دعوای مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم — به زبانِ ساده
این شکایت زمانی مطرح میشود که شاکی در جریان یک جرم (مانند ضرب و جرح، سرقت، تخریب و غیره) متحمل خسارات مالی یا معنوی شده باشد. در این حالت، شاکی همزمان با تعقیب کیفری متهم، جبران خسارات وارده را نیز مطالبه می‌کند. این دعوا باید پیش از ختم دادرسی کیفری مطرح شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
شاکی (بزه دیده) علیه متهم (مرتکب جرم).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
کیفری؛ مالی؛ تابع ماهیت جرم (قابل گذشت یا غیرقابل گذشت بودن بستگی به جرم اصلی دارد).
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه کیفری که به اصل جرم رسیدگی می‌کند (صلاحیت محلی: محل وقوع جرم).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
شکواییه، مدارک اثبات جرم (گزارش پلیس، نظریه پزشکی قانونی، شهادت شهود)، مدارک اثبات خسارت (فاکتورها، نظریه کارشناس رسمی دادگستری).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
باید پیش از ختم دادرسی کیفری مطرح شود. در صورت صدور حکم کیفری بدون مطالبه ضرر و زیان، باید دادخواست حقوقی جداگانه تقدیم شود.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
در مرحله کیفری، هزینه دادرسی برای ضرر و زیان ناشی از جرم معادل دعاوی حقوقی است (مگر در موارد خاص که قانون معاف کرده باشد).
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت شکایت کیفری
- ۲. تقدیم دادخواست ضرر و زیان قبل از ختم دادرسی
- ۳. رسیدگی همزمان یا جداگانه توسط دادگاه کیفری
- ۴. صدور حکم
- ۵. اجرای حکم.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم باید در دادگاه کیفری صادرکننده رأی قطعی یا دادگاه حقوقی (با ارائه دادخواست حقوقی) مطرح شود. طبق ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی کیفری، ضرر و زیان باید مستقیماً ناشی از جرم باشد.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: نحوه محاسبه خسارت (تقویم به نرخ روز یا زمان وقوع جرم) / دیدگاه ۱: خسارت باید به نرخ روز پرداخت شود (مبنای مسئولیت مدنی) / دیدگاه ۲: خسارت باید بر اساس زمان وقوع جرم و با توجه به شاخص تورم بانک مرکزی محاسبه شود.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
آیا رابطه علیت مستقیم بین جرم و ضرر وارده وجود دارد؟، آیا میزان خسارت ادعایی با نظریه کارشناس رسمی دادگستری همخوانی دارد؟، آیا خواهان خود در وقوع ضرر تقصیر داشته است؟
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم به مبلغ ... ریال به انضمام کلیه خسارات دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای مطالبه دیه هم باید دادخواست ضرر و زیان داد؟
خیر، دیه در حکم کیفری توسط دادگاه تعیین میشود و نیاز به دادخواست جداگانه ندارد.
اگر دادگاه کیفری حکم صادر کند و من دادخواست نداده باشم چه کنم؟
باید دادخواست حقوقی جداگانه به دادگاه حقوقی تقدیم کنید.
آیا می‌توانم ضرر و زیان معنوی را هم مطالبه کنم؟
بله، اما اثبات آن دشوار است و باید در دادخواست تصریح شود.
هزینه دادرسی ضرر و زیان چقدر است؟
مطابق تعرفه دعاوی مالی حقوقی محاسبه میشود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع دریافت دیه و جبران ضرر و زیان ناشی از جرم در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.