«دستورالعمل تصویب آفت کش های میکروبی» 1 - مقدمه

تاریخ ابلاغ شمسی: 1404/10/21 «دستورالعمل تصویب آفت کش های میکروبی» 1 - مقدمه عوامل میکروبی کنترل آفات به طور طبیعی رخ می دهند و یا اینکه عوامل تغییر یافته ژنتیکی هستند که به دلیل طرز عمل منحصر به فرد، حجم مصرف کم و اختصاصی بودن برای گونه های هدف از آفت کش های شیمیایی متداول متمایز هستند. این عوامل برای کنترل عوامل بیماریزای گیاهی، آفات و علف های هرز استفاده می شوند. 2 - عوامل میکروبی کنترل آفات عوامل میکروبی کنترل کننده آفات یا آفت کش های میکروبی شامل باکتری ها، قارچ ها، ویروس ها و تک یاختگان و یا میکروارگانیسم های تغییر یافته از نظر ژنتیکی می باشند. ب. ت. ب. قانون ملی ایمنی زیستی این دستورالعمل شامل اطلاعات لازم برای تصویب آفت کش های میکروبی حاوی عوامل تغییر یافته ژنتیکی نیست. 3 - نیازهای اطلاعاتی برای درخواست تصویب به دلیل ماهیت عوامل بیولوژیک کنترل آفات بعضی از ملزومات اطلاعاتی برای تصویب این عوامل با اطلاعات مربوط به تصویب آفت کش های شیمیایی متفاوت است. این اصل کلی که باید ضمن اثر بخش بودن، خطرغیرقابل قبولی را برای کاربران، مصرف کنندگان و یا محیط زیست ایجاد ننمایند در مورد تصویب این آفت کش ها نیز مصداق دارد. داده های اطلاعاتی مورد نیاز برای تصویب آفت کش های میکروبی شامل اطلاعات مربوط به خطرات اصلی و در معرض قرارگیری برای میکروارگانیسمی با خواص کاملا" ناشناخته است. از آنجا که بیشتر عوامل میکروبی کنترل آفات موجود، به خوبی شناسایی شده اند در نتیجه امکان پیش بینی خواص و رفتار آنها برای مرجع کنترل کننده فراهم است. این امر به ویژه در مورد عوامل مربوط به سلامت انسان و بیماریزایی گیاهان صدق می کند. در پزشکی بالینی و کشاورزی میکروارگانیسم های زیادی شناسایی شده اند که بیماری زا هستند، لذا چنانچه آفت کش میکروبی مورد بررسی، از نظر سمیت مشابه میکروارگانیسم دارای اهمیت از نظر کلینیکی یا کشاورزی باشد باید خواص و اثرات آن با جزییات بیشتری نسبت به آزمایش های کلی مورد نیاز بررسی شود. این دستورالعمل شامل نیازهای اطلاعاتی برای عوامل میکروبی که به طور طبیعی یافت می شوند م. ب.. هر واریته، زیرگونه، سویه یا سروتیپ "جدید" عامل میکروبی باید ارزیابی شود. شرکت متقاضی تصویب آفت کش میکروبی باید درخواست تصویب را که در آن نام تجاری، نام عمومی، نام و نشانی شرکت سازنده یا فرموله کننده، آفت یا آفات هدف، محصول تیمار شونده، نوع فرمولاسیون و دز مصرف مشخص شده باشد به همراه مدارک و اطلاعات کافی و جامع مطابق ضوابط "شرایط ارایه درخواست های متقاضیان تصویب و تأیید آفت کش های کشاورزی" ، در بخش خدمات الکترونیکی تارنمای این سازمان بارگذاری نماید. ضوابط فوق الذکر در تارنمای سازمان حفظ نباتات، معاونت کنترل آفات، دبیرخانه هیات نظارت بر سموم قابل دسترسی است. نیازهای اطلاعاتی آفت کش های میکروبی شامل موارد زیر است: 1 – 3 - شناسایی فرآورده اطلاعاتی برای شناسایی نوع فرآورده و خلوص بیولوژیکی آفت کش های میکروبی لازم است. اطلاعات تفصیلی زیر باید تهیه شود: الف ـ عامل فعال - خصوصیات فیزیکی و شیمیایی با ذکر روش های آنالیز - مشخصات آرایه بندی ، نام سیستماتیک و سویه مربوط به باکتری ها، تک یاختگان، قارچ ها و غیره، نام عمومی - ظهور طبیعی ارگانیسم، ارتباط آن با سایر گونه ها و تاریخچه - منشاء، روش جداسازی سویه و فرآیند ساخت به طور کامل با ذکر کلیه مراحل - شیوه های صحیح آزمایش و معیارهای مورد استفاده بر اساس روش های استاندارد بین المللی برای شناسایی، مانند مرفولوژی، بیوشیمیایی و یا سرم شناسی تا حد واریته، زیرگونه، سویه، سروتیپ یا اکوتیپ - ترکیب مواد ناخواسته، ماهیت و هویت آنها و میزان ارگانیسم های غیرمربوط (آلاینده های شیمیایی و بیولوژیکی) با ذکر روش های آنالیز و مدارک کلکسیون جدایه از مراکز معتبر بین المللی و یا ملی. ب ـ فرآورده نهایی - خواص فیزیکی و شیمیایی با ذکر روش های آنالیز - روش شناسایی و تعیین میزان عامل فعال در فرآورده نهایی و حداقل میزان مجاز قابل قبول - نام، نوع و خصوصیات فرمولاسیون مورد تقاضا برای تصویب مطابق با دستورالعمل زیر: Manual on development and use of FAO and WHO specifications for pesticides ماهیت و مقدار مواد همراه ، هدف و هویت مواد غیرموثر مانند رقیق کننده، محافظت کننده ها در برابر پرتوهای فرابنفش ، عوامل نگهدارنده آب و غیره در هر فرمولاسیون با ذکر غلظت حجمی یا وزنی و حدود مجاز قابل قبول - شرایط نگهداری، پایداری فرآورده و تاثیر دما و شرایط انبارداری در فعالیت بیولوژیک - روش شناسایی و تعیین میزان مواد ناخواسته، آب و ارگانیسم های غیر مربوط 3 - 2 - خواص بیولوژیکی عامل فعال اطلاعات درباره این که به کدام گونه ها حمله می کند، درجه اختصاصی بودن برای آفت یا آفات هدف، پایداری ژنتیکی عامل، نواحی و شرایطی که در آن عامل به طور طبیعی ایجاد می شود و اثرات بیولوژیکی احتمالی ناشی از استفاده باید ارایه شود. این اطلاعات باید شامل موارد زیر باشد: - رخداد طبیعی و روش انتشار عامل فعال در شرایط آب و هوایی متفاوت •طبقه بندی مصرف فرمولاسیون مورد تقاضا (حشره کش، قارچ کش، کنه کش، علف کش و غیره). - گونه های میزبان هدف آفت و ذکر بیماریزایی یا آنتاگونیسم - سطح دوز آلوده کننده، قابلیت سرایت و نحوة تأثیر - شواهدی که نشان دهد آیا عامل فعال، ارتباط نزدیکی با عوامل بیماریزای گیاهی یا گونه های مهره دار دارد - نوع محصول تیمار شونده و محل استفاده (مانند گلخانه، جنگل، سیستم آبی، نواحی خاص) - روش، میزان و دفعات کاربرد 3 – 3 - اطلاعات سم شناسی باید مشخص شود که عامل فعال، عامل بیماریزای شناخته شده ای برای انسان یا سایر پستانداران نیست و فرآورده تهیه شده حاوی چنین عوامل بیماریزای آلوده کننده یا جهش زایی نمی باشد. این موارد باید توسط آزمایش های قابل قبول تعیین شود. الف ـ اطلاعات سم شناسی اولیه عامل فعال: - سمیت / بیماریزایی خوراکی حاد - سمیت پوستی حاد - سمیت / بیماریزایی ریوی حاد - بررسی تحریک و عفونت چشمی - گزارش های بروز ازدیاد حساسیت / آلرژی فرآورده نهایی: - سمیت / بیماریزایی خوراکی حاد - سمیت پوستی حاد - سمیت / بیماریزایی ریوی حاد آزمایش های سمیت پوستی و تحریک چشم در درجه اول برای تشخیص سمیت ناشی از اجزای شیمیایی هر ترکیب یا فرآورده نهایی طراحی شده اند. به منظور تسهیل تصویب آفت کش های میکروبی تولید داخل، شرکت های داخلی از ارایه آزمون های سم شناسی عامل فعال معاف هستند و صرفاً نتایج آزمون های سم شناسی فرآورده نهایی باید ارایه شود. آزمایشگاه های همکار مورد تأیید برای انجام آزمون های سم شناسی، مرکز تحقیقات علوم دارویی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و مرکز تحقیقات علوم دارویی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی دانشگاه تهران هستند. ب ـ اطلاعات سم شناسی تکمیلی به طورکلی ممکن است بسته به نشانه های تولید زهرابه یا علایم مهم عفونت زایی یا دوام غیرعادی آفت کش میکروبی، بررسی های بیشتری لازم باشد. مثال های چنین بررسی هایی عبارتند از: - سمیت / بیماریزایی نیمه مزمن (اگر دوام غیرعادی مشاهده شود) - اثرات تولید مثلی - نقص ایمنی (برای ویروس ها) - عفونت زایی/ بیماریزایی اولیه (برای انگل های بین سلولی سلولهای پستانداران) 3 – 4 - اطلاعات مربوط به باقیمانده داده های باقیمانده در مواد غذایی و علوفه ای که نشان دهنده مقدار عامل میکروبی یا زهرابه های همراهی است که ممکن است در فرآورده های غذایی یا علوفه ای باشد. باید اطلاعات درباره شناسایی و روش اندازه گیری باقیمانده عامل میکروبی و یا زهرابه هایی که به دلیل استفاده از آفت کش میکروبی در محصولات غذایی و علوفه ای باقی می مانند، ارایه شود. این داده ها فقط در موارد زیر باید ارایه شود: - در صورتی که آفتکش میکروبی زهرابه به جا می گذارد - در صورتی که داده های به دست آمده از آزمون های سم شناسی در بالا به صورت معنی داری برای سلامت انسان نگران کننده باشند. 3 - 5 - اثرات بوم شناختی ارزیابی خطر های بوم شناختی ناشی از آفت کش های میکروبی حایز اهمیت است. برای این کار درجه اختصاصی بودن گونه و اثرات نامطلوب آنها در گونه های غیرهدف باید مورد بررسی دقیق قرار گیرد. برای مطالعه و تشخیص گونه های غیرهدف (گونه هایی که به احتمال زیاد حساس هستند)، باید اطلاعات خواسته شده مورد به مورد بررسی شود. شرکت های تولیدکننده داخلی از ارایه مستندات این بخش معاف هستند. اطلاعات زیر برای تعیین اثرات بالقوه اولیه لازم است: - سمیت برای ماهی ها - بررسی گیاهان غیرهدف - بررسی حشرات غیرهدف - سمیت و بیماریزایی خوراکی تک دز پرندگان - بیماریزایی تنفسی پرندگان اگر اثرات زیان آوری در این آزمایش ها دیده شود، لازم است به منظور تعیین مقدار عامل میکروبی که ممکن است گونه های غیرهدف آسیب پذیر، در شرایط مصرف در معرض آنها قرارگیرند، آزمایش هایی انجام شود. به طور معمول داده های قاطع اثرات بوم شناختی نشان دهنده این است که عوامل کنترل بیولوژیکی آفات در محیط زیست دوام و بقا ندارند. در صورت وجود شواهد کافی در این زمینه، هیات نظارت بر سموم می تواند درخواست کننده را از برخی آزمون های لازم بوم شناختی و زیست محیطی معاف کند. 3 - 6 - اطلاعات مربوط به کارایی سابقه استفاده و مطالعات انجام شده در مورد کارایی آفت کش در گلخانه، مزرعه و یا باغ با ارایه آمار و تحلیل داده ها در کشور تولیدکننده و سایر کشورها. 3 – 7 - اطلاعات مربوط به مصرف •بسته بندی فرمولاسیون از نظر حجم/ وزن خالص با ذکر جنس و سایرمشخصات ظرف. •مشخصات کامل برچسب مطابق با دستورالعمل مصوب هیات نظارت بر سموم. •چگونگی استفاده از آفت کش میکروبی در مدیریت تلفیقی آفات. •نوع وسیله و یا دستگاه هایی که با آن مصرف می شود و روش مصرف. •برگه اطلاعات ایمنی مطابق[1]GHS (Rev. 6) (2023) و ترجمه آن به زبان فارسی . •فاصله آخرین زمان محلول پاشی تا برداشت محصول. •روش خنثی سازی و رفع آلودگی و روش پاکسازی ظروف خالی و پسماند آفت کش. 3 – 8 - جدول مشخصات و خصوصیات آفت کش میکروبی برای تأیید اطلاعات ارایه شده به هیات نظارت بر سموم لازم است جدول"مشخصات و خصوصیات آفت کش های میکروبی" شامل اطلاعات آنالیز کنترل کیفی برای یک بچ از نمونه درخواستی، دارای تأییدیه از آزمایشگاه های معتبر همکار ارایه شود. آنالیزهای ارسالی باید حاوی روش انجام آزمایش ها، طی نامه رسمی و با امضای شخص مجری آزمایش و مهر و امضای مرکز مرتبط و مقام مسؤول آن مرکز ارایه شود. مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور و مؤسسه پژوهشی کنترل بیولوژیک پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران آزمایشگاه های همکار برای انجام آزمایش های کنترل کیفی هستند. جدول"مشخصات و خصوصیات آفت کش های میکروبی" شامل 2 برگ پیوست م. ب.. 3 – 9 - برای تصویب آفت کش میکروبی وارداتی علاوه بر موارد فوق باید مدارک و اطلاعات زیر نیز ارایه شود: - تصویر برابر اصل مدارک ثبت و مصرف آفت کش میکروبی مورد درخواست توسط ارگان کنترل آفت کش های کشور تولیدکننده و یا یکی از کشورهای عضو OECD[2] که مورد ثبت و مصرف داشته باشد، تایید شده توسط سفارت جمهوری اسلامی ایران در مبدأ دارای تاریخ معتبر. چنانچه مدارک به زبان انگلیسی نباشد باید ترجمه رسمی مدارک ارایه شود. - فهرست کشورهایی که آفت کش مذکور ثبت شده است. - تاریخچه مختصر از سابقه استفاده از آفت کش میکروبی مورد درخواست برای کاهش خسارت و مهار آفت یا آفات هدف در کشور تولیدکننده و یا سایر کشورها و گزارش های منتشر شده در این خصوص. - مشخصات کامل برچسب و برگه اطلاعات ایمنی اصلی شرکت تولیدکننده. چنانچه برچسب به زبان انگلیسی نباشد باید ترجمه رسمی آن نیز ارایه شود. تبصره 1 – در مواردی، در صورت نیاز، هیات نظارت بر سموم می تواند از متقاضی تصویب، اطلاعات دیگری را در خواست نماید، همچنین هیات می تواند بر حسب ضرورت، متقاضی را از انجام برخی آزمون ها معاف نماید به شرط آن که اطلاعات مربوط را ارایه نماید. اگر یک عامل کنترل میکروبی آفات از لحاظ رده بندی مشابه یک میکروارگانیسم بیماریزای انسانی، حیوانی و یا گیاهی باشد، باید این موارد نگران کننده به دقت مورد آزمایش قرار گیرند و شاید علاوه بر آزمون های رایج به آزمون های دیگری نیز نیاز باشد. در صورت وجود توصیف دقیق عامل مورد بررسی و وجود آرایه بندی معتبر در مورد رده بندی، ممکن است کمیته و هیات نظارت بر سموم، متقاضی را از ارایه برخی اطلاعات و آزمون ها معاف نماید. معمولاً عوامل کنترل بیولوژیک آفات کاملاً شناخته شده اند و این مسأله موجب تسهیل پیش بینی خصوصیات و رفتار آفتکش می گردد. برخی از عوامل کنترل بیولوژیک در تشخیص و رده بندی نسبت به سایرین بسیار ساده تر و دارای توصیف دقیق و آرایه بندی معتبر در مورد رده بندی در منابع هستند و بسیار دقیق تر از بقیه مورد آزمایش قرار گرفته اند و برای نتیجه گیری دارای داده های اولیه وسیعی هستند. برای مثال، باکتری های بیماریزای گیاهی و انسانی به دلیل اهمیت اقتصادی و بهداشتی شان بسیار خوب مطالعه و رده بندی شده اند، در حالی که پروتوزوآها و قارچ ها ممکن است به این خوبی بررسی و توصیف نشده باشند و این می تواند پیش بینی دقیق خصوصیات آنها را براساس توصیف تاکسونومیکی دشوار کند. در چنین مواردی قضاوت برای تخفیف قایل شدن در ارایه اطلاعات لازم، به تشخیص کمیته و هیات نظارت بر سموم است. تبصره 2 - این دستورالعمل در صورت لزوم، براساس اطلاعات و شرایط جدید، مجدداً بازبینی و تکمیل خواهد شد. تبصره 3 - مرجع تفسیر کننده واژه ها و اصطلاحات این راهنما کمیته فنی نظارت بر آفت کش ها و هیات نظارت بر سموم است. 4 - فرآیند تصویب 4 - 1 - ثبت درخواست تصویب مطابق دستورالعمل و ضوابط موضوعه در خدمات الکترونیکی 4 – 2 - ارجاع به دبیرخانه هیات نظارت بر سموم 4 – 3 - بررسی درخواست و مدارک در کمیته فنی نظارت بر آفت کش ها 4 – 4 - ارجاع پرونده به هیات نظارت بر سموم در صورت کامل بودن مستندات. در صورت نقص پرونده، موارد برای تکمیل پرونده و بررسی مجدد به شرکت اعلام می شود. 4 – 5 - بررسی درخواست و مدارک در هیات نظارت بر سموم و اعلام موافقت در صورت تأیید مستندات و احراز شرایط لازم. در صورت مخالفت هیات، مصوبه به شرکت متقاضی اعلام خواهد شد. 4 – 6 - تعیین آفت کش های مقایسه ای و مناطق آزمایشی برای اجرای طرح بررسی کارایی. 4 – 7 - اعلام مصوبه موافقت با انجام آزمون بررسی کارایی به یکی از مؤسسات تحقیقات تک محصولی، مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی یا مؤسسات معتبر 4 – 8 - ارسال نمونه آزمایشی مطابق مصوبات هیات نظارت بر سموم 4 – 9 - ارسال گزارش نهایی بررسی کارایی به سازمان حفظ نباتات و بررسی گزارش نهایی توسط دفاتر تخصصی سازمان حفظ نباتات 4 – 10 - بررسی و تصمیم گیری در هیات نظارت بر سموم و ابلاغ مصوبه به شرکت متقاضی این دستورالعمل بر اساس دستورالعمل ثبت عوامل کنترل بیولوژیک آفات سازمان کشاورزی و خوار و بار جهانی پس از تطابق با بخشنامه 32 ماده ای (8532) برای تصویب سموم، راهنمای ثبت عوامل کنترل میکروبی آفات آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا و استانداردهای کنترل کیفی در تولید انبوه عوامل و مواد کنترل بیولوژیک بخش تحقیقات مبارزة بیولوژیک مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور به شمارة 2339/220/25 مورخ 83/10/9، طی نشست ها و بررسی های کارشناسان سازمان حفظ نباتات، مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور و اعضای هیات علمی دانشگاههای کشور تدوین و در تاریخ 1386/02/03 به تصویب هیات نظارت بر سموم رسید. این دستورالعمل در جلسه مورخ 1403/08/07 هیات نظارت بر سموم مورد بازنگری قرار گرفت و به تصویب رسید. پیوست واژه نامه آنتاگونیسم (antagonism)، آنتاگونیسم یا تعارض؛ نوعی رابطه بین دو موجود زنده که در آن فعالیت یکی موجب محدود شدن فعالیت یا جلوگیری از رشد یا از بین رفتن دیگری می شود. این حالت شامل تاثیر بازدارنده متقابل دو موجود زنده نیز می گردد. آفات (pests) ، در مفهوم عام، کلیه عوامل زنده و غیرزنده را گویند که به نحوی در رشد، نمو و تولید گیاهان اختلال ایجاد کنند./ مطابق ماده 2 آیین نامه اجرایی قانون حفظ نباتات، منظور از آفات کلیه عوامل زنده و غیرزنده ای است که در صحرا، جنگل، مزارع و باغات به طور مستقیم یا غیرمستقیم به محصولات کشاورزی یا گیاهان زراعی و یا اشجار صدمه زده و یا در انبار، اماکن، کارگاه ها و وسایل نقلیه موجب تقلیل کمی و کیفی فرآورده های کشاورزی می شوند. اکوتیپ (syn:race, strain ecotype )، نژاد خاصی از یک گونه که به شرایط محیطی ویژه ای سازگار شده است. انگل (parasite)، موجودی که بخشی یا همه دوران زندگی خود را روی موجود دیگر به نام میزبان سپری کرده و از آن تغذیه می کند. این نوع زندگی منجر به تضعیف میزبان می شود ولی معمولاً آن را نمی کشد./ موجود زنده ای که تمام یا قسمتی از دوره زندگی خود را روی موجود زنده دیگر (میزبان) یا درون آن بگذراند و تمام یا قسمتی از مواد غذایی مورد نیاز خود را از میزبان بگیرد. آرایه بندی (taxonomy)، آرایه بندی یا تاکسونومی نظریه ها و نامگذاری های علمی است که بر اساس قراردادهای بین المللی در مورد رده بندی موجودات به کار می رود. زهرابه (toxin) زهرابه یا توکسین؛ هرگونه ترکیبی که از موجودی تولید می شود و برای برخی موجودات دیگر زیان آور است. دوز (dose)، میزان آفتکش در واحد سطح، حجم یا وزن. / مقدار بیمارگری که برای مایه زنی به کار می رود. زیرگونه (subspecies)، در رده بندی موجودات زنده یکی از تقسیم های اصلی گونه است که مجموع نژادهای معمولاً جغرافیایی وابسته را در بر می گیرد. این افراد از لحاظ مورفولوژیک با افراد زیرگونه های دیگر اختلاف های جزیی دارند اما می توانند با آنها زاد و ولد کنند. سرم شناسی (serology)، سرم شناسی یا سرولوژی؛ علم مطالعة واکنش بین پادتن و پادگن است. سروتیپ (serotype)، گروهی از ویروس ها یا میکروارگانیسم ها با صفات پادگنی مشابه و قابل تشخیص از سایرین. سمیت (toxicity)، قابلیت زهرآگینی یا توان ایجاد مسمومیت آفت کش را گویند. سویه (strain)، گروهی از افراد یک گونه که از لحاظ ژنتیکی همگن باشند. سویه های مختلف یک گونه ممکن است از لحاظ شدت بیماریزایی، نشانه ها، دامنه میزبانی، سازگاری جنسی و یا برخی صفات دیگر با هم متفاوت باشند. در باکتری شناسی، اغلب به جای جدایه (isolate) به کار می رود. عامل بیماریزا (pathogen)، عامل بیماریزا یا بیمارگر؛ ارگانیسم (اغلب میکروارگانیسم)، ویروس یا ویرویید مولد بیماری. عفونت زایی (infectivity)، عفونت زایی یا واگیرایی؛ قابلیت تولید واگیرش (عفونت) توسط یک میکروارگانیسم، ویروس یا محیط حاوی آنها. فرآوردة نهایی (Finished product) یا (EP)) end – use product)، فرآوردة ثبت شده یا درنظر گرفته شده برای مصرف یا کاربرد مستقیم در کنترل آفات. در برخی موارد فرآوردة نهایی با فرآوردة تولیدی (manufacturing use product(MP)) یکسان است. در موارد دیگر فرآوردة نهایی از فرمولاسیون MP با افزودن مواد همراه مانند آنتی اکسیدانها (antioxidants) یا سایر تثبیت کننده ها (stabilizer)، عوامل سوسپانسیون کننده (suspending agents)، حامل ها (carriers)، مواد کپسول کننده (encapsulating compounds)، مواد خیس کننده (wetting agents) یا ترکیبات ضد چسباننده (anticaking material) تهیه می شود. افزودن عمومی مواد همراه ممکن است روی پایداری در انبار (storage stability) / زیستایی (viability) و به همان اندازه روی ته نشینی (deposition) و پایایی (persistance) فرآوردة نهایی در محل استفاده نهایی تأثیرگذار باشد. در برخی موارد EP از طریق مراحل تکمیلی فرمولاسیون تولید می شود. گونه (species)، آرایه ای(تاکسونی) داخل جنس که به منزله مبنای طبقه بندی موجودات زنده است. هر گونه با دو نام، یکی نام جنس و دیگری اپی تت گونه مشخص می شود و جمعیتی از موجودات زنده خویشاوند است که صفات ارثی مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیولوژیک مشترک دارند. این گروه می توانند بین خود زاد و ولد کنند و نتاج بارور به وجود بیاورند در حالی که با گونه های نزدیک به خود نمی توانند تولیدمثل کنند. هر گونه ممکن است دارای زیر گونه، نژاد و تیپ های گوناگون باشد. محیط زیست (environment)، شامل آب، خاک، هوا وتمامی موجودات زنده و غیرزنده و ارتباط های بین آنها م. ب.. مدیریت تلفیقی آفات (Integrated Pest Management)، سیستم مدیریت کنترل آفات است که در آن از تمام روش های مناسب مبارزه و روش های سازگار تولید بهینه محصول استفاده می شود تا جمعیت آفت در زیر سطح زیان اقتصادی محدود شود. واریته (variant)، واریته یا جوره؛ میکروارگانیسمی که دارای یک یا چند صفت متفاوت از کشت مادری یا تیپ اولیه باشد.