به موجب "استانداردهاي پايه حفاظت در برابر پرتوهاي يون ساز و ايمني منابع" مستثني شده است، براي مدت مشخص بر اساس ضوابط واحد قانوني صادر مي گردد.
3 - 11 - خدمات: هرگونه خدمات در زمينه نصب، راه اندازي، تعمير و نگهداري و انجام آزمون هاي بحراني برروي دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي و ملحقات آن كه منجر به پرتودهي شود.
3 - 12 - دستگاه پرتوشناسي تشخيصي: دستگاه هاي توليدكننده پرتو ايكس كه در امور پرتوشناسي تشخيصي مورد استفاده قرارمي گيرند. هر لامپ پرتو ايكس در محدوده موضوع اين مدرك به تنهايي به عنوان يك دستگاه محسوب مي گردد.
3 - 13 - دستورالعمل كنترل كيفي: مجموعه دستورالعمل هايي است كه در آن شاخص هاي كمي و كيفي نشان دهنده صحت عملكرد تجهيزات (دستگاه ها)، روش اندازه گيري و حدود استاندارد و فاصله زماني هر بررسي مربوط به هر شاخص نوشته شده باشد.
3 -
14 - شركت مجاز: به شركت هاي داراي پروانه از واحد قانوني اطلاق مي گردد.
3 -
15 - كنترل كيفي: به بررسي ها و كنترل منظم شاخص هاي كمي و كيفي بيان كننده صحت و دقت عملكرد تجهيزات (يا دستگاه هاي پرتوساز) به منظور دستيابي به بيشترين اطلاعات تشخيصي و كمترين پرتوگيري بيمار با حداقل هزينه اطلاق مي گردد.
3 -
16 - گواهي دوره حفاظت در برابر اشعه: گواهي گذراندن دوره آموزش حفاظت در برابر اشعه مقدماتي پزشكي يا معادل آن كه مورد تاييد واحد قانوني باشد.
3 -
17 - گواهي كنترل كيفي: سندي است مبني بر قابل پذيرش بودن نتايج آزمايش هاي كنترل كيفي كه از سوي يك مركز داراي پروانه اشتغال خدمات كنترل كيفي صادر مي گردد.
3 -
18 - قانون: در اين مدرك به قانون حفاظت در برابر اشعه اطلاق مي گردد.
3 -
19 - ناحيه كنترل شده: هر ناحيه اي كه در آن معيار هاي حفاظتي ويژه و مقررات ايمني به منظور كنترل پرتوگيري در شرايط عادي كار و جلوگيري يا محدودكردن گستره پرتوگيري هاي بالقوه مورد نياز باشد.
3 -
20 - واحد قانوني: براساس قانون حفاظت در برابر اشعه ، واحد قانوني موظف به اجراي مقررات ، آيين نامه ها و استانداردهاي مربوطه مي باشد. اين مسئوليت ها از طرف سازمان انرژي اتمي ايران ، به مركز نظام ايمني هسته اي كشور به عنوان واحد قانوني تفويض شده است .
۴ - مسئوليت ها
مسئوليت اجراي اين ضوابط به عهده دارندگان پروانه اشتغال واردات، خدمات نصب و راه اندازي و كنترل كيفي دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي مي باشد.
۵ - مسئوليت اجراي آزمون هاي كنترل كيفي
5 - 1 - آزمون هاي بحراني بر روي دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي:
مسئوليت انجام كليه آزمون هاي بحراني به عهده مراكز نصب كننده دستگاه است، به طوري كه از صحت عملكرد تجهيزات دستگاه پرتوشناسي تشخيصي از نقطه نظر ايمني و عملكرد تجهيزات هشداردهنده مرتبط با دستگاه هاي مذكور و تطابق با شاخص ها ي مرتبط با پرتودهي، به منظور اطمينان از وجود حفاظت لازم و كافي براي كاركنان، بازديدكنندگان و بيماران، اطمينان حاصل شود. آزمون هاي مذكور بايد براساس جدول هاي پيوست۱ توسط شركت هاي مجاز انجام پذيرد.
5 - 2 - آزمون هاي پذيرش برروي دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي:
مسئوليت انجام آزمون هاي پذيرش به عهده مركز بهره بردار مي باشد. اين آزمون ها به منظور تائيد نصب كليه تجهيزات و بررسي امكان انجام كليه نيازهاي سيستم و تهيه نتايج پايه براي آزمون هاي فاقد معيار در اين مدرك انجام مي شود. آزمون هاي پذيرش بايد بر اساس جدول هاي پيوست 1 توسط شركت هاي داراي پروانه اشتغال كنترل كيفي يا مسئول فيزيك بهداشت مركز كه صلاحيت وي براي انجام اين گونه آزمون ها تائيد شده باشد با نظارت واحد مهندسي پزشكي مركز، انجام پذيرد.
5 - 3 - آزمون هاي دوره اي بر روي دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي:
مسئوليت انجام كليه آزمون هاي دوره اي دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي به عهده مركز بهره بردار است. اين آزمون ها به منظور تاييد صحت و دقت عملكرد دستگاه ها بعد از گذشت يك دوره زماني مشخص كه در جدول هاي پيوست ۱ آمده است، انجام مي شود. آزمون هاي دوره اي بايد براساس جدول هاي پيوست ۱ توسط شركت هاي داراي پروانه اشتغال كنترل كيفي يا مسئول فيزيك بهداشت مركز كه صلاحيت وي براي انجام اين گونه آزمون ها تائيد شده باشد با نظارت واحد مهندسي پزشكي مركز، انجام پذيرد.
5 - 4 - آزمون هاي پس از تعمير:
شركت هاي تعميركننده دستگاه پرتوشناسي تشخيصي مسئول انجام آزمون هاي مرتبط با نوع تعمير انجام شده، مي باشند. اين آزمون ها به منظور بررسي عملكرد سيستم بعد از تعمير، انجام مي شوند.
۶ - مقررات كلي
6 - 1 - خدمات دهنده و استفاده كننده دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي بايد، به منظور اطمينان از صحت عملكرد دستگاه هاي مذكور، نسبت به رعايت الزامات اين مدرك اقدام نمايند.
6 - 2 - برنامه كنترل كيفي بايد شامل اندازه گيري ها و بررسي كليه قسمت هاي مكانيكي، الكترونيكي، سيستم تصويرساز و قسمت پرتوساز دستگاه در فاصله زماني تعريف شده باشد.
6 - 3 - مراكز و شركت ها (اعم از نصب كننده دستگاه و بهره بردار) مجاز به انجام آزمون هاي كنترل كيفي نمي باشند، مگر آن كه قبلا صلاحيت آن ها جهت انجام آزمون هاي مربوطه به تائيد واحد قانوني رسيده باشد.
6 - 4 - مسئول انجام آزمون هاي كنترل كيفي (اعم از نصب كننده دستگاه و بهره بردار) بايد يك نسخه از گزارش انجام كنترل كيفي را به همراه نتايج حاصله و مستندات انجام آزمون، بر اساس فرم پيوست 2 با مهر شركت و امضاي شخص مسئول بر روي سربرگ معتبر شركت، جهت اخذ مجوز كار با اشعه براي مركز بهره بردار به واحد قانوني ارائه دهد.
6 - 5 - مسئول انجام آزمون هاي كنترل كيفي (اعم از نصب كننده دستگاه و بهره بردار) بايد حداقل آزمون هاي مورد نياز واحد قانوني را براساس مفاد مندرج در جدول هاي پيوست ۱ انجام دهد.
6 - 6 - مسئوليت ارائه يك نسخه از نتايج آزمون هاي بحراني و آزمون هاي پس از تعمير و نگهداري به بهره بردار و واحد قانوني، به عهده نصب كننده دستگاه مي باشد.
6 - 7 - انجام امور كنترل كيفي در مراكز پرتوشناسي تشخيصي و يا درماني بايد با رعايت اصول حفاظت در برابر اشعه و مقررات توسط بهره بردار و بدون پرتودهي به موجود زنده انجام شود.
6 - 8 - واحد قانوني مي تواند در هر زمان به صورت سرزده و يا با اطلاع قبلي نسبت به بازرسي از دارنده پروانه و محل ارائه خدمات كنترل كيفي و تجهيزات مربوطه اقدام نمايد.
6 - 9 - دارنده پروانه كنترل كيفي، نصب كننده و بهره بردار موظف هستند سيستم ثبت و حسابرسي داشته باشند و فايل الكترونيكي نتايج انجام آزمون هاي كنترل كيفي را درصورت نياز به واحد قانوني ارائه نمايند.
6 - 10 - آزمون هاي دوره اي با دوره هاي زماني كوتاه (كمتر از يك ماه) ميتواند توسط بهره بردار با مسئوليت مسئول فيزيك بهداشت و نظارت واحد مهندسي پزشكي مركز بدون اخذ پروانه كنترل كيفي انجام گيرد. بديهي است صلاحيت مسئول فيزيك بهداشت بايد قبلاً به تأييد واحد قانوني رسيده باشد.
۷ - آزمون هاي بحراني
7 - 1 - نصب كننده دستگاه پرتوشناسي تشخيصي موظف است هربار پس از نصب دستگاه، آزمون هاي مربوطه را انجام و يك نسخه از نتايج حاصله را دراختيار مركز بهره بردار و نسخه ديگر را حداكثر ظرف مدت ۲ ماه از تاريخ صدور مجوز نصب دستگاه مربوطه، به واحد قانوني ارائه دهد.
تبصره - درصورت عدم نصب دستگاه در موعد مقرر، دارنده پروانه بايد موضوع را به طور رسمي به واحد قانوني اطلاع دهد.
7 - 2 - نصب كننده دستگاه موظف است نتايج اين آزمون ها را در قالب فرم هاي مندرج در پيوست ۲ تنظيم و پس از تكميل و امضاء مسئول مربوطه و با مهر دارنده پروانه كنترل كيفي، به بهره بردار و واحد قانوني ارائه نمايد. لذا هرگونه اختلاف معني دار نسبت به معيارهاي ارائه شده در پيوست ۲ بايد به طور رسمي به اطلاع كارفرما برسد.
7 - 3 - نصب كننده دستگاه ملزم به انجام اقدامات اصلاحي براساس نتايج حاصل از آزمون هاي بحراني مي باشد.
تبصره - معيار مورد قبول براي آزمون هاي بحراني، معيار پذيرش مربوط به هر آزمون مندرج در پيوست 2 اين مدرك مي باشد.
۸ - آزمون هاي پذيرش
8 - 1 - هرگونه اختلاف معني دار در نتايج آزمون هاي پذيرش بايد به طور رسمي به اطلاع نصب كننده دستگاه برسد و نصب كننده نيز موظف به انجام اقدامات اصلاحي است.
تبصره - معيار مورد قبول براي آزمون هاي پذيرش، معيار پذيرش مربوط به هر آزمون مندرج در جدول هاي پيوست 2 اين مدرك است.
8 - 2 - صدور مجوز كار با اشعه براي دستگاه مربوطه، توسط واحد قانوني صرفا بر اساس ارائه نتايج حاصل از انجام آزمون هاي پذيرش مندرج در پيوست 1 (صرفا براي دستگاه هاي نو) و در صورت اجراي كامل مفاد اين مدرك انجام خواهد شد.
8 - 3 - بهره بردار مجاز به استفاده از دستگاه پرتوشناسي تشخيصي براي پرتودهي پزشكي نمي باشد، مگر آن كه نتايج آزمون ها با معيارهاي مندرج در پيوست اين مدرك مطابقت داشته باشد.
8 - 4 - شركت ها و مراكز نصب كننده دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي، مجاز به انجام آزمون هاي پذيرش و ارائه گزارش نتايج آزمون هاي پذيرش بر روي دستگاه هاي نصب شده توسط خودشان، به واحد قانوني نيستند.
۹ - آزمون هاي دوره اي
9 - 1 - استفاده كننده دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي بايد اطمينان حاصل كند كه كليه تجهيزات مرتبط با پرتوگيري پزشكي در مركز تحت اختيار دارنده پروانه (بهره بردار)، به درستي نصب و نگهداري مي شود، به طوري كه پرتوگيري بيماران را در حد منطقاً شدني و متناسب با اهداف كلينيكي مورد نظر محدود نمايد.
9 - 2 - انجام آزمون هاي دوره اي شامل آن دسته آزمون هايي است كه در دوره هاي زماني معين بايد بر روي دستگاه انجام پذيرد.
9 - 3 - بهره بردار موظف است آزمون هاي دوره اي را بر اساس بازه زماني مشخص شده در پيوست 1 راساً (در صورت داشتن صلاحيت لازم) و يا توسط شركت ها و مراكز مجاز انجام دهد و يك نسخه از گزارش نتايج مذكور را در هنگام تمديد و يا اخذ مجوز كار با اشعه به واحد قانوني ارائه نمايد.
9 - 4 - هرگونه اختلاف معني دار در نتايج اندازه گيري ها نسبت به معيارهاي ارائه شده در پيوست ۲، بايد به طور رسمي، به منظور انجام اقدامات اصلاحي، به اطلاع بهره بردار (درصورت انجام آن توسط شركت كنترل كيفي كننده) برسد.
تبصره 1 : در صورتي كه اختلاف معني دار در حد معيار تعليق باشد، بهره بردار بايد نسبت به تعمير و اصلاح قسمت مورد نظر اقدام نمايد و بهره برداري از دستگاه مربوطه منوط به انجام آزمون مجدد مي باشد.
تبصره ۲ : درصورتي كه اختلاف معني دار در حد معيار اصلاح باشد، بهره برداري از دستگاه بلامانع است، اما بهره بردار بايد همزمان با بهره برداري نسبت به تعمير و اصلاح قسمت مورد نظر اقدام نمايد.
۱۰ - آزمون هاي پس از تعمير
10 - 1 - نصب كننده و تعميركننده دستگاه پرتوشناسي تشخيصي موظف است آزمون هاي مناسبي را براي بررسي عملكرد سيستم بعد از تعمير، انجام دهد و يك نسخه ازگزارش مربوطه را دراختيار مركز بهره بردار و درصورت لزوم به واحد قانوني ارائه دهد.
تبصره ۱ : اين آزمون بايد بر روي پارامترهاي موثر در پرتودهي بر روي قطعه تعويضي و يا تعميري مربوطه انجام شود.
تبصره ۲ : معيار مورد قبول براي آزمون هاي پس از تعمير، معيار پذيرش مربوط به هر آزمون مندرج در پيوست ۲ اين مدرك مي باشد.
۱۱ - مستندات مرتبط
۱ - Quality Management for Radiographic Imaging, Andrea Trigg Stevens, McGraw Hill publishing.
۲ - Recommended Standards for the Routine Performance Testing of Diagnostic X-Ray Imaging System, IPEM Report No ۷۷.
۳ - IAEA REGIONAL WORKSHOP ON RADIATION PROTECTION AND QUALITY ASSURANCE IN DIAGNOSTIC RADIOLOGY, ۱۴-۲۵ June ۲۰۰۳
۴ - Department of Human Services of state Government Victoria Australia October ۲۰۰۱.
۵ - Computed Tomography: Physical Principles, Clinical Applications, and Quality Control by Euclid Seeram, ۲۰۰۰.
۶ - Diagnostic X-Ray Equipment Compliance Testing, Health Department of Western Australia, ۲۰۰۰.
۷ - قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۸ مجلس شوراي اسلامي.
۸ - آيين نامه اجرايي قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۹.
۹ - استانداردهاي پايه حفاظت در برابر پرتوهاي يون ساز و ايمني منابع پرتو.
۱۰ - ضوابط دريافت پروانه اشتغال واردات، خدمات نصب و راه اندازي و كنترل كيفي دستگاه هاي پرتوشناسي تشخيصي.
۱۲ - سوابق
- مورد ندارد.
۱۳ – تاريخچه
رديف
تغيير از ويرايش – به ويرايش -
شرح تغييرات (صفحه /پاراگراف/تغيير)
تاريخ اجرا
پيوست 1- نوع و دوره زماني انجام آزمون هاي كنترل كيفي جهت مشاهده كامل تصاوير به صفحه متن و تصوير مراجعه شود.
پيوست 2- فرم هاي گزارش كنترل كيفي جهت مشاهده كامل تصاوير به صفحه متن و تصوير مراجعه شود.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
