دعوای عدم صلاحیت — به زبانِ ساده
عدم صلاحیت زمانی مطرح می‌شود که دادگاه یا مرجع قضایی خود را صالح به رسیدگی به پرونده تشخیص نداده و با صدور قرار عدم صلاحیت، پرونده را به مرجع صالح ارسالی می‌کند. این ایراد معمولاً در جلسات اول دادرسی توسط خوانده یا به تشخیص خود دادگاه مطرح می‌شود. هدف از این نهاد، رعایت قواعد صلاحیت ذاتی و محلی و دادرسی عادلانه است. پس از صدور قرار، پرونده برای حل اختلاف به مرجع بالاتر (مانند دیوان عالی کشور یا دادگاه تجدیدنظر استان) یا مستقیماً به مرجع صالح فرستاده می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خوانده یا دادگاه رسیدگی‌کننده علیه خواهان (یا به تشخیص دادگاه).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاهی که پرونده نزد آن مطرح است (جهت صدور قرار) و مرجع حل اختلاف (دیوان عالی کشور یا دادگاه تجدیدنظر).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
دادخواست یا پرونده اصلی، لایحه دفاعیه در خصوص عدم صلاحیت.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
ایراد عدم صلاحیت محلی باید تا پایان جلسه اول دادرسی به عمل آید.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
تابع هزینه دادرسی دعوای اصلی است و هزینه مستقلی ندارد.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
طرح ایراد توسط خوانده یا بررسی توسط دادگاه -> صدور قرار عدم صلاحیت -> ارسال پرونده به مرجع صالح یا مرجع حل اختلاف در صورت اختلاف در صلاحیت ->
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
تعیین دقیق مرجع صالح بعدی (عمومی، اداری، یا اختصاصی) و رعایت مهلت‌های اعتراض به قرار عدم صلاحیت طبق قانون آیین دادرسی مدنی یا دیوان عدالت اداری.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: اختلاف در صلاحیت میان دادگاه عمومی حقوقی و دیوان عدالت اداری در خصوص دعاوی علیه شرکت‌ها و نهادهای عمومی غیردولتی / دیدگاه ۱: صلاحیت دادگاه عمومی است / دیدگاه ۲: صلاحیت دیوان عدالت اداری است.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیص ماهیت حقوقی یا عمومی خواسته، نحوه استنباط از قوانین خاص تأسیس نهادها، اراده ضمنی طرفین در تعیین صلاحیت.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
اعلام عدم صلاحیت محلی/ذاتی دادگاه محترم… به شایستگی دادگاه…
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا ایراد عدم صلاحیت ذاتی را میتوان در هر مرحلهای مطرح کرد؟
بله، صلاحیت ذاتی از قواعد آمره است و دادگاه در هر مرحلهای میتواند به آن ایراد کند یا طرفین مطرح نمایند.
مرجع حل اختلاف بین دو دادگاه در یک استان چیست؟
دادگاه تجدیدنظر استان.
آیا پس از صدور قرار عدم صلاحیت، پرونده نیاز به ابطال تمبر جدید دارد؟
خیر.
آیا به قرار عدم صلاحیت میتوان اعتراض کرد؟
قرار عدم صلاحیت معمولاً قابل اعتراض مستقل نیست مگر در موارد خاص قانونی یا ارسال پرونده برای حل اختلاف.
راهنمای کامل: راهنمای جامع صلاحیت دادگاه‌ها و احاله پرونده‌های قضایی در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای عدم صلاحیت ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.