دعوای پخش شایعات و مطالب خلاف واقع به وسیله مطبوعات — به زبانِ ساده
پخش شایعات و مطالب خلاف واقع به وسیله مطبوعات عبارت است از انتشار اخبار، اطلاعات یا گزارش‌هایی که کذب بودن آن‌ها محرز بوده یا بدون تحقیق کافی منتشر شده و موجب تشویش اذهان عمومی، اضرار به غیر یا لطمه به امنیت و حیثیت افراد یا جامعه می‌گردد. مطبوعات به عنوان رکن چهارم دمکراسی وظیفه تنویر افکار عمومی را دارند و نشر اکاذیب رسانه‌ای جرم تلقی می‌شود. این اقدام می‌تواند به صورت عمدی یا با سهل‌انگاری حرفه‌ای رخ دهد.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
شاکی: شخص حقیقی یا حقوقی متضرر از شایعه و نشر اکاذیب، یا دادستان (در مقام حفظ حقوق عمومی)؛ مشتکی‌عنه: مدیر مسئول نشریه و خبرنگار/نویسنده مطلب.
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
کیفری؛ قابل گذشت (اگر جنبه خصوصی داشته باشد) یا غیرقابل گذشت (اگر موجب تشویش اذهان عمومی و اخلال در امنیت کل شود).
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه صلح محل انتشار نشریه یا محل وقوع جرم.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
نسخه چاپ‌شده نشریه حاوی خبر کذب، اسناد و مدارک اثبات کذب بودن ادعا، مدارک اثبات ورود خسارت معنوی یا مادی به شاکی.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مهلت شکایت کیفری (طبق عموم جرایم تعزیری یا مهلت ۳ ماهه مطبوعات بسته به نوع شکایت).
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
تعرفه دادرسی کیفری در دادگاه صلح.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم شکواییه و ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۲. ارجاع به دادگاه صلح یا دادسرا
- ۳. احضار مدیر مسئول و اخذ دفاعیات و مستندات وی برای اثبات صحت خبر
- ۴. بررسی ارکان جرم نشر اکاذیب و تشویش اذهان
- ۵. صدور رای قطعی/قابل تجدیدنظر
- ۶. اجرای حکم و الزام به درج تکذیبیه (در صورت صدور حکم به نفع شاکی).
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
تشخیص نشر اکاذیب و پخش شایعات از طریق مطبوعات مستلزم احراز سوءنیت عام و خاص (قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی) است و صرف انتشار مطلب خلاف واقع بدون قصد مجرمانه جرم محسوب نمی‌شود.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: شمول عنوان نشر اکاذیب بر نقل قول از منابع نامعتبر / دیدگاه ۱: خبرنگار مسئول صحت نقل قول است و تبرئه نمی‌شود / دیدگاه ۲: استناد به منبع موثق (حتی اگر نامعتبر باشد) رافع مسئولیت است
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
احراز میزان ضرر معنوی یا مادی وارده، تشخیص اینکه آیا مطلب منتشره عرفاً «شایعه» محسوب می‌شود یا نقد منصفانه، تاثیر تکذیبیه در کاهش مجازات
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تقاضای تعقیب و مجازات کیفری مشتکی‌عنه به اتهام نشر اکاذیب و پخش شایعات خلاف واقع به وسیله مطبوعات و الزام به انتشار تکذیبیه.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا نشریه حق دارد از افشای منبع خبر خودداری کند؟
قانون مطبوعات شرایطی برای حفظ منابع خبری دارد، اما عدم افشا رافع مسئولیت حقوقی و کیفری مدیر مسئول در قبال خبر کذب نیست.
آیا انتشار تکذیبیه مانع از پیگیری کیفری است؟
خیر، حق شکایت کیفری به قوت خود باقی است مگر اینکه گذشت صریح صورت گیرد.
مرجع صالح رسیدگی کجاست؟
دادگاه صلح محل انتشار نشریه.
تفاوت شایعه با خبر کذب چیست؟
شایعه معمولاً منبع نامشخصی دارد اما وقتی توسط مطبوعات بازنشر و مکتوب شود، مسئولیت کیفری نشر اکاذیب متوجه نشریه خواهد بود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع اخذ مجوز و فعالیت در حوزه مطبوعات و نشریات در ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای پخش شایعات و مطالب خلاف واقع به وسیله مطبوعات ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.