بخشنامه
بخشنامه به کلیه واحدهای نهاد ریاست جمهوری در خصوص نگهداری و حفاظت از اموال فرهنگی با اصلاحات و الحاقات بعدی
بخشنامه به كليه واحدها
موضوع: نگهداري و حفاظت از اموال فرهنگي
سلام عليكم
مصوب 1388,11,19
با اصلاحات و الحاقات بعدي
احتراماً ، در راستاي اجراي مواد 5 و 6 آييننامه اموال فرهنگي تاريخي و هنري مصوب هيأت محترم وزيران، ضمن ارسال تصوير 11 برگ دستورالعملهاي واصله، از سازمان ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي و موزه فرش ايران در خصوص شرايط و نكات قابل توچه در نحوه نگهداري و حفاظت از اموال فوقالاشاره ، توصيه ميگردد:
1 – تصوير دستورالعمل در اختيار كليه كاركنان، خصوصاً تحويل گيرندگان اموال، قرار گرفته و حسب مورد مفاد آن رعايت گردد.
2 – نهايت همكاري درخصوص شناسايي ، طبقهبندي و تنظيم فرمهاي قانوني با بازرسان اموال فرهنگي به عمل آيد.
3- در صورت مشاهده آسيب و تهديدات احتمالي مخرب اشياء مذكور، مراتب در اسرع وقت به اداره اموال اعلام گردد.
دستورالعمل حفاظتي اموال تاريخي منقول
1- شرايط محيطي نگهداري اموال
1-1- رطوبت
1-1-1- رطوبت محل نگهداري اموال؛ بين 50 تا 60 درصد
1-1-2- اموال حساستر؛ رطوبت نسبي 58 درصد
2-1- دما
1-2-1- دما در محل نگهداري؛ بين 16 تا 25 درجه
2-2-1- اموال حساستر؛ دماي ثابت 17 درجه
3-1- تهويه هوا
1-3-1- استفاده از سيستمهاي تهويه هوا در محل نگهداري جهت رفع آلودگي
2-3-1- استفاده از قفسههاي بسته و ويترينهاي مخصوص براي اموال حساس جهت دوري از گرد و غبار
4-1- نور
1-4-1- تاريك بودن محل سالن نمايشگاه يا مخزن در زماني كه در دسترس عموم نبوده و مورد استفاده قرار نميگيرد
2-4-1- استفاده از پرده و غيره جهت جلوگيري از تابش مستقيم نور
3-4-1- در صورت امكان، در معرض نگذاشتن آثار حساس و يا كنترل شديد آن
4-4-1- استفاده از نور بازتابي يا نور پخش شده به جاي نور مستقيم
5-4-1- استفاده از لامپهاي فلورسنتي كه حداقل پرتوهاي ماوراء بنفش را ساطع ميكنند 6-4-1- در صورت امكان، استفاده از صافيهاي جاذب ماوراء بنفش (ورقههاي پلاستيكي مخصوص)
2- شرايط عمومي نگهداري از اموال
2-1- عدم انباشتن اشياء روي يكديگر جهت پيشگيري از صدمات ناشي از وزن اشياء بر يكديگر و يا برخوردهاي احتمالي
2-2- جداسازي اموال غيرهمجنس از يكديگر
3-2- طبقهبندي اموال همجنس و قرار دادن اموال با قدمت زياد، حساس و خاص در محفظهها و ويترينهاي مخصوص
4-2- معاينه و بررسي دقيق اموال به صورت دورهاي (روزانه – هفتگي- ماهيانه) و در صورت مشاهده هرگونه آسيب و آلودگي؛ انجام اقدامات لازم و يا انتقال به آزمايشگاه مربوط به حفاظت و مرمت آثار
5-2- استفاده از ماسك و دستكش به هنگام كار با اشياء
6-2- استفاده از سيستمهاي تهويه مناسب در كليه فضاهاي موزه اعم از سالنهاي نمايش و انبارهاي موزه
7-2- عدم استفاده از قلمهاي جوهري (مانند خودكار، ماژيك، رواننويس و ...) در مجاورت اشياء فقط استفاده از مداد توصيه ميشود.
3- شرايط نگهداري از اموال خاص
1-3- بافتهها و منسوجات (پارچه، لباس، زيرانداز، روانداز و ...)
1-1-3- مراقبت از منسوجات در برابر نور جهت پيشگيري از پوسيدگي و رنگ رفتگي
2-1-3- تفكيك بافتهها از نظر جنس مانند بافتههاي پشمي، پنبه و كتان و ابريشم، و همچنين بافتههاي داراي الياف فلزي و آنهايي كه داراي ملحقات ميباشد مانند بافتههاي تزيين شده 3-1-3- جداسازي تكههاي بافته از يكديگر و قرار دادن آنها در فضاهاي مناسب
4-1-3- پرهيز از پراكنده كردن تكههاي مرتبط به يك اثر
5-1-3- حصول اطمينان از عدم وجود گرد و غبار و حشرات در محفظهها
6-1-3- جلوگيري از چينخوردگي و تاشدگي منسوجات در ويترينها و يا مخازن؛ جهت پيشگيري از تضعيف و پارگي الياف
7-1-3- پيچاندن پارچههاي بزرگ به دور يك استوانه چوبي يا مقوايي و نگهداري از آنها به وسيله عبور دادن ميله يا طنابي از درون استوانه به گونهاي كه بافته محتمل هيچ فشاري نشود
8-1-3- پركردن داخل لباسها با كاغذ پوستي نرم و يا پنبه پيچيده شده در پارچه كتاني، جهت جلوگيري از چينخوردگي
9-1-3- عدم استفاده از ميخ و پونزهاي آهني براي تثبيت پارچه و استفاده از دوخت با سوزن و نخ به جاي آن
10-1-3- پرهيز از آويزان كردن قطعات پوشاك بخصوص آنهايي كه داراي قدمت زياد ميباشند
11-1-3- هوادهي منسوجات كپك زده و استفاده از قلم مو جهت پاك كردن آن و آمادهسازي محيط مناسب براي پيشگيري از رشد مجدد قارچ و كپك و ورود حشرات
2-3- كاغذ
1-2-3- استفاده از نور كم در محل نگهداري كاغذ و بررسي مكرر جهت ميزان شكنندگي آنها
2-2-3- استفاده از ويترينها، شيشهها و محفظههاي پليتن در بسته براي نگهداري كاغذ جهت جلوگيري از ورود گرد و غبار و حشرات و كپكها به داخل آن
3-2-3- تميز بودن دستها و سطوح در هنگام كار با كاغذ. در اثر فشار دادن انگشتان لكههايي بر روي كاغذ باقي ميماند كه ممكن است هرگز از روي آن پاك نگردد
4-2-3- استفاده از يك پارچه يا برس نرم براي پاك كردن گرد وغبار موجود بر روي مدارك با ملايمت
5-2-3 - حتيالمقدور ، پرهيز از يادداشت كردن مطالب بر روي نسخ و در صورت ضرورت استفاده از مدادهايي با نوك نرم با كمترين اثرگذاري بر روي نسخه
6-2-3- پرهيز از بكارگيري گيرههاي فلزي، منگنه و يا سنجاق ؛ جداسازي منگنههاي يادداشت ضميمه و غيره، به علت اثر گذاري اشيا بر روي كاغذ و ايجاد پارگي و زنگ زدگي
7-2-3- نگهداري كاغذ در پوشه هاي كاغذ خشك كن يا كاغذ غير اسيدي؛ استفاده از پوشههايي كه از اندازه اصلي اسناد بزرگتر باشند و تا نشود
8-2-3- پرهيز از پيچيدن آثار دور خود يا شكل رول (لوله) جهت حمل و نقل به علت پيشگيري از پوسته پوسته شدن جوهر، پارگي و چروكيدگي الياف
9-2-3- خودداري از پرس كاغذ. اين روش به سبب دگرگوني پليمرها روش غيرقابل اعتمادي است
10-2-3- نگهداري نسخهها به صورت تكتك و جدا از هم در كاغذهاي غير اسيدي
11-2-3- كپيبرداري از اسنادي كه زياد به آنها رجوع ميشود و كنار گذاشتن اصل آن 12-2-3- تهيه كپيهاي اضافي از اولين نمونه كپي
13-2-3- نگهداري كپيها جدا از نمونه اصلي
14-2-3- پرهيز از نگهداري آثار كاغذي در جعبههاي آهني بدون پوشش و جلوگيري از ايجاد زنگ زدگي
15-2-3- عدم چسباندن نسخ بر روي مقوا و يا كاغذ
16-2-3- خودداري از تا كردن اسناد؛ زيرا كاغذ در محل تاشدگي داراي فرسودگي و پارگي ميشوند
17-2-3- حصول اطمينان از تميزي و خشك بودن مدارك خيس شده
18-2-3- خشك كردن سريع اسناد و يا مدارك كاغذي كه خيس هستند و قراردادن آن در برابر جريان ملايم هوا
19-2-3- بكار بردن دقت كافي در هنگام خشك نمودن مدارك خيس شده
20-2-3- جداسازي كتب و اسناد آلوده به كپك
21-2-3- استفاده از نوار چسبهاي شفاف براي ترميم پارگي بسيار نامناسب است، به علت بوجود آمدن تغيير رنگ نامناسب و صدمات غيرقابل بازگشت
22-2-3- عدم نگهداري اسناد در كنار وسايل نوك تيز شبيه به مداد، قلم و ...و مواد رنگي
23-2-3- نگه داشتن اسناد كاغذي بدون محافظ (پوشه، پاكت و ...) با دو دست در زير سند و در هنگام حمل استفاده از سينيهاي تخت همچنين در صورت لزوم استفاده از يك لايه دستمال كاغذي در زير سند
24-2-3- قرار دادن اسناد در ظروف نگهداري، بايگاني با درپوش محكم جهت ايجاد محيط پايدار
3-3- چوب
1-3-3- معاينه دقيق اشياء چوبي و انجام ضدعفوني در صورت مشاهده وجود حشرات توسط متخصص
2-3-3- انجام ضدعفونيهاي لازم توسط كارگاهها و آزمايشگاههاي مرمت
3-3-3- روغنكاري اشياء فلزي هرچند وقت يك بار
4-3-3- استفاده از روغن زيتون جهت چرب نمودن تزيينات چوبي و جلوگيري از خشك شدن آنها
5 ـ3 ـ3 - تميزكردن مداوم مبل و صندليهايي كه روغن جلا يا موم زده شده و سطحي صاف و صيقلي ندارند بوسيله پارچه نرم و تميز
6-3 -3 - پوشاندن محلول موم و سقز و يا اسپري پلي اتيلن پلاستيك جهت پيشگيري از شكنندگي به وسيله اشيا يي كه از بوريا و مانند آن ساخته شدهاند
4 – 3 – استخوان، عاج، شاخ
ا-4- 3- قرار دادن اشياء استخواني در مخازن و ويترينها
2-4-3 - استفاده از نور كم در ويترينها
3-4-3- استفاده از پنبه جهت تميزكردن سطح آثار
5 -3 – پوست، چرم
1-5-3- پوشاندن پوست ها و چرم ها با يك لايه وازلين و قراردادن آن در مخزن به همراه كريستال هاي پارادي كلرو بنزن
2-5-3- تميز كردن مو و پوست قبل از قراردادن در مخزن
3-5-3 – تهويه هوا در محل نگهداري پوست الزامي است
6-3- نقاشي
1-6-3- تهويه مطبوع در محل نگهداري نقاشي الزامي است
2-6-3- قراردادن تابلوهاي رنگ روغن در مخازن بر روي پايهها و ميلههاي متحركي كه از سقف آويزان است.
3-6-3- عدم نگهداري تابلوهاي نقاشي در نزديك پنجره و در معرض جريان ملايم هوا
4-6-3 – مقاوم نمودن نقاشي در مقابل رطوبت در مواقعي كه به منطقه ديگري نقل مكان ميشود با ورقهاي از پلي تن كه با نوارهاي همجنس خود تثبيت ميشود.
5-6-3- استفاده از نوارهاي سرد بدون UVو يا در غير اين صورت استفاده از فيلترهاي UV جهت پيشگيري از صدمات ناشي از نور
6-6-3- كنترل و تثبيت ميزان دما و رطوبت در مكان هايي كه تابلوهاي نقاشي در آنها نگهداري ميشوند.
7-6-3- تميز كردن سطح تابلوي نقاشي به وسيله پنبه خشك با ملايمت و بدون وارد آوردن فشار
7-3 - فلزات
1 -7-3- تميز بودن فضاي نگهداري اشياء فلزي
2-7-3- استفاده از مواد پايدار شيميايي در ساخت تجهيزاتي مانند قفسه بندي، كمد ديواري، پوشال، لفاف و... در فضاي مخزن. موادي مانند پلي اتيلن، جعبههاي پلي استر و كاغذهاي بدون اسيد
3-7-3- عدم نگهداري محصولات چوبي و خمير چوب در كنار آثار فلزي به علت متصاعد كردن تركيبات سولفور و بخارهاي اسيدهاي آلي كه براي فلزات خطرناك ميباشد
4-7 -3 - عدم استفاده از مواد روغني و الكيدي به علت اينكه در دراز مدت مواد فراري از خود متصاعد مي كنند.
5-7 -3 - قرار دادسيليكاژن خشك در داخل كشوهاي حاوي اشياء فلزي براي پايين آوردن رطوبت نسبي
6-7-3- قرار دادن شي ء فلزي در داخل قفسه يا كشوها به نحوي كه وزن آنها به طور مساوي تقسيم شود و هنگام دستيابي به اثر مورد نظر، به اشياء همجوار ضايعهاي وارد نشود.
7-7-3- قرار دادن فوم متراكم پلي اتيلن در كف قفسه و كشوهاي حاوي اشياء فلزي
8-7-3- قرار دادن لاييهايي از جنس كاغذ غير اسيدي يا نوارهاي پلي اتيلن ما بين اشياء منفرد فلزي كه در كشوها استقرار دارند، به منظور ممانعت از حركت اشياء در هنگام بازو بسته شدن كشوها
9-7- 3- نگهداري بهتر اشياء فلزي توسط پلاستيك هاي شفاف جعبه هاي پلي استيرن يا كيسه فريزر مشابه پليالفين يا كيسههاي پلي اتيلن
10-7-3 - انجام حمل و نقل اشياء شكننده پوشيده شده در لايي، سيني و يا در جعبه محافظ خودشان
11-7-3- استفاده از دستكش هاي پنبهاي يا پلاستيكي كاملاً اندازه دست جهت حمل اشياء فلزي
12-7-3- كنترل دقيق رطوبت نسبي براي اشياء فلزي داراي خوردگي
13-7-3- انجام بازرسي منظم فلزات و حذف فلزات داراي خوردگي فعال
8-3- طلا
1-8-3- تهيه تكيهگاههاي مناسب جهت نگهداري ظروف طلايي و زيور آلات
2-8-3- فراهمكردن نكات لازم جهت امنيت فيزيكي قطعات ساخته شده از طلا؛ زيرا اشياء ساخته شده از طلا نياز به حفظ و مرمت چنداني ندارد، بلكه تنها خطري كه آنها را تهديد ميكند، سرقت است
9-3- نقره
1-9-3- ابتدا تميز نمودن نقره، سپس قرار دادن در لفاف هاي محافظ يا جعبههاي مقوايي غيرقابل نفوذ در مخزن بسته
2-9-3- قرار دادن اشياء نقرهاي در مخازن بسته و محفظههاي غير قابل نفوذ به علت كدر شدن توسط گازهاي سولفور در هواي آلوده، آب هاي آلوده، غذاها، فضاهاي مخزن مثل لاستيك طبيعي و مصنوعي، رنگهاي ساختماني و برخي از الياف مانند پشم
3-9-3- عدم استفاده از دستكش لاتكس جهت انتقال نقره زيرا تركيبات سولفور ناشي از لاستيك باعث كدر شدن نقره ميشود
10-3- مس
1-10-3- نگهداري اشياء مسي در پلاستيك هاي شفاف لفاف شده با كاغذهاي غير اسيدي يا جعبههايي از تختههاي خنثي يا بدون اسيد
2-10-3- نگهداري اشياء بزرگ در پوششي از كاغذهاي بدون اسيد و در تكيهگاههاي كنده شده در اتافوم يا در روي ورقههاي فوم
3-10-3 - نگهداري اشياء مسي كه روي آنها پودر سبز به صورت لكههايي ايجاد شده (بيماري برنز) خارج از مجموعه اصلي در رطوبت نسبي كنترل شده
11-3- سرب
1-11-3- بررسي و بازرسي مداوم اشياء سربي، اشياء سربي پايدار، عموماً به رنگ خاكستري تيره ميباشند، اشيايي كه روي آنها پوشيده از پودر سفيد شل و چسبنده است دچار خوردگي فعالند
2-11-3- تهويه كامل و منظم در محيط هايي كه اشياء سربي نگهداري ميشوند
3-11-3- مجزا كردن شيئ سربي كه صورت فعال دچار خوردگي ميباشند از مجموعه و قراردادن در رطوبت نسبي پايين
4-11-3- رعايت لازم در دور نگه داشتن اشياء سربي از منابع تخريب آن مانند چوب، نقاشي ، چسب هاي مورد استفاده در تخته سه لايي
5-11-3- استفاده از مواد خنثي و بدون اسيد جهت لفافكردن و جعبههاي پلي اتيلن و پلي استيرن براي محافظت اشياء سربي
6-11-3- استفاده از پاكت هايي كه براي آرشيو نگهداري سكه ساخته شدهاند جهت نگداري اشياء سربي كوچك و شكننده
12-3- آهن
1-12-3 - جداسازي آهن داراي خوردگي فعال و نگهداري در رطوبت نسبي كنترل شده
2-12-3 - تميز نمودن اشياء سالم و استفاده از نوعي پوشش محافظ كه منابع تماس هوا به سطح آن شود
13-3- گل خام
1-13-3 – پختن شيء گلي كه با ارزش بوده و تغييرات فيزيكي آن چندان مسأله ساز نباشد و بعد از آن قرار دادن در مخزن
2-13-3 – نهايت دقت در حمل و نقل اشياء گلي
14-3- سفال و شيشه
1-14-3 - انبار نمودن اشياء به نحوي كه از معرض آسيب فيزيكي دور باشد
2-14-3- محافظت نمودن اشياء از گرد و دوده و غبار و جلو گيري از تميز كردن هاي متناوب آنها
3-14-3- نگهداري اشياء در قفسهها و گنجههايي كه دور از ضربه و لرزشي باشد
4-14-3- در صورت امكان حداقل جابجايي و در دسترس بودن و براحتي ديده شدن اشيا
5-14-3- پوشاندن روي قفسه يا لايه نرم غير فيبري مانند ورقه فوم پلي اتيلن جهت جلوگيري از گيركردن سطوح شكسته يا ورقه ورقه شدن شيء
6-14-3- قراردادن تكيهگاه مناسب جهت اشيايي كه ايستايي مطلوبي ندارند
7-14-3- تميزكردن چرك سطح اشيايي كه در وضعيت نسبتاً خوبي دارند به وسيله قلم موي زبر
8-14-3- استفاده از قلم ماهوت پاككن و يا چوب خلال دندان براي پاككردن اشياء سفالي و تزيينات آن
9-14-3 – طبقهبندي سفال ها به لحاظ قدمت و دورههاي تاريخي و قراردادن آنها با فاصله از هم
10-14-3- استفاده، ترجيحاً از آب مقطر ولرم و يا سرد بدون بكارگيري مواد پاك كننده جهت شست و شوي سفال ها
11-14-3- حصول اطمينان از ورقه نشان لعاب سفال و سست نبودن تزيينات آن از قبيل نقوش رنگي، الحاقات و غيره و در آب حل نشدن آنها جهت شستشوي سفال لعاب هاي يكرويه
12-14-3- عدم شستشوي سفال هاي با پخت كافي
13-14-3- استفاده منظم از مواد حشرهكش و قارچ زدا جهت كنترل مواد ميكروسكوپي
14-14-3- بي دقتي در حمل و نقل ممكن است به شي آسيب برساند
15-14-3- استفاده از چرخ دستي براي انتقال شيء از جايي به جاي ديگر و قرار دادن لفافي روي چرخ دستي جهت محافظت شيء از تكان هاي احتمالي
16-14-3- حمل و نقل به روش سنتي به كمك طنابي كه دور آن بسته شده ميشود ميتوانند بسيار مخاطره انگيز باشد
17-14-3- جابجايي اشياء بلند با سطح اتكاي كوچك به صورت خوابيده
18-14-3 –
19-14-3 – عدم انباشتن اشياء روي يكديگر به علت اينكه ممكن است اشياء ظريفتر چون شيشه بشكند
20-14-3- پوشاندن اشيايي كه در جعبه نگهداري ميشوند با مواد انعطافپذيري چون پنبه و الياف ابريشمي، استفاده از كاغذ تيشو و يا پارچههاي پلي استري براي اشياء پوسته شده يا برجسته
21-14-3 – استفاده از پارچههاي نرم در مواقع گذاشتن اشياء داخل قفسه يا روي ميز
22-14-3- استفاده از دستكش در مواقع در دست گرفتن آثار
23-14-3- گزارش بلافاصله آسيبهاي وارده به شيء و جمعآوري تمام قسمت هاي آن قبل از ترك محل حادثه
15-3- سنگ
1-15-3- جداسازي كانيهاي سخت از كانيهاي نرمتر در يك مجموعه تا در اثر تماس با هم خراشيده نشوند
2-15-3- زهكشي كاني اي رسوبي و قراردادن آنها در محل خشك توسط متخصص
3-15-3- قرارندادن سنگ هاي مرمر در مخزن نزديك تراشههاي چوب به علت جلوگيري از لك شدن سنگ
4-15-3 – دورنگهداشتن سنگ هاي مرمر از قطعات فلزي مانند ميخ و پيچ به علت جلوگيري از لك شدن سنگ
5-15-3- پوشاندن سنگ هاي مرمر در پارچههاي ضد خاك و ضد آتش
6-15-3- استفاده از ماهوت پاككن بزرگ پردار و يا برس نرم براي گردگيري سنگ هاي مرمر، عدم استفاده از پارچه جهت گردگيري به علت اينكه گرد و غبار را به سنگ ميمالد
7-15-3- در صورت مشاهده قشر سفيد پر مانند، انتقال سريع آن يا حفظ رطوبت پايين به آزمايشگاه مرمت
8-15-3- رعايت دقت كافي در انتقال سنگ چخماق
9-15-3- خودداري از انباشتن بياندازه و نا منظم اشياء در مخازن
شرايط نگهداري بافته ها در موزه ها، كاخ ها، مجموعه هاي خصوصي، گالري ها و انبارها
بافته ها از قبيل قالي، گليم، تابلو فرش، زيلو، نمد و... در طول تاريخ نقش مهمي را در زندگي بشر بر عهده داشتند ب. ت. ب. مواد تشكيل دهنده بافته ها شناخت مواد آنها از موارد اصلي محسوب مي گردد. مثلاً الياف پروتئيني حيواني (پشم، ابريشم و مو) الياف گياهي (كتان، كنف و پنبه) الياف فلزي (زربفت و سيم بفت) مي تواند تار و پود تشكيل دهنده يك بافته باشد. شيوه ها و شرايط مناسب نگهداري و برخورد صحيح با بافته ها باعث دوام و افزايش اين دسته از آثار مي گردد. ب. ت. ب. تعدد بافته ها و محدوديت فضاهاي نمايشي، بافته ها بيشتر عمر خود را در انبار سپري مي كنند. از اين رو شرايط محيطي نمايشگاهي و انبار جهت حفظ و نگهداري آنها اهميت به سزايي دارند كه لازم است به فاكتورهاي ضروري زير توجه شود.
محيط نگهداري:
1.دما و رطوبت نسبي: براي نگهداري بافته ها، بهترين محيط فضايي سرد، داراي رطوبت نسبي متعادل و تاريك مي باشد. (از فضاهاي مانند زير شيرواني و يا زيرزمين بدون اتخاذ تدابير لازم صرف نظر شود).
دماي مخزن (انبار) بهتر است در فصل زمستان بين 20-5/15 درجه سانتيگراد باشد و در فصل تابستان بين 22-20 درجه سانتيگراد باشد تا در هنگام تغيير فصل دما به تدريج تغيير كند.
تغييرات دما و تأثير جانبي اين تغييرات بر روي رطوبت نسبي باعث انقباض و انبساط در اين آثار مي شود. لذا رطوبت نسبي بالاي 60% در مدت زمان طولاني باعث رشد ميكرو ارگانيسم ها مي شود، در حالي كه رطوبت نسبي پايين، يعني مقادير كمتر از 20% باعث تضعيف و شكننده شدن الياف مي شود. در نتيجه حد مناسب رطوبت نسبي براي بافته ها 40% تا 50% است.
- نكته: اگر محل نگهداري بافته ها داراي وسايل تهويه نيست. مي توان در ثابت نگهداشتن رطوبت محيط بسته (مثل ويترن بدون درز، كفراژها (استوان هاي فولادي)، كمد، قفسه هاي بسته از مواد بافر مانند چوب، پنبه و پارچه هاي كتاني كه رطوبت را از محيط جذب مي كنند به طوري موقت استفاده كرد.
2- نور: نور به عنوان نوعي از انرژي عاملي مخرب براي بافته ها و رنگ پريدگي الياف شود. نور محيط نگهداري بايد عاري از پرتو فرابنفش باشد، براي اين كار از تابش مستقيم نور آفتاب بايد جلوگيري كرد و از فيلترهاي جاذب اشعه فرابنفش براي لامپ هاي فلورسنت استفاده كنيد.
توصيه: الف . در مواقع غيرضروري منابع روشنايي خاموش باشند.
ب. براي پنجره هاي موجود در مخزن و محل نمايش از پرده هاي ضخيم استفاده كنيد.
3- مهار عوامل بيولوژيك: گونه هاي مختلف حشرات مانند بيد، سوسك فرش، جوندگاني مانند موش مي توانند تهديدي براي بافته ها به شمار روند. روش هاي مختلفي براي كنترل و مبارزه با حشرات بافته ها به كار مي رود. اما در مورد رعايت اصول بهداشتي در موزه ها، توانايي ساختمان در مانع ورود حشرات و دسترسي به فرايندهاي بهداشتي تأكيد مي شود. اگر با قطعه آلوده اي مواجه شديد، بايد آن را از ديگر آثار جدا كرد و مسئله را با يك حفاظت گر در ميان بگذاريد بهتر است در يك مكان كاملاً سرد قرار داد.
توصيه: استفاده از حشره كش هاي معمول توصيه نمي شود چرا كه تمامي حشره كش ها و بقاياي آنها براي انسان خطرناك بوده و مي تواند باعث بروز آسيب در انواع خاصي از بافته هاي نيز بشوند.
نكته: دقت كنيد تنها راه مطمئن در مبارزه با عوامل بيولوژيك مخرب، پيشگيري است.
حمله بيدها مخصوصاً اوايل بهار و تابستان است هوادهي ساليانه و سمپاشي ادواري توصيه مي گردد.
4- آلودگي هاي جوي و ذرات معلق در هوا:
آلودگي ها مي تواند ناشي از منابع خارجي مانند دود، گازهاي خروجي از اگزوز خودروها، باران هاي اسيدي، اوزن و يا منابع موجود در فضاي نگهداري باشند براي كنترل و تأثير كمتر آسيب هاي ناشي از آلاينده هاي خارجي استفاده از تهويه مطبوع و فيلترهاي دستگاه هاي هواساز توصيه مي شود.
نكته: تنها راه محافظت از بافته ها در مناطق آلوده نگهداري آنها در يك سيستم بسته است.
5- جابجايي:
بسياري از آسيب هاي جدي، در هنگام جابجايي سهل انگارانه و نامناسب به بافته ها وارد مي شود بايد به نكات زير توجه كرد:
- بافته ها معمولاً شكننده تر از آن هستند كه در ابتدا به نظر مي آيد، بنابراين قبل از جابجايي هر نوع بافته بايد شرايط آن را بررسي گردد.
- بافته ها را بايد به گونه اي ساپورت كنيد كه وزن آنها به طور يكنواخت بر روي ساپورت تقسيم شود.
- سعي كنيد قبل از لمس بافته ها دستهايتان را كاملاً تميز شسته باشيد و يا از دستكش هاي نخي سفيد و تميز استفاده كنيد.
6- حوادث:
حوادث ناشي از آب و آتش باعث آسيب هاي دائمي مي شود. در صورت بروز اين مشكل مثلاً آثار مرطوب و خيس به خاطر داشته باشيد كه بيشتر بافته ها در حالت مرطوب ضعيف تر شده و نياز به استفاده از ساپورت در هنگام حمل و نقل دارند و با كمك حوله سفيد و تميز يا كاغذ خشك كن تا آنجا كه امكان دارد آب آن را بگيريد. آنها را تخت و صاف پهن كنيد و با ملافهاي سفيد و تميز نخي بپوشانيد تا خشك شوند. همچنين در صورت بروز آتش سوزي ، بايد به آسيب هاي وارده از طريق دوده توجه داشت. ذرات جامد را با استفاده از آب سرد و تميز روي بافته بشوييد و با يك حفاظت گر تماس بگيريد.
آماده سازي بافته ها براي انبارداري:
اهميت اقدامات آماده سازي براي انبار، مانند فراهم ساختن شرايط مناسب و استاندارد انبار است و بايد بدانيد كه چه ميزان فضا را مي توان براي اين كار اختصاص داد.
نكته: بهتر است براي فرش هاي نفيس، زربفت، قديمي و منحصر به فرد از روش نگهداري تخت استفاده شود تا خوردگي بافته در اين روش به حداقل برسد اما انتخاب روش نگهداري تا حدود زيادي تحت تأثير فضايي قرار مي گيرد كه در اختيار شماست.
توجه: فرش ها (بافته هاي) جديد با مقاومت بالا را مي توان با استفاده از لوله هاي مرغوب مقوايي جمع كرد.
نكته: بافته هايي كه داراي ساپورت هستند و شرايط لوله كردن را دارند را مي توان از طرف ساپورت لوله كرد.
1- جابجايي و روش برخورد با بافته:
از كشيدن سيگار، خوردن، آشاميدن در نزديكي بافته ها جداً خودداري كنيد. از خودنويس و يا ماژيك براي نوشتن روي پارچه ها و يا روكش آنها استفاده نكنيد. در همه مواردي بافته را ساپورت كنيد و نيز جابجايي آثار را به حداقل برسانيد.
2- غبارزدايي و شستشوي بافته ها:
تصميم گيري براي شستشوي بافته هاي قديمي و زربفت تاريخي كاري بسيار مشكل است. شستشو و خشكشويي بافته را در معرض فشار قرار ميدهد و بايد تحت نظر يك حفاظت گر انجام گيرد.
جهت جارو و نظافت بافته ها مي توان از جارو برقي هاي دستي با قدرت مكش كم استفاده كنيد. و بهتر است ابتدا از جهت عرض (پود) جارو شود و سپس از طول.
نكته: در مورد بافته هاي تاريخي هيچگاه بافته ها را مستقيماً در معرض مكش قرار ندهيد.
3- در صورت نياز بافته ها به مرمت الويت بندي شود و به يك متخصص حفاظت و مرمت نشان داد تا روش هاي مناسبي را پيشنهاد كند.
4- ثبت اطلاعات شناسايي:
اطلاعات شناسايي مانند شماره اموال، محل بافت، رنگ متن و حاشيه، ابعاد، نام طرح بايد بر روي محفظه هاي نگهداري بافته ها ثبت شود. براي ثبت پلاك هاي چرمي و برنجي بر روي بافته ها از منگنه استفاده نشود كه مي توان از شيوه مناسب تري مانند دوختن آن بر روي بافته استفاده كرد.
5- انتخاب مواد مصرفي:
در صورت استفاده از محصولات كاغذي و مقوا و لوله هاي مقوا از كاغذهايي با رنگ روشن سبك نيمه شفاف و داراي (پي هاش) بالاتر از 6 استفاده كنيد. بافته ها را مي توان قبل از پيچيدن در پارچه نخي از كاغذ پوستي استفاده كرد تا از تعرق درون جعبه يا مخزن جلوگيري شود.
نكته: در صورت استفاده از پارچه به عنوان روكش بافته هاي قديمي اين پارچه بايد از جنس پنبه يا كتان نرم و رنگ نشده باشد و قبل از استفاده با يك شوينده خنثي شسته و اطو شود. استفاده از نفتالين پارادي كلروبنزن به صورت غير مستقيم باعث دور نگهداشتن حشرات مي شود.
انتخاب قفسه هاي نگهداري:
اندازه و فضاي مورد نياز، بودجه، فضاي موجود، توانايي سيستم هاي تهويه و فراهم ساختن محيطي يكنواخت و بدون آلودگي، دسترسي به سيستم هاي اطفاء حريق، جلوگيري از نشت آب و وجود سيستم هاي ايمني از جمله مواردي است كه در انتخاب قفسه ها بايد مد نظر قرار گيرد.
براي قفسه بندي انبارها معمولاً چوب انتخاب خوبي به شمار نمي رود در صورت استفاده، بايد از چوب هاي روكش دار استفاده شود.
كمدها قفسه ها و كشوهاي فلزي با رنگ كوره اي و نوع پايدار در حال حاضر از بهترين انتخاب ها براي نگهداري بافته ها به شمار مي روند.
موزه فرش ايران
محمدعلي زهره اي
بخشنامه به کلیه واحدهای نهاد ریاست جمهوری در خصوص نگهداری و حفاظت از اموال فرهنگی
مصوب 1388/11/19 ریاست جمهوری
احتراماً، در راستای اجرای مواد 5 و 6 آییننامه اموال فرهنگی تاریخی و هنری مصوب هیات محترم وزیران، ضمن ارسال تصویر 11 برگ دستورالعملهای واصله، از سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و موزه فرش ایران در خصوص شرایط و نکات قابل توچه در نحوه نگهداری و حفاظت از اموال فوقالاشاره، توصیه میگردد:
2-1-3- تفکیک بافتهها از نظر جنس مانند بافتههای پشمی، پنبه و کتان و ابریشم، و همچنین بافتههای دارای الیاف فلزی و آنهایی که دارای ملحقات م. ب. مانند بافتههای تزیین شده 3-1-3- جداسازی تکههای بافته از یکدیگر و قرار دادن آنها در فضاهای مناسب
6-1-3- جلوگیری از چینخوردگی و تاشدگی منسوجات در ویترینها و یا مخازن؛ چهت پیشگیری از تضعیف و پارگی الیاف
19-2-3- به کار بردن دقت کافی در هنگام خشک نمودن مدارک خیس شده
24-2-3- قرار دادن اسناد در ظروف نگهداری، بایگانی با درپوش محکم چهت ایجاد محیط پایدار
5 -3 -3 - تمیزکردن مداوم مبل و صندلیهایی که روغن جلا یا موم زده شده و سطحی صاف و صیقلی ندارند به وسیله پارچه نرم و تمیز
3-7-3- عدم نگهداری محصولات چوبی و خمیر چوب در کنار آثار فلزی به علت متصاعد کردن ترکیبات سولفور و بخارهای اسیدهای آلی که برای فلزات خطرناک م. ب.
1-13-3 - پختن شیء گلی که با ارزش بوده و تغییرات فیزیکی آن چندان مساله ساز نباشد و بعد از آن قرار دادن در مخزن
4-14-3- در صورت امکان حداقل جابه جایی و در دسترس بودن و براحتی دیده شدن اشیا
17-14-3- جابه جایی اشیاء بلند با سطح اتکای کوچک به صورت خوابیده
1.دما و رطوبت نسبی: برای نگهداری بافته ها، بهترین محیط فضایی سرد، دارای رطوبت نسبی متعادل و تاریک م. ب.. (از فضاهای مانند زیر شیروانی و یا زیرزمین بدون اتخاذ تدابیر لازم صرف نظر شود).
تغییرات دما و تاثیر جانبی این تغییرات بر روی رطوبت نسبی باعث انقباض و انبساط در این آثار میشود. لذا رطوبت نسبی بالای 60% در مدت زمان طولانی باعث رشد میکرو ارگانیسم ها میشود، در حالی که رطوبت نسبی پایین، یعنی مقادیر کمتر از 20% باعث تضعیف و شکننده شدن الیاف میشود. در نتیجه حد مناسب رطوبت نسبی برای بافته ها 40% تا 50% است.
3- مهار عوامل بیولوژیک: گونه های مختلف حشرات مانند بید، سوسک فرش، جوندگانی مانند موش میتوانند تهدیدی برای بافته ها به شمار روند. روش های مختلفی برای کنترل و مبارزه با حشرات بافته ها به کار می رود. اما در مورد رعایت اصول بهداشتی در موزه ها، توانایی ساختمان در مانع ورود حشرات و دسترسی به فرایندهای بهداشتی تاکید میشود. اگر با قطعه آلوده ای مواجه شدید، باید آن را از دیگر آثار جدا کرد و مسئله را با یک حفاظت گر در میان بگذارید بهتر است در یک مکان کاملاً سرد قرار داد.
آلودگی ها میتواند ناشی از منابع خارجی مانند دود، گازهای خروجی از اگزوز خودروها، باران های اسیدی، اوزن و یا منابع موجود در فضای نگهداری باشند برای کنترل و تاثیر کمتر آسیب های ناشی از آلاینده های خارجی استفاده از تهویه مطبوع و فیلترهای دستگاه های هواساز توصیه میشود.
بسیاری از آسیب های جدی، در هنگام جابه جایی سهل انگارانه و نامناسب به بافته ها وارد میشود باید به نکات زیر توجه کرد:
- بافته ها معمولاً شکننده تر از آن هستند که در ابتدا به نظر میآید، بنابراین قبل از جابه جایی هر نوع بافته باید شرایط آن را بررسی گردد.
نکته: بهتر است برای فرش های نفیس، زربفت، قدیمی و منحصر به فرد از روش نگهداری تخت استفاده شود تا خوردگی بافته در این روش به حداقل برسد اما انتخاب روش نگهداری تا حدود زیادی تحت تاثیر فضایی قرار میگیرد که در اختیار شماست.
1- جابه جایی و روش برخورد با بافته:
از کشیدن سیگار، خوردن، آشامیدن در نزدیکی بافته ها جداً خودداری کنید. از خودنویس و یا ماژیک برای نوشتن روی پارچه ها و یا روکش آنها استفاده نکنید. در همه مواردی بافته را ساپورت کنید و نیز جابه جایی آثار را به حداقل برسانید.
مصوبات رئیس جمهور
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
