دعوای اخراج ثلث — به زبانِ ساده
اخراج ثلث به معنای جدا کردن و اختصاص دادن یک‌سوم از ماترک (اموال متوفی) برای اجرای وصیت‌نامه است. طبق قانون، متوفی تنها تا میزان یک‌سوم اموال خود را می‌تواند وصیت کند و برای مازاد بر آن، رضایت وراث لازم است. این دعوا زمانی مطرح میشود که وراث یا وصی برای تعیین و جدا کردن این سهم دچار اختلاف شده باشند.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان، وصی یا موصی‌له (کسی که برای او وصیت شده)؛ خوانده، سایر وراث متوفی.
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ امور حسبی (در صورت عدم اختلاف) یا ترافعی (در صورت وجود اختلاف بین وراث).
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه عمومی حقوقی (شعبه امور حسبی) آخرین اقامتگاه متوفی.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
گواهی حصر وراثت، وصیت‌نامه (رسمی یا عادی)، لیست اموال متوفی، مدارک شناسایی وراث.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مهلت خاصی برای اصلِ دعوا وجود ندارد، اما باید پیش از تقسیم ترکه انجام شود. مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی دعاوی مالی (بر اساس ارزش سهم‌الارث یا ثلث مورد ادعا).
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تقدیم دادخواست به دادگاه امور حسبی
- ۲. تعیین کارشناس رسمی دادگستری برای ارزیابی کل ماترک
- ۳. محاسبه ثلث توسط کارشناس
- ۴. صدور حکم مبنی بر اخراج ثلث و تحویل آن به وصی یا موصی‌له.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
اخراج ثلث (در بحث وصیت) به معنای تنفیذ وصیت‌نامه تا حد یک‌سوم اموال است. اگر وصیت بیش از ثلث باشد، نفوذِ مازاد بر ثلث منوط به اجازه وراث است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: مبنای محاسبه ثلث (زمان فوت یا زمان وصیت) / دیدگاه ۱: داراییِ زمانِ فوت ملاک است / دیدگاه ۲: داراییِ زمانِ وصیت ملاک است.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
نحوهٔ ارزیابیِ کارشناس از اموالِ متوفی، پذیرشِ ادعایِ «تلف شدن» یا «کاهش ارزش» اموالِ وصیت‌شده، تشخیصِ اینکه آیا وصیت‌نامه «خودنوشت» است یا «سری» و اعتبارِ آن.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
صدور حکم مبنی بر اخراج ثلث از ماترک مرحوم ... و تحویل آن به اینجانب (وصی/موصی‌له).
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
اگر متوفی بیش از ثلث وصیت کرده باشد چه میشود؟
وصیت نسبت به مازاد بر ثلث، غیرنافذ است و منوط به اجازه وراث است؛ اگر وراث اجازه ندهند، وصیت فقط تا حد ثلث اجرا میشود.
آیا بدهیهای متوفی از ثلث کسر میشود؟
خیر، بدهیهای متوفی باید از کل ماترک کسر شود و ثلث از باقیمانده محاسبه میگردد.
اگر وصیت‌نامه عادی باشد، آیا دادگاه آن را می‌پذیرد؟
بله، اما در صورت انکار یا تردید وراث، باید اصالت آن اثبات شود.
آیا می‌توانم خودم ثلث را بردارم؟
خیر، اخراج ثلث باید با نظارت دادگاه یا توافق وراث انجام شود تا از تضییع حقوق سایرین جلوگیری شود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع ارث و ترکه در حقوق ایران: از انحصار وراثت تا تقسیم اموال ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای اخراج ثلث ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.