راهنمای جامع مطالبه مهریه و حقوق مالی زوجه در حقوق ایران

مقدمه و تعریف مهریه

مهریه یا صداق، مالی است که مرد به مناسبت عقد نکاح به زن پرداخت می‌کند یا مکلف به پرداخت آن است. به محض انعقاد عقد دائم، زن مالک مهریه می‌شود و هر تصرفی که بخواهد می‌تواند در آن انجام دهد. مهریه می‌تواند وجه نقد، طلا، سکه، ملک یا هر مال مشروع دیگری باشد که قابلیت نقل و انتقال داشته باشد.

انواع مهریه از نظر زمان پرداخت

مهریه از نظر نحوه مطالبه به دو دسته تقسیم می‌شود:

• مهریه حال (عندالمطالبه): زوجه هر زمان که بخواهد می‌تواند آن را مطالبه کند و زوج مکلف به پرداخت آن است، مشروط بر اینکه توانایی مالی داشته باشد.
• مهریه موجل (عندالاستطاعه): پرداخت آن مشروط به داشتن استطاعت مالی و تمکن زوج است و زوجه باید توانایی مالی مرد را در دادگاه اثبات کند.

شرایط مطالبه مهریه

برای مطالبه مهریه، وجود عقد نکاح صحیح الزامی است. در عقد موقت (متعه) نیز اگر مهریه ذکر نشده باشد، عقد باطل است، مگر اینکه شرط عدم مهر شده باشد. زوجه برای دریافت مهریه نیاز به اذن همسر ندارد و حتی در دوران عقد (پیش از شروع زندگی مشترک) نیز مستحق تمام مهریه است، مگر اینکه طلاق پیش از نزدیکی واقع شود که در این صورت نصف مهریه به او تعلق می‌گیرد.

مراحل قانونی مطالبه مهریه

برای وصول مهریه، دو مسیر قانونی وجود دارد:

• اداره اجرای ثبت اسناد و املاک: از آنجا که سند ازدواج سند رسمی است، زوجه می‌تواند ابتدا به دفترخانه تنظیم‌کننده سند مراجعه کرده و درخواست صدور اجراییه کند. سپس با معرفی مال از سوی زوج یا توقیف اموال او، مهریه را وصول نماید.
• دادگاه خانواده: اگر از طریق اداره ثبت نتیجه‌ای حاصل نشد یا زوجه ترجیح دهد مستقیماً از طریق دادگاه اقدام کند، باید دادخواست مطالبه مهریه را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت نماید.

مدارک مورد نیاز

• اصل و تصویر مصدق شناسنامه و کارت ملی زوجه
• اصل و تصویر مصدق سند ازدواج (عقدنامه)
• ثبت‌نام در سامانه ثنا

هزینه و زمان رسیدگی

هزینه دادرسی دعاوی مالی بر اساس تعرفه‌های قانونی محاسبه و از خواهان دریافت می‌شود. زمان رسیدگی به پرونده‌های خانواده بسته به حجم کار دادگاه‌ها، اعسار زوج و مراحل اعتراض می‌تواند از چند ماه تا بیش از یک سال متغیر باشد.

سایر حقوق مالی زوجه

علاوه بر مهریه، زوجه حقوق مالی دیگری نیز دارد که شامل موارد زیر است:

• نفقه: هزینه زندگی زوجه (خوراک، پوشاک، مسکن، اثاثیه و خادم در صورت عادت) که بر عهده شوهر است.
• اجرت‌المثل ایام زوجیت: دستمزد کارهایی که زن در طول زندگی مشترک به دستور شوهر و بدون قصد تبرع (رایگان) انجام داده است.
• نحله: مبلغی است که دادگاه در هنگام طلاق (به شرط درخواست زوجه و عدم تعلق اجرت‌المثل) با توجه به وضعیت مالی مرد تعیین می‌کند.
• شرط تنصف دارایی: در صورت امضای شرط نصف دارایی در سند ازدواج، مرد مکلف است هنگام طلاق (به شرطی که طلاق به درخواست زن نباشد و ناشی از تخلف زن از وظایف همسری نباشد) تا نیمی از دارایی خود را که پس از ازدواج به دست آورده به زن منتقل کند.

اشتباهات رایج

• تصور اینکه مهریه در دوران عقد نصف می‌شود (در دوران عقد تمام مهریه تعلق می‌گیرد، مگر اینکه طلاق رخ دهد).
• اقدام نکردن از طریق اجرای ثبت و مراجعه مستقیم به دادگاه در حالی که راه ثبت سریع‌تر است.
• عدم توجه به موضوع اعسار شوهر و تصور اینکه با حکم دادگاه مرد بلافاصله زندانی می‌شود.

مواد قانونی مهم

• نامطمئن
• نامطمئن