Ailexa — هوش مصنوعی + قانون home
حوزهٔ جستجوی شما حدوداً در چه زمینه‌ای است:
در جست‌جوی چه هستید؟ بعد از انتخابِ آنچه می‌خواهید، در کادرِ جستجوی بالا موضوع را بنویسید و «بگرد» را بزنید.
دستورالعمل اجرايي مديريت پسماندهاي برقي و الكترونيكي Instruction for environmental management of electronic waste شماره : 1008- 123725 /60 عنوان: دستورالعمل اجرايي مديريت پسماندهاي برقي و الكترونيكي شماره دستورالعمل : 1008- 123725 /60 واحد مسئول: دفتر امور بهداشت، ايمني، محيط‌زيست و انرژي واحد همكار: سازمان هاي تابعه و وابسته تاريخ تصويب: 24 /5 /94 شماره تماس: 81774067 حوزه كاربرد: كليه زيرمجموعه هاي وزارتخانه تصويب كننده: مديركل امور بهداشت، ايمني، محيط زيست و انرژي (HSEE) پيوست: ندارد مدت اعتبار دستورالعمل : 3 سال تاريخ تجديد نظر: دستورالعمل مقدمه: بر اساس ماده 12 از آيين نامه قانون مديريت پسماندها «تمام توليد‌كنندگان و وارد‌كنندگان محصولات برقي و الكترونيك بايد نسبت به بازيافت محصولات مربوطه اقدام كنند در غير اين صورت بايد معادل نيم در هزار ارزش كالا را همزمان با فروش يا ورود به صندوق ملي محيط زيست پرداخت كنند، صندوق بايد به نسبت بازيافت پسماند حاصل از هر يك از اقلام مزبور، مبالغ دريافتي را در اختيار واحدهاي بازيافت‌كننده آن قلم از پسماند قرار دهد. متخلفين به مجازاتهاي تعيين شده در قانون محكوم خواهند شد.» همچنين در بخش ديگري از اين آيين نامه آمده است كه سرمايه‌گذاران نيز بايد از خطر اين‌گونه پسماندها و همچنين سود حاصل از سرمايه‌گذاري در صنايع بازيافت آنها آگاه شوند و به سرمايه‌گذاري دراين بخش و ايجاد تاسيسات نوسازي، اوراق‌سازي و بازيافت آنها تشويق شوند. آموزش كاركنان و تجهيز آنها به لوازم حفاظت شخصي نيز يكي ديگر از موارد مهم و حائز اهميت است كه بايستي در تاسيسات بازيافت رايانه‌هاي شخصي صورت پذيرد. تعاريف و اصطلاحات وزارت: وزارت صنعت، معدن و تجارت دفتر امور HSEE: دفتر امور بهداشت، ايمني، محيط‌زيست و انرژي وزارت صنعت، معدن و تجارت امور HSEE: تشكيلات مرتبط امور بهداشت، ايمني، محيط‌زيست و انرژي در سازمان‌هاي تابعه و وابسته و بخش صنعت، معدن و تجارت بخش صنعت، معدن و تجارت: تمامي واحدهاي كه در امور مرتبط با صنايع (اعم از كوچك، متوسط و بزرگ)، توليدكنندگان، معدن كاران، اصناف، اتحاديه‌ها و واحدهاي صنفي، تجار، واردكنندگان با مجوز وزارت صنعت، معدن و تجارت و در راستاي وظايف وزارتخانه مذكور مشغول به فعاليت مي‌باشند. ستاد: كليه واحدهاي ستادي وزارت صنعت، معدن و تجارت شامل مجموعه معاونت‌ها، مراكز، دفاتر و ادارات كل مستقل سازمان وابسته: كليه سازمان‌ها، شركت‌ها، مؤسسات، صندوق‌ها و دستگاه‌هاي وابسته كه به‌موجب قانون يا بر اساس اساسنامه مصوب زيرمجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت محسوب مي‌گردند. سازمان تابعه: كليه سازمان‌هاي صنعت، معدن و تجارت استان‌ها تذكر: سازمان صنعت، معدن و تجارت جنوب استان كرمان نيز در گروه تابعه قرار مي‌گيرد. برنامه جامع مديريت بهداشت، ايمني، محيط‌زيست و انرژي HSEE: راهنماي جامعي است كه در آن نحوه همكاري، وظايف و مسئوليت‌هاي سازمان‌هاي تابعه و وابسته در جهت هم‌افزايي و كاهش مخاطرات موجود در واحدهاي صنعتي و معدني جهت نيل به اهداف عالي وزارت‌ تدوين‌شده است. (ابلاغ شماره 241457 /60 مورخ 20 /11 /93) هدف: ضوابط و روش هاي مديريت مندرج در اين دستورالعمل به منظور دستيابي به اهداف زير مي باشد: الف- حفاظت از محيط زيست و سلامت كليه شاغلين در بخش صنعت و معدن در برابر اثرات سوء ناشي از ايجاد پسماندهاي برقي و الكترونيكي. ب- ايجاد رويه مناسب و ضابطه مند براي توليد، واردات ، حمل و نقل، نگهداري، بازيافت و دفع پسماندهاي برقي و الكترونيكي. دامنه شمول: دامنه فعاليت اين دستورالعمل در كليه محيط هاي كاري مرتبط با واحدهاي تحت پوشش و نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت ب. ت. ب. مسئوليت ها و اختيارات تعريف شده، لازم الاجرا مي باشد. شرح وظايف: 1 - مسئوليت نظارت برحسن اجراي اين دستورالعمل بر عهده دفاتر تخصصي يا گروه هاي HSEE سازمانهاي استاني و تابعه مي باشد. 2 - مسئوليت اجراي اين دستورالعمل بر عهده كليه واحدهاي صنعتي- معدني تحت پوشش و نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت مي باشد. مديريت واحد موظف است نسبت به اجراي موارد زير اقدام نمايد: الف- آموزش كاركنان از نظر شناخت مواد و تجهيزات مورد كاربرد،‌كنترل آلاينده ها و رويه هاي زيست محيطي. ب- پايش محل بازيافت جهت اطمينان از عدم آلودگي،‌هر سه ماه يك بار. 3 - مسئوليت هاي كارشناس محيط زيست واحدهاي صنعتي- معدني: - تكميل كليه فرم هاي زيست محيطي - نظارت، پيگيري و گزارش دهي كليه فعاليتّ ها - نگهداري، ثبت و ضبط كليه موارد پايش و خود اظهاري سازوكار اجرايي و فرآيند انجام كار: مديريت صحيح زيست محيطي پسماند در رايانه ها و دستگاه هاي داراي لامپ تصوير: پيش از هر گونه عمليات پردازش نظير اوراق سازي و بازيافت، سلسله مراتب استفاده مجدد، ‌نوسازي و ارتقاي سامانه به شرح زير رعايت شود: الف- استفاده مجدد: رايانه مستعمل مي تواند به وسيله فردي ديگر و بدون هيچ گونه تغييري استفاده شود. ب- ارتقا يا نوسازي و استفاده مجدد: رايانه مستعمل مي تواند براي استفاده مجدد ارتقاء داده شود. ج- استفاده مجدد از اجزاي اصلي: رايانه مستعمل كه ارتقاي كامل آن اقتصادي نيست، مي تواند براي بازيافت اجزاي الكترونيكي كه هنوز قابل استفاده است، اوراق شود. در هنگام اوراق سازي فلزات آهني و غير آهني شامل فولاد، آلومينيم ، فلزات گرانبها و مس از تخته مدارهاي چاپي،‌ سيمها،‌كابلها، تراشه ها، اتصال دهنده ها و هسته هاي مغناطيسي مسي مخروط شيشه اي نمايشگرهاي لامپهاي اشعه كاتدي(CRT)، جدا شده و براي توليد مواد خام به كوره هاي ذوب فرستاده شوند. شيشه هاي سربي لامپهاي اشعه كاتدي پس از جدا نمودن پوشش فسفري خردشده و جهت بازيافت به كارخانه هاي سازنده لامپهاي اشعه كاتدي براي مصرف در لامپهاي اشعه كاتدي جديد و يابازيافت سرب به كوره هاي ذوب سرب فرستاده شوند. تبصره ١- جداسازي پوشش فسفري روي شيشه هاي لامپهاي اشعه كاتدي بايد در محيط مرطوب انجام شود. تبصره ٢- استفاده از شيشه هاي سربي در مواد ساختماني، سمباده و ساخت موزاييك يا ساير سراميكها و نيز مخلوط نمودن ساير انواع شيشه فاقد سرب با اين نوع شيشه ها، ممنوع است. بازيافت و يا استفاده از شيشه هاي بدون سرب صفحات لامپهاي اشعه كاتدي در توليدات ساختماني بلامانع است. ديودهاي ساطع كننده نور (LED) موجود در بعضي از تخته مدارهاي چاپي به دليل داشتن آرسنيد گاليم، بايد پيش از خرد كردن جداسازي شوند. تفنگ الكتروني لامپهاي اشعه كاتدي حاوي اكسيد باريم بايد پيش از ورود لامپهاي اشعه كاتدي به فرآيند بازيافت جدا شود و به منظور ممانعت از واكنش باريم با آب، به دور از هر گونه تماس با آب يا هواي مرطوب به طور جداگانه جمع آوري و در انبارهاي زيرزميني نگهداري شوند. فسفر جدا شده از لامپهاي اشعه كاتدي بايد بازيافت يا پس از تثبيت در مكان هاي دفن پسماندهاي ويژه مطابق دستورالعمل مربوط دفن شود. نمايشگرهاي بلور- مايع(LCD) براي بازيافت شيشه به روش تخريب كاتاليزوري مواد بلور- مايع فرستاده شوند و يا در زباله سوزهاي مجهز به سامانه هاي تصفيه گازهاي خروجي سوزانده شوند. تبصره – نمايشگرهاي با سطح بيشتر از ١٠٠ سانتي مترمربع به دليل دارا بودن لامپهاي تخليه گازي حاوي جيوه، بايد جداگانه مديريت شده و در ابتدا بازيافت جيوه بر روي آنها انجام شود. اكسيد باريم جدا شده از گيرنده تفنگ الكتروني لامپهاي اشعه كاتدي، بازيافت با در زباله سوزهاي مجهز به سامانه تصفيه گازهاي خروجي سوزانده شوند. اجزاي زير بايد از يارانه هاي مستعمل جدا و مديريت شوند: الف- اجزاي حاوي جيوه نظير لامپها و سوييچها، ب- باتريها،‌ ج- تخته مدارهاي چاپي (در صورتي كه سطح تخته بيش از ١٠سانتي مترمربع باشد)، د- كارتريجهاي تونر، تونرهاي مايع، خميري و رنگي، ه – پلاستيكهاي حاوي مواد ضد حريق برميناته، و- لامپهاي لوله اي كاتدي، ز- نمايشگر بلور- مايع (LCD) همراه با جعبه با سطح بيشتر از ١٠٠سانتي مترمربع با لامپ تخليه گازي، ح-كابل برق خارجي، ط- خازنهاي حاوي PCB،(در صورت وجود در وسايل جانبي رايانه)، ي- خازنهاي الكتروليتي (با ارتفاع يا قطر بيش از mm٢۵ يا با حجمي نسبتا مشابه). عمليات پردازشي بايد در محيطي بسته، با كف نفوذناپذير و مجهز به سامانه تصفيه گاز براي كنترل انتشار مواد خطرناك صورت پذيرد. مديريت صحيح زيست محيطي پسماند در لوحهاي فشرده اطلاعاتي لوحهاي فشرده پيش از پردازش نبايد شكسته و خرد شوند. در فرآيند زدودن رنگ از بدنه لوحهاي فشرده ، بايد از ورود محلولهاي محتوي رنگها به محيط زيست جلوگيري ومورد مديريت صحيح زيست محيطي واقع شوند. از ورود لاك الكل جدا شده از لوحهاي فشرده به محيط زيست پيش گيري شود. در فرايند پردازش اين لوحها، از جداسازي كامل آلومينيم و ساير فلزها از پلي كربنات كه جز اصلي لوحهاي فشرده است، اطمينان حاصل شود. پلي كربنات فاقد هر گونه آلودگي فلزي، براي استفاده مجد به واحدهاي بازيافت انتقال داده شود. مديريت صحيح زيست محيطي پسماند در گوشي هاي تلفن همراه باتريها و لوازم جانبي گوشيها، پيش ازورود به مرحله بازيافت به روش دستي جداسازي شوند. مواد غير قابل بازيافت جدا شده از هريك از گوشيها و لوازم جانبي آنها، بايد متناسب با خصوصيات خود، به شيوه صحيح زيست محيطي امحا شوند. استفاده از روشهاي حرارتي كه باعث انتشار فلزات در فضاي محيط كار مي شود، ممنوع است. جداسازي فلزات آهني و غيرآهني و پلاستيك به طور كامل از يكديگر ضروري است. مديريت صحيح زيست محيطي پسماند در سيستمهاي تبريد گازهاي خنك كننده از كمپرسورها و مبدلهاي حرارتي به وسيله دستگاه، جدا و جمع آوري شوند و به مراكز مجاز بازيافت انتقال يابند. فوم پلي پورتاني عايق يخچال، جداسازي و بازيافت شود. تبصره- در صورت عدم امكان بازيافت صحيح، اين مواد جهت دفن به مكان هاي دفن پسماندهاي ويژه داده شود. رله ها و سوييچها و ساير قطعات حاوي تركيبات جيوه جداسازي و بازيافت جيوه در آنها انجام شود. باقيمانده اجزا نظير بدنه دستگاه،‌ كمپرسورها و مبدلهاي تخليه شده خرد و بازيافت شوند. كليه اجزاي پلاستيكي،‌شيشه اي و فلزي، خرد شده و پس از جداسازي به مراكز مجازبازيافت انتقال يابند. كليه فلزات خرد شده، جداسازي و به واحد بازيافت انتقال داده شود. مديريت صحيح زيست محيطي پسماند در لامپهاي فلورسنت پيش از ورود لامپهاي فلورسنت به واحد،‌از شكستن و انتشار محتويات آن از جمله جيوه به محيط زيست جلوگيري شود. كليه لامپهاي فلورسنت هنگام انتقال به واحد بايد در ظروف با درپوش محكم قرار داده شوند. ظروف حامل لامپهاي فلورسنت بايد مانع از شكستن لامپ ها در برابر ضربه گردند. ظروف حامل لامپهاي فلورسنت بايد داراي برچسب خطرناك (حاوي جيوه) باشند. در صورت شكستن لامپهاي محتوي جيوه، موارد زير رعايت شود: الف- هنگام جمع آوري از ماسك و دستكشهايي از جنس لاستيك و يا نيتريل استفاده شود. ب- خرده ها در كاغذهاي ضخيم و يا مقوا پيچيده و به كيسه هاي پلاستيكي با ضخامت 2 تا 6 ميليمتر منتقل شوند. ج- از شستشوي جيوه و اشياي آلوده به آن و ورود اين ماده به فاضلاب ممانعت شود. هنگام وارد نمودن لامپها به دستگاه خردكن، تمهيدات لازم به منظور پيش گيري از انتشار جيوه به محيط به كار گرفته شود. براي پيش گيري از آلوده شدن فضاي محيط واحد بايد مجهز به سيستم جمع آوري غبار براي جذب جيوه و تركيبات فسفره باشد. براي جداسازي بخارات جيوه در حين انجام كليه مراحل بازيافت ، وجود فيلتر كربن فعال يا نوع مشابه ضروري است. فلزات ،شيشه ، پلاستيك ، جيوه و تركيبات فسفره به طور كامل از يكديگر جدا شده و موردبازيافت واقع شوند. در ساير لامپها نيز لازم است فرآيند خردكردن، جداسازي شيشه، پلاستيك ، فلزات و ساير موادغير فلزي و احتمالا خطرناك از نظر زيست محيطي و هدايت آنها براي بازيافت با رعايت اين ضوابط صورت پذيرد. مديريت صحيح زيست محيطي پسماند در باتريها انواع باتريها، پيش از انجام هر مرحله از عمليات بازيافت، ازدستگاه جدا شوند و تحت مديريت صحيح زيست محيطي واقع شوند. بعد از عمليات اوراق سازي كليه دستگاهها، تفكيك و گروه بندي باتريهاي نيكل- كادميم (Ni-Cd) ، نيكل هيدريد فلزي(NiMeH)، ليتيمي، يون ليتيم و باتريهاي سربي- اسيدي انجام شود. باتريها جدا از يكديگر نگهداري شوند و به منظور جلوگيري از تخليه الكتريكي، از انباشت آنها بر روي يكديگر جلوگيري شود. باتريهايي كه قابل استفاده مجدد نيستند، براي بازيافت فلزات مانند سرب، نيكل و ليتيم فرستاده شوند. درباتريهاي ليتيم يوني، به دليل خورندگي هيدروكسيد ليتيم، از شكستن و باز شدن باتري، جلوگيري شود. باتريهاي ليتيمي پيش از عمليات خرد كردن، بايد از دستگاه جدا شود تا از واكنش ليتيم كه در صورت شكستن در مجاورت هوا يا رطوبت قرار مي گيرد، با اكسيژن و ايجاد آتش پيش گيري شود. به منظور پيش گيري از انتشار فلزات بخصوص سرب در محيط كار از سامانه هاي تهويه هوا و فيلتر در فرايندهاي حرارتي بازيافت استفاده شود. نگهداري باتريهاي خشك بايد بر اساس شرايط زير انجام شود: الف- از بشكه هاي پلاستيكي يا فلزي سالم 200 ليتري قابل مهر و موم استفاده شود، ب- برچسب گذاري مطابق با دستورالعمل مربوط انجام گردد، ج- ظروف حامل بسته و مهر و موم باشند، د- پسماندها از صدمات فيزيكي و تاثيرات آب وهوايي محفوظ نگهداشته شوند، هـ - درانبار و هنگام حمل و نقل از پالت چوبي در زير ظروف حامل استفاده شود، و- انبار بايد ايمن و با دسترسي كنترل شده باشد، ز- كاركنان براي نگهداري و حمل و نقل آموزش يافته باشند، ح- تنها كاركنان آموزش يافته به انبار دسترسي داشته باشند، ط- نگهداري تنها به صورت موقت در ظرف زماني لازم براي گردآوري حجم كافي براي حمل به تاسيسات بازيافت با دفع انجام مي شود. بنابراين در انبار كردن مقادير بيش از 1000 كيلوگرم و در دوره زماني بيش از 180 روز،‌لازم است انبار به عنوان انبار نگهداري پسماند ويژه ثبت شود، ي- محل تجمع، بازيافت و بسته بندي پسماندهاي باتريها مجهز به سكوهاي غيرقابل نفوذ در برابر اسيد باشد بطوريكه از نفوذ اسيد به خاك پيش گيري شود. حمل و نقل باتريها به تاسيسات بازيافت،‌تصفيه و دفع با رعايت موارد زير انجام شود: الف- پسماندها به طور صحيح دسته بندي شوند، ب- باتريها بصورت قائم در ظروف پلاستيكي ضد نشت و يا كيسه هايي از جنس پلي اتيلن قرار داده شوند، ج- باتريها با لايه اي از ماده جاذب، مقوا و يا تخته چندلا از هم جدا شوند. د- ظروف حامل، مي توانند بشكه هاي فلزي يا پلاستيكي باشند كه قابليت قرارگيري ايستاده و مهر و موم شدن را داشته باشند. هـ - ظروف با تسمه هاي نايلوني به پالتها بسته شوند. نگهداري و حمل و نقل پسماندهاي برقي و الكترونيكي پيش از اوراق سازي و يا پس از آن ، تا زمان انتقال به واحد بازيافت در انبارهايي با شرايط زير نگهداري شوند: الف- محيط بسته و به دور از تاثير عوامل جوي وبا كف نفوذناپذير، ب- مجهز به سامانه هاي تهويه مناسب و در صورت لزوم با كنترل خروجي ها براي كنترل انتشار مواد خطرناك، ج- داراي تابلوي هشدار، د- داراي فضاي كافي براي پيش گيري از انباشت بي رويه پسماندها. اجزاي ذيل بايد پيش از حمل و نقل جداسازي شوند: الف- اجزاي حاوي جيوه نظير لامپها و سوييچها، ب- باتريها،‌ ج- تخته مدارهاي چاپي(در صورتي كه سطح تخته بيش از ١٠سانتي مترمربع باشد(، د- كارتريجهاي تونر، تونرهاي مايع، خميري و رنگي، ه – پلاستيكهاي حاوي مواد ضد حريق برميناته، و- لامپهاي لوله اي كاتدي، ز- نمايشگر بلور- مايع(LCD) همراه با جعبه با سطح بيشتر از ١٠٠سانتي مترمربع با لامپ تخليه گازي، ح- كابل برق خارجي، ط- خازنهاي حاوي PCB(در صورت وجود در وسايل جانبي رايانه)، ي- خازنهاي الكتروليتي (با ارتفاع يا قطر بيش از mm٢۵ يا با حجمي نسبتا مشابه). در بسته بندي اجزا، بايد احتمال شكستگي و آزاد شدن مواد در محيط زيست به حداقل برسد و اين اجزا در ظروفي محكم كه خرده ها قادر به خروج از آنها نباشند، قرارداده شوند. ظروف حامل قابليت حفاظت پسماندها را در برابر تابش خورشيد و ساير عوامل جوي داشته باشند. حمل و نقل اين پسماندها بايد با رعايت آيين نامه اجرايي حمل و نقل جاده اي مواد خطرناك موضوع تصويب نامه شماره ۴۴۸۷٠ /ت٢٢٠٢۹هـ مورخ ٢۷ /١٢ /١۳۸٠ هيأت دولت انجام شود. ساير موارد پس از اوراق سازي پسماند برقي و الكترونيكي ، كليه اجزاي پلاستيكي ،‌آهني و غير آهني از يكديگر جدا شوند و غير ناشي ازعمليات به وسيله سامانه جمع آوري غبار از محيط فرآيند خارج شود. هنگام بازيافت دستگاههاي چاپ ، كپي و ساير دستگاههاي مجهز به كارتريج كه محتوي جوهر مي باشند، بايد جوهر دستگاه به شيوه مناسب جمع آوري شود. تجهيزات حاوي و يا آلوده به بي فنيلهاي پلي كلره(PCB) از ساير اجزاي پسماندهاي برقي و الكترونيكي جداسازي شوند و به انبارهاي ويژه نگهداري پسماندهاي حاوي ويا آلوده به بي فنيلهاي پلي كلره انتقال شوند. انواع روغنهاي روانكار وروغنهاي فرسوده پيش از انجام هر مرحله از عمليات بازيافت، از دستگاه تخليه و به واحدهاي بازيافت مربوط انتقال يابند. سيستم تهويه مجهز به فيلتر براي خارج نمودن اكسيدها و غبار فلزي ناشي از فرآيندهاي خردكردن، ذوب فلزات و استخراج آنها و بازيافت سرباره بايد در واحد نصب شود. واحد بايد برنامه خود را براي پايش و ارايه گزارش در خصوص كنترل آلودگي و ساير موارد اضطراري نظير آتش سوزي به سازمان استاني يا تابعه متبوع ارائه نمايد. واحد موظف است برنامه كاري و نحوه اجراي مديريت صحيح زيست محيطي خ. ر. ب. سازمان استاني يا تابعه متبوع ارائه دهد. تبصره- سازمان استاني يا تابعه بايد از فعاليت واحدهاي فاقد برنامه كاري و واحدهايي كه دستورالعملهاي مديريت صحيح زيست محيطي را رعايت نمي كنند، ممانعت نمايد. سازمان استاني يا تابعه موظف است به صورت دوره اي واحد را به منظور تطابق با مجوزهاي صادره، برنامه كاري و رعايت دستورالعملهاي مديريت صحيح زيست محيطي مورد بازرسي و پايش قرار دهد. عمليات پردازشي بايد در محيطي بسته، با كف نفوذناپذير و مجهز به سامانه تصفيه گاز براي كنترل انتشار مواد خطرناك صورت پذيرد. در صورت ايجاد هر گونه آلودگي زيست محيطي ناشي از پسماندهاي برقي و الكترونيكي بيش از حد مجاز نسبت به استانداردهاي ملي، واحد مربوط ملزم به رفع آلودگي كامل آن مي باشد. اجراي مفاد اين دستورالعمل براي كليه فعاليتهاي توليد،‌اوراق، جمع آوري، دريافت، ذخيره، حمل،‌دفع و يا مديريت پسماندهاي برقي و الكترونيكي الزامي است. سازمانهاي استاني و تابعه ضمن نظارت بر حسن اجراي اين دستورالعمل در استان متبوع خود گزارش مربوطه را به طور سالانه به دفتر HSEE وزارت ارايه دهند. اصلاح و بازنگري اصلاح و بازنگري اين دستورالعمل بنا به تشخيص اداره كل HSEE وزارت ميسر خواهد بود. پيشنهاد دهنده تاييد كننده تصويب كننده . فاطمه عبادتي رئيس گروه محيط زيست كتايون نعمت پور معاون مدير كل دفتر امور HSEE رسول يار احمدي مدير كل دفتر امور HSEE مصوب 1394/05/24 وزارت صنعت،معدن و تجارت دستورالعمل اجرایی مدیریت پسماندهای برقی و الکترونیکی Instruction for environmental management of electronic waste شماره: 1008- 123725 /60 عنوان: دستورالعمل اجرایی مدیریت پسماندهای برقی و الکترونیکی شماره دستورالعمل: 1008- 123725 /60 واحد مسئول: دفتر امور بهداشت، ایمنی، محیط‌زیست و انرژی واحد همکار: سازمان های تابعه و وابسته تاریخ تصویب: 24 /5 /94 شماره تماس: 81774067 حوزه کاربرد: کلیه زیرمجموعه های وزارتخانه تصویب کننده: مدیرکل امور بهداشت، ایمنی، محیط زیست و انرژی (HSEE) پیوست: ندارد مدت اعتبار دستورالعمل: 3 سال تاریخ تجدید نظر: دستورالعمل مقدمه: بر اساس ماده 12 از آیین‌نامه قانون مدیریت پسماندها «تمام تولید‌کنندگان و وارد‌کنندگان محصولات برقی و الکترونیک باید نسبت به بازیافت محصولات مربوطه اقدام کنند در غیر این صورت باید معادل نیم در هزار ارزش کالا را همزمان با فروش یا ورود به صندوق ملی محیط زیست پرداخت کنند، صندوق باید به نسبت بازیافت پسماند حاصل از هر یک از اقلام مزبور، مبالغ دریافتی را در اختیار واحدهای بازیافت‌کننده آن قلم از پسماند قرار دهد. متخلفین به مجازاتهای تعیین شده در قانون محکوم خواهند شد.» همچنین در بخش دیگری از این آیین‌نامه آمده است که سرمایه‌گذاران نیز باید از خطر این‌گونه پسماندها و همچنین سود حاصل از سرمایه‌گذاری در صنایع بازیافت آنها آگاه شوند و به سرمایه‌گذاری دراین بخش و ایجاد تاسیسات نوسازی، اوراق‌سازی و بازیافت آنها تشویق شوند. آموزش کارکنان و تجهیز آنها به لوازم حفاظت شخصی نیز یکی دیگر از موارد مهم و حائز اهمیت است که بایستی در تاسیسات بازیافت رایانه‌های شخصی صورت پذیرد. تعاریف و اصطلاحات وزارت: وزارت صنعت، معدن و تجارت دفتر امور HSEE: دفتر امور بهداشت، ایمنی، محیط‌زیست و انرژی وزارت صنعت، معدن و تجارت امور HSEE: تشکیلات مرتبط امور بهداشت، ایمنی، محیط‌زیست و انرژی در سازمان‌های تابعه و وابسته و بخش صنعت، معدن و تجارت بخش صنعت، معدن و تجارت: تمامی واحدهای که در امور مرتبط با صنایع (اعم از کوچک، متوسط و بزرگ)، تولیدکنندگان، معدن کاران، اصناف، اتحادیه‌ها و واحدهای صنفی، تجار، واردکنندگان با مجوز وزارت صنعت، معدن و تجارت و در راستای وظایف وزارتخانه مذکور مشغول به فعالیت می‌باشند. ستاد: کلیه واحدهای ستادی وزارت صنعت، معدن و تجارت شامل مجموعه معاونت‌ها، مراکز، دفاتر و ادارات کل مستقل سازمان وابسته: کلیه سازمان‌ها، شرکت‌ها، موسسات، صندوق‌ها و دستگاه‌های وابسته که به‌موجب قانون یا بر اساس اساسنامه مصوب زیرمجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت محسوب می‌گردند. سازمان تابعه: کلیه سازمان‌های صنعت، معدن و تجارت استان‌ها تذکر: سازمان صنعت، معدن و تجارت جنوب استان کرمان نیز در گروه تابعه قرار می‌گیرد. برنامه جامع مدیریت بهداشت، ایمنی، محیط‌زیست و انرژی HSEE: راهنمای جامعی است که در آن نحوه همکاری، وظایف و مسئولیت‌های سازمان‌های تابعه و وابسته در جهت هم‌افزایی و کاهش مخاطرات موجود در واحدهای صنعتی و معدنی جهت نیل به اهداف عالی وزارت تدوین‌شده است. (ابلاغ شماره 241457 /60 مورخ 20 /11 /93) هدف: ضوابط و روش های مدیریت مندرج در این دستورالعمل به منظور دستیابی به اهداف زیر م. ب.: الف- حفاظت از محیط زیست و سلامت کلیه شاغلین در بخش صنعت و معدن در برابر اثرات سوء ناشی از ایجاد پسماندهای برقی و الکترونیکی. ب- ایجاد رویه مناسب و ضابطه مند برای تولید، واردات، حمل و نقل، نگهداری، بازیافت و دفع پسماندهای برقی و الکترونیکی. دامنه شمول: دامنه فعالیت این دستورالعمل در کلیه محیط های کاری مرتبط با واحدهای تحت پوشش و نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت ب. ت. ب. مسئولیت ها و اختیارات تعریف شده، لازم الاجرا م. ب.. شرح وظایف: 1 - مسئولیت نظارت برحسن اجرای این دستورالعمل بر عهده دفاتر تخصصی یا گروه های HSEE سازمانهای استانی و تابعه م. ب.. 2 - مسئولیت اجرای این دستورالعمل بر عهده کلیه واحدهای صنعتی- معدنی تحت پوشش و نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت م. ب.. مدیریت واحد موظف است نسبت به اجرای موارد زیر اقدام نماید: الف- آموزش کارکنان از نظر شناخت مواد و تجهیزات مورد کاربرد،‌کنترل آلاینده ها و رویه های زیست محیطی. ب- پایش محل بازیافت جهت اطمینان از عدم آلودگی،‌هر سه ماه یک بار. 3 - مسئولیت های کارشناس محیط زیست واحدهای صنعتی- معدنی: - تکمیل کلیه فرم های زیست محیطی - نظارت، پیگیری و گزارش دهی کلیه فعالیتّ ها - نگهداری، ثبت و ضبط کلیه موارد پایش و خود اظهاری سازوکار اجرایی و فرآیند انجام کار: مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در رایانه ها و دستگاه های دارای لامپ تصویر: پیش از هر گونه عملیات پردازش نظیر اوراق سازی و بازیافت، سلسله مراتب استفاده مجدد، نوسازی و ارتقای سامانه به شرح زیر رعایت شود: الف- استفاده مجدد: رایانه مستعمل می‌تواند به وسیله فردی دیگر و بدون هیچ گونه تغییری استفاده شود. ب- ارتقا یا نوسازی و استفاده مجدد: رایانه مستعمل می‌تواند برای استفاده مجدد ارتقاء داده شود. ج- استفاده مجدد از اجزای اصلی: رایانه مستعمل که ارتقای کامل آن اقتصادی نیست، می‌تواند برای بازیافت اجزای الکترونیکی که هنوز قابل استفاده است، اوراق شود. در هنگام اوراق سازی فلزات آهنی و غیر آهنی شامل فولاد، آلومینیم، فلزات گرانبها و مس از تخته مدارهای چاپی، سیمها،‌کابلها، تراشه ها، اتصال دهنده ها و هسته های مغناطیسی مسی مخروط شیشه ای نمایشگرهای لامپهای اشعه کاتدی(CRT)، جدا شده و برای تولید مواد خام به کوره های ذوب فرستاده شوند. شیشه های سربی لامپهای اشعه کاتدی پس از جدا نمودن پوشش فسفری خردشده و جهت بازیافت به کارخانه های سازنده لامپهای اشعه کاتدی برای مصرف در لامپهای اشعه کاتدی جدید و یابازیافت سرب به کوره های ذوب سرب فرستاده شوند. تبصره 1- جداسازی پوشش فسفری روی شیشه های لامپهای اشعه کاتدی باید در محیط مرطوب انجام شود. تبصره 2- استفاده از شیشه های سربی در مواد ساختمانی، سمباده و ساخت موزاییک یا سایر سرامیکها و نیز مخلوط نمودن سایر انواع شیشه فاقد سرب با این نوع شیشه ها، ممنوع است. بازیافت و یا استفاده از شیشه های بدون سرب صفحات لامپهای اشعه کاتدی در تولیدات ساختمانی بلامانع است. دیودهای ساطع کننده نور (LED) موجود در بعضی از تخته مدارهای چاپی به دلیل داشتن آرسنید گالیم، باید پیش از خرد کردن جداسازی شوند. تفنگ الکترونی لامپهای اشعه کاتدی حاوی اکسید باریم باید پیش از ورود لامپهای اشعه کاتدی به فرآیند بازیافت جدا شود و به منظور ممانعت از واکنش باریم با آب، به دور از هر گونه تماس با آب یا هوای مرطوب به طور جداگانه جمع آوری و در انبارهای زیرزمینی نگهداری شوند. فسفر جدا شده از لامپهای اشعه کاتدی باید بازیافت یا پس از تثبیت در مکان های دفن پسماندهای ویژه مطابق دستورالعمل مربوط دفن شود. نمایشگرهای بلور- مایع(LCD) برای بازیافت شیشه به روش تخریب کاتالیزوری مواد بلور- مایع فرستاده شوند و یا در زباله سوزهای مجهز به سامانه های تصفیه گازهای خروجی سوزانده شوند. تبصره - نمایشگرهای با سطح بیشتر از 100 سانتی مترمربع به دلیل دارا بودن لامپهای تخلیه گازی حاوی جیوه، باید جداگانه مدیریت شده و در ابتدا بازیافت جیوه بر روی آنها انجام شود. اکسید باریم جدا شده از گیرنده تفنگ الکترونی لامپهای اشعه کاتدی، بازیافت با در زباله سوزهای مجهز به سامانه تصفیه گازهای خروجی سوزانده شوند. اجزای زیر باید از یارانه های مستعمل جدا و مدیریت شوند: الف- اجزای حاوی جیوه نظیر لامپها و سوییچها، ب- باتریها، ج- تخته مدارهای چاپی (در صورتی که سطح تخته بیش از 10سانتی مترمربع باشد)، د- کارتریجهای تونر، تونرهای مایع، خمیری و رنگی، ه - پلاستیکهای حاوی مواد ضد حریق برمیناته، و- لامپهای لوله ای کاتدی، ز- نمایشگر بلور- مایع (LCD) همراه با جعبه با سطح بیشتر از 100سانتی مترمربع با لامپ تخلیه گازی، حکابل برق خارجی، ط- خازنهای حاوی PCB،(در صورت وجود در وسایل جانبی رایانه)، ی- خازنهای الکترولیتی (با ارتفاع یا قطر بیش از mm25 یا با حجمی نسبتا مشابه). عملیات پردازشی باید در محیطی بسته، با کف نفوذناپذیر و مجهز به سامانه تصفیه گاز برای کنترل انتشار مواد خطرناک صورت پذیرد. مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در لوحهای فشرده اطلاعاتی لوحهای فشرده پیش از پردازش نباید شکسته و خرد شوند. در فرآیند زدودن رنگ از بدنه لوحهای فشرده، باید از ورود محلولهای محتوی رنگها به محیط زیست جلوگیری ومورد مدیریت صحیح زیست محیطی واقع شوند. از ورود لاک الکل جدا شده از لوحهای فشرده به محیط زیست پیش گیری شود. در فرایند پردازش این لوحها، از جداسازی کامل آلومینیم و سایر فلزها از پلی کربنات که جز اصلی لوحهای فشرده است، اطمینان حاصل شود. پلی کربنات فاقد هر گونه آلودگی فلزی، برای استفاده مجد به واحدهای بازیافت انتقال داده شود. مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در گوشی های تلفن همراه باتریها و لوازم جانبی گوشیها، پیش ازورود به مرحله بازیافت به روش دستی جداسازی شوند. مواد غیر قابل بازیافت جدا شده از هریک از گوشیها و لوازم جانبی آنها، باید متناسب با خصوصیات خود، به شیوه صحیح زیست محیطی امحا شوند. استفاده از روشهای حرارتی که باعث انتشار فلزات در فضای محیط کار می‌شود، ممنوع است. جداسازی فلزات آهنی و غیرآهنی و پلاستیک به طور کامل از یکدیگر ضروری است. مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در سیستمهای تبرید گازهای خنک کننده از کمپرسورها و مبدلهای حرارتی به وسیله دستگاه، جدا و جمع آوری شوند و به مراکز مجاز بازیافت انتقال یابند. فوم پلی پورتانی عایق یخچال، جداسازی و بازیافت شود. تبصره- در صورت عدم امکان بازیافت صحیح، این مواد جهت دفن به مکان های دفن پسماندهای ویژه داده شود. رله ها و سوییچها و سایر قطعات حاوی ترکیبات جیوه جداسازی و بازیافت جیوه در آنها انجام شود. باقیمانده اجزا نظیر بدنه دستگاه، کمپرسورها و مبدلهای تخلیه شده خرد و بازیافت شوند. کلیه اجزای پلاستیکی،‌شیشه ای و فلزی، خرد شده و پس از جداسازی به مراکز مجازبازیافت انتقال یابند. کلیه فلزات خرد شده، جداسازی و به واحد بازیافت انتقال داده شود. مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در لامپهای فلورسنت پیش از ورود لامپهای فلورسنت به واحد،‌از شکستن و انتشار محتویات آن از جمله جیوه به محیط زیست جلوگیری شود. کلیه لامپهای فلورسنت هنگام انتقال به واحد باید در ظروف با درپوش محکم قرار داده شوند. ظروف حامل لامپهای فلورسنت باید مانع از شکستن لامپ ها در برابر ضربه گردند. ظروف حامل لامپهای فلورسنت باید دارای برچسب خطرناک (حاوی جیوه) باشند. در صورت شکستن لامپهای محتوی جیوه، موارد زیر رعایت شود: الف- هنگام جمع آوری از ماسک و دستکشهایی از جنس لاستیک و یا نیتریل استفاده شود. ب- خرده ها در کاغذهای ضخیم و یا مقوا پیچیده و به کیسه های پلاستیکی با ضخامت 2 تا 6 میلیمتر منتقل شوند. ج- از شستشوی جیوه و اشیای آلوده به آن و ورود این ماده به فاضلاب ممانعت شود. هنگام وارد نمودن لامپها به دستگاه خردکن، تمهیدات لازم به منظور پیش گیری از انتشار جیوه به محیط به کار گرفته شود. برای پیش گیری از آلوده شدن فضای محیط واحد باید مجهز به سیستم جمع آوری غبار برای جذب جیوه و ترکیبات فسفره باشد. برای جداسازی بخارات جیوه در حین انجام کلیه مراحل بازیافت، وجود فیلتر کربن فعال یا نوع مشابه ضروری است. فلزات، شیشه، پلاستیک، جیوه و ترکیبات فسفره به طور کامل از یکدیگر جدا شده و موردبازیافت واقع شوند. در سایر لامپها نیز لازم است فرآیند خردکردن، جداسازی شیشه، پلاستیک، فلزات و سایر موادغیر فلزی و احتمالا خطرناک از نظر زیست محیطی و هدایت آنها برای بازیافت با رعایت این ضوابط صورت پذیرد. مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در باتریها انواع باتریها، پیش از انجام هر مرحله از عملیات بازیافت، ازدستگاه جدا شوند و تحت مدیریت صحیح زیست محیطی واقع شوند. بعد از عملیات اوراق سازی کلیه دستگاهها، تفکیک و گروه بندی باتریهای نیکل- کادمیم (NiCd)، نیکل هیدرید فلزی(NiMeH)، لیتیمی، یون لیتیم و باتریهای سربی- اسیدی انجام شود. باتریها جدا از یکدیگر نگهداری شوند و به منظور جلوگیری از تخلیه الکتریکی، از انباشت آنها بر روی یکدیگر جلوگیری شود. باتریهایی که قابل استفاده مجدد نیستند، برای بازیافت فلزات مانند سرب، نیکل و لیتیم فرستاده شوند. درباتریهای لیتیم یونی، به دلیل خورندگی هیدروکسید لیتیم، از شکستن و باز شدن باتری، جلوگیری شود. باتریهای لیتیمی پیش از عملیات خرد کردن، باید از دستگاه جدا شود تا از واکنش لیتیم که در صورت شکستن در مجاورت هوا یا رطوبت قرار می‌گیرد، با اکسیژن و ایجاد آتش پیش گیری شود. به منظور پیش گیری از انتشار فلزات بخصوص سرب در محیط کار از سامانه های تهویه هوا و فیلتر در فرایندهای حرارتی بازیافت استفاده شود. نگهداری باتریهای خشک باید بر اساس شرایط زیر انجام شود: الف- از بشکه های پلاستیکی یا فلزی سالم 200 لیتری قابل مهر و موم استفاده شود، ب- برچسب گذاری مطابق با دستورالعمل مربوط انجام گردد، ج- ظروف حامل بسته و مهر و موم باشند، د- پسماندها از صدمات فیزیکی و تاثیرات آب وهوایی محفوظ نگهداشته شوند، ه- - درانبار و هنگام حمل و نقل از پالت چوبی در زیر ظروف حامل استفاده شود، و- انبار باید ایمن و با دسترسی کنترل شده باشد، ز- کارکنان برای نگهداری و حمل و نقل آموزش یافته باشند، ح- تنها کارکنان آموزش یافته به انبار دسترسی داشته باشند، ط- نگهداری تنها به صورت موقت در ظرف زمانی لازم برای گردآوری حجم کافی برای حمل به تاسیسات بازیافت با دفع انجام می‌شود. بنابراین در انبار کردن مقادیر بیش از 1000 کیلوگرم و در دوره زمانی بیش از 180 روز،‌لازم است انبار به عنوان انبار نگهداری پسماند ویژه ثبت شود، ی- محل تجمع، بازیافت و بسته بندی پسماندهای باتریها مجهز به سکوهای غیرقابل نفوذ در برابر اسید باشد به طوریکه از نفوذ اسید به خاک پیش گیری شود. حمل و نقل باتریها به تاسیسات بازیافت،‌تصفیه و دفع با رعایت موارد زیر انجام شود: الف- پسماندها به طور صحیح دسته بندی شوند، ب- باتریها به صورت قائم در ظروف پلاستیکی ضد نشت و یا کیسه هایی از جنس پلی اتیلن قرار داده شوند، ج- باتریها با لایه ای از ماده جاذب، مقوا و یا تخته چندلا از هم جدا شوند. د- ظروف حامل، می‌توانند بشکه های فلزی یا پلاستیکی باشند که قابلیت قرارگیری ایستاده و مهر و موم شدن را داشته باشند. ه- - ظروف با تسمه های نایلونی به پالتها بسته شوند. نگهداری و حمل و نقل پسماندهای برقی و الکترونیکی پیش از اوراق سازی و یا پس از آن، تا زمان انتقال به واحد بازیافت در انبارهایی با شرایط زیر نگهداری شوند: الف- محیط بسته و به دور از تاثیر عوامل جوی وبا کف نفوذناپذیر، ب- مجهز به سامانه های تهویه مناسب و در صورت لزوم با کنترل خروجی ها برای کنترل انتشار مواد خطرناک، ج- دارای تابلوی هشدار، د- دارای فضای کافی برای پیش گیری از انباشت بی رویه پسماندها. اجزای ذیل باید پیش از حمل و نقل جداسازی شوند: الف- اجزای حاوی جیوه نظیر لامپها و سوییچها، ب- باتریها، ج- تخته مدارهای چاپی(در صورتی که سطح تخته بیش از 10سانتی مترمربع باشد(، د- کارتریجهای تونر، تونرهای مایع، خمیری و رنگی، ه - پلاستیکهای حاوی مواد ضد حریق برمیناته، و- لامپهای لوله ای کاتدی، ز- نمایشگر بلور- مایع(LCD) همراه با جعبه با سطح بیشتر از 100سانتی مترمربع با لامپ تخلیه گازی، ح- کابل برق خارجی، ط- خازنهای حاوی PCB(در صورت وجود در وسایل جانبی رایانه)، ی- خازنهای الکترولیتی (با ارتفاع یا قطر بیش از mm25 یا با حجمی نسبتا مشابه). در بسته بندی اجزا، باید احتمال شکستگی و آزاد شدن مواد در محیط زیست به حداقل برسد و این اجزا در ظروفی محکم که خرده ها قادر به خروج از آنها نباشند، قرارداده شوند. ظروف حامل قابلیت حفاظت پسماندها را در برابر تابش خورشید و سایر عوامل جوی داشته باشند. حمل و نقل این پسماندها باید با رعایت آیین‌نامه اجرایی حمل و نقل جاده ای مواد خطرناک موضوع تصویب نامه شماره 44870 /ت22029ه- مورخ 1380/12/27 هیات دولت انجام شود. سایر موارد پس از اوراق سازی پسماند برقی و الکترونیکی، کلیه اجزای پلاستیکی، ‌آهنی و غیر آهنی از یکدیگر جدا شوند و غیر ناشی ازعملیات به وسیله سامانه جمع آوری غبار از محیط فرآیند خارج شود. هنگام بازیافت دستگاههای چاپ، کپی و سایر دستگاههای مجهز به کارتریج که محتوی جوهر می‌باشند، باید جوهر دستگاه به شیوه مناسب جمع آوری شود. تجهیزات حاوی و یا آلوده به بی فنیلهای پلی کلره(PCB) از سایر اجزای پسماندهای برقی و الکترونیکی جداسازی شوند و به انبارهای ویژه نگهداری پسماندهای حاوی ویا آلوده به بی فنیلهای پلی کلره انتقال شوند. انواع روغنهای روانکار وروغنهای فرسوده پیش از انجام هر مرحله از عملیات بازیافت، از دستگاه تخلیه و به واحدهای بازیافت مربوط انتقال یابند. سیستم تهویه مجهز به فیلتر برای خارج نمودن اکسیدها و غبار فلزی ناشی از فرآیندهای خردکردن، ذوب فلزات و استخراج آنها و بازیافت سرباره باید در واحد نصب شود. واحد باید برنامه خود را برای پایش و ارایه گزارش در خصوص کنترل آلودگی و سایر موارد اضطراری نظیر آتش سوزی به سازمان استانی یا تابعه متبوع ارائه نماید. واحد موظف است برنامه کاری و نحوه اجرای مدیریت صحیح زیست محیطی خ. ر. ب. سازمان استانی یا تابعه متبوع ارائه دهد. تبصره- سازمان استانی یا تابعه باید از فعالیت واحدهای فاقد برنامه کاری و واحدهایی که دستورالعملهای مدیریت صحیح زیست محیطی را رعایت نمی کنند، ممانعت نماید. سازمان استانی یا تابعه موظف است به صورت دوره ای واحد را به منظور تطابق با مجوزهای صادره، برنامه کاری و رعایت دستورالعملهای مدیریت صحیح زیست محیطی مورد بازرسی و پایش قرار دهد. عملیات پردازشی باید در محیطی بسته، با کف نفوذناپذیر و مجهز به سامانه تصفیه گاز برای کنترل انتشار مواد خطرناک صورت پذیرد. در صورت ایجاد هر گونه آلودگی زیست محیطی ناشی از پسماندهای برقی و الکترونیکی بیش از حد مجاز نسبت به استانداردهای ملی، واحد مربوط ملزم به رفع آلودگی کامل آن م. ب.. اجرای مفاد این دستورالعمل برای کلیه فعالیتهای تولید،‌اوراق، جمع آوری، دریافت، ذخیره، حمل،‌دفع و یا مدیریت پسماندهای برقی و الکترونیکی الزامی است. سازمانهای استانی و تابعه ضمن نظارت بر حسن اجرای این دستورالعمل در استان متبوع خود گزارش مربوطه را به طور سالانه به دفتر HSEE وزارت ارایه دهند. اصلاح و بازنگری اصلاح و بازنگری این دستورالعمل بنا به تشخیص اداره کل HSEE وزارت میسر خواهد بود. پیشنهاد دهنده تایید کننده تصویب کننده. فاطمه عبادتی رئیس گروه محیط زیست کتایون نعمت پور معاون مدیر کل دفتر امور HSEE رسول یار احمدی مدیر کل دفتر امور HSEE

موارد مرتبط 3

مواد مرتبط 1

مقرراتِ مرتبط 2

فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمی‌شود.

نظرها و یادداشت‌ها

نظرها پس از بررسی نمایش داده می‌شوند.

Designed & Developed by Hamed Rostami, Eng. & Attorney — © All Rights Reserved حامد رستمی، مهندس و وکیل دادگستری حقوق، با نگاهِ هوش مصنوعی و الگوریتم اینستاگرام تلگرام لینکدین