دعوای عزل ولی قهری — به زبانِ ساده
دعوای عزل ولی قهری زمانی مطرح میشود که پدر یا جد پدری به دلیل خیانت، عدم کفایت، ابتلا به بیماری‌های مانع اداره امور، یا ارتکاب جرایم خاص، صلاحیت خود را در اداره اموال یا شخص محجور از دست بدهد. دادگاه پس از احراز موجبات عزل، ولی را از سمت خود برکنار کرده و برای محجور قیم یا امین تعیین می‌کند. این دعوا از جمله دعاوی بسیار حساس در حقوق خانواده است که برای حمایت از منافع محجور پیش‌بینی شده است.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: دادستان یا سایر اقارب محجور (مانند مادر یا دادستان به نمایندگی از محجور) / خوانده: ولی قهری (پدر یا جد پدری)
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی؛ ترافعی
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی (دادگاه خانواده) محل اقامت محجور
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
شناسنامه و کارت ملی خواهان و محجور، دلایل و مستندات اثبات خیانت یا عدم کفایت (مانند حکم قطعی دادگاه کیفری، گواهی پزشک قانونی مبنی بر جنون یا بیماری مانع، اسناد مالی دال بر تفریط یا تعدی).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
فاقد مهلت مرور زمان خاص است و هر زمان اسباب عزل فراهم شود قابل طرح است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
مطابق دعاوی غیرمالی محاسبه و اخذ میشود.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۲. ارجاع به دادگاه خانواده
- ۳. استعلامات لازم و جلب نظر کارشناس یا پزشکی قانونی در صورت نیاز
- ۴. صدور حکم عزل و در صورت لزوم تعیین قیم موقت یا دائم.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
عزل ولی قهری (پدر یا جد پدری) به دلیل خیانت یا عدم توانایی در اداره اموال، بسیار دشوار است و بار اثباتِ سنگینی بر دوش خواهان (معمولاً دادستان یا ذینفعان) قرار دارد (ماده ۱۱۸۴ قانون مدنی).
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: مصادیق «خیانت» یا «عدم لیاقت» / دیدگاه ۱: تفسیر مضیق و محدود به سوءاستفاده مالی آشکار / دیدگاه ۲: تفسیر موسع شامل بی‌مبالاتی شدید در تربیت یا نگهداری طفل.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیص اینکه آیا رفتار ولی قهری مصداق «خیانت» است یا صرفاً «سوءمدیریت»، میزان اعتماد قاضی به گزارش‌های مددکاری اجتماعی، ضرورتِ عزل کامل یا اکتفا به ضم امین.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تقاضای عزل خوانده از سمت ولایت قهری به دلیل [ذکر علت مانند خیانت یا عدم کفایت] نسبت به محجور [نام محجور]
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
چه کسانی میتوانند دعوای عزل ولی را مطرح کنند؟
دادستان و سایر اقارب محجور میتوانند این درخواست را ارائه دهند.
آیا عزل ولی قهری به معنای سلب کامل تکالیف است؟
پس از عزل، شخص دیگری به عنوان قیم یا امین منصوب میشود و ولی معزول دیگر اختیاری بر اموال محجور ندارد.
آیا عدم انفاق به تنهایی موجب عزل ولی میشود؟
طبق قانون، عدم توانایی یا عدم اقدام به انفاق در شرایط خاص می‌تواند از مصادیق عدم کفایت یا تفریط باشد که دادگاه بررسی می‌کند.
مرجع تجدیدنظر این آراء کجاست؟
دادگاه تجدیدنظر استان.
راهنمای کامل: راهنمای جامع ولایت قهری، قیمومت، امین، ناظر و وصایت در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای عزل ولی قهری ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.