دعوای تعیین تولیت — به زبانِ ساده
این دعوا یا درخواست، از امور حسبی است که زمانی مطرح می‌شود که وقف یا حبس مؤبدی وجود دارد که متولی آن تعیین نشده، متولی فوت کرده، استعفا داده، عزل شده یا تعیین متولی ناممکن گردیده است. در این حالت، دادگاه صالح بر اساس شرایط واقف یا مصلحت وقف، شخص واجد شرایطی را به عنوان متولی تعیین می‌کند تا امور موقوفه را اداره کند. هدف، جلوگیری از تعطیلی موقوفات و مدیریت صحیح آن‌هاست.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: ذینفع، موقوفه‌علیه، اداره اوقاف و امور خیریه / خوانده: دادستان (به دلیل ماهیت حسبی، معمولاً خوانده مشخصی ندارد ولی دادستان یا اداره اوقاف به عنوان ناظر حضور دارند).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی؛ امور حسبی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل وقوع موقوفه.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند وقف‌نامه (در صورت وجود)، مدارک شناسایی خواهان، دلایل و مستندات دال بر ضرورت تعیین متولی یا خالی بودن سمت تولیت، استعلامات ثبتی موقوفه.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مرور زمان ندارد زیرا از امور حسبی است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
معادل دعاوی غیرمالی.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم دادخواست/درخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۲. ارجاع به دادگاه حقوقی محل
- ۳. بررسی مفاد وقف‌نامه و احراز شرایط متولی توسط دادگاه
- ۴. استعلام از اداره اوقاف و امور خیریه
- ۵. صدور حکم یا تصمیم مبنی بر تعیین تولیت.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
استناد دقیق به مفاد وقف‌نامه یا وصیت‌نامه، و در صورت سکوت یا اجمال، بررسی غبطه و مصلحت موقوفه و اقدم بودن در صلاحیت متقاضی نسبت به سایرین طبق نظر سازمان اوقاف و امور خیریه.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
لزوم یا عدم لزوم دخالت دادستان در دعوای تعیین تولیت / موضوع: سمت دادستان / دیدگاه ۱: به دلیل حفظ حقوق عمومی و مجهول‌المصارف بودن وقف، حضور دادستان الزامی است / دیدگاه ۲: دعوا صرفاً ترافعی میان مدعیان تولیت است و نیازی به حضور دادستان نیست.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
احراز اهلیت و صلاحیت اخلاقی و عملی متقاضی تولیت، نحوه تفسیر اراده واقف در صورت تعارض عبارات وقف‌نامه، پذیرش یا عدم پذیرش تولیت متوالی یا مستقل.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
درخواست تعیین متولی برای موقوفه [...] موضوع وقف‌نامه مورخ [...] به پلاک ثبتی [...] ونهٔ شرحِ دادخواست: ریاست محترم دادگاه حقوقی؛ با سلام، اینجانب [نام خواهان] به استحضار می‌رساند پلاک ثبتی [...] به موجب وقف‌نامه رسمی مورخ [...] به عنوان موقوفه عام/خاص تعیین گردیده است. با توجه به فوت/عزل متولی سابق و بلاتصدی ماندن تولیت موقوفه و ضرورت اداره امور آن مطابق نظر واقف، تقاضای تعیین متولی واجد شرایط جهت اداره موقوفه مزبور را دارم.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا دادگاه میتواند خارج از شرایط واقف متولی تعیین کند؟
خیر، دادگاه مکلف است دقیقاً بر اساس ترتیبات و شرایط مقرر توسط واقف در وقف‌نامه عمل کند.
آیا اداره اوقاف میتواند خودسرانه متولی تعیین کند؟
خیر، تعیین متولی در صلاحیت دادگاه است و اوقاف تنها نظارت و معرفی دارد.
آیا این دعوا خوانده دارد؟
خیر، از امور حسبی است و معمولاً بدون خوانده یا با طرفیت دادستان و اداره اوقاف رسیدگی می‌شود.
چه کسی میتواند تقاضای تعیین تولیت کند؟
موقوفهعلیهم، اداره اوقاف و اشخاص ذینفع.
راهنمای کامل: راهنمای جامع وصیت، وقف و تولیت در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای تعیین تولیت ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.