دعوای مطالبه وجه اجرالمثل ایام تصرف مبیع — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی مطرح می‌شود که خریدار (مشتری) مبیع (کالا یا ملک) را تحویل گرفته اما فروشنده (بایع) به دلیل فسخ، بطلان یا اقاله قرارداد، مستحق دریافت اجرتالمثل ایام تصرف خریدار در آن مدت است. در واقع، چون خریدار از مالِ متعلق به فروشنده استفاده کرده، باید مبلغی معادل اجارهبهای متعارف آن را بپردازد. این دعوا معمولاً پس از قطعی شدن حکمِ بطلان یا فسخ معامله مطرح می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: فروشنده (مالک سابق) / خوانده: خریدار (متصرف).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده یا محل وقوع ملک (در صورت غیرمنقول بودن).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند مالکیت، قرارداد اولیه (بیع‌نامه)، دادنامه قطعی مبنی بر فسخ یا بطلان معامله، نظریه کارشناس رسمی دادگستری (در صورت وجود)، مدارک شناسایی.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
محدودیت زمانی خاصی برای طرح دعوا وجود ندارد (مرور زمان در حقوق ایران جاری نیست)، اما برای تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رای است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی بر اساس تقویم خواسته (مبلغ مورد مطالبه) محاسبه می‌شود (۳.۵ درصد برای دعاوی مالی).
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تقدیم دادخواست از طریق دفاتر خدمات قضایی
- ۲. ارجاع به شعبه
- ۳. تعیین وقت رسیدگی
- ۴. ارجاع به کارشناس برای تعیین اجرتالمثل
- ۵. صدور رای
- ۶. صدور اجراییه.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
تفاوت اجرتالمثل ایام تصرف مبیع با وجه التزام یا خسارت عدم انجام تعهد؛ خواهان باید اثبات کند که تصرف خوانده بدون مجوز قانونی یا قراردادی بوده است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: مبدأ محاسبه اجرتالمثل ایام تصرف (از تاریخ تسلیم مبیع، تاریخ فسخ، یا تاریخ تقدیم دادخواست) / دیدگاه ۱: از تاریخ تحقق تصرف غیرقانونی / دیدگاه ۲: از تاریخ اعلام فسخ یا مطالبه رسمی
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
پذیرش نظریه کارشناس رسمی دادگستری برای تعیین میزان اجرتالمثل با توجه به شرایط روز بازار، تاثیر یا عدم تاثیر وضعیت مالی متصرف در تعیین مبلغ.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف ملک/مبیع به پلاک ثبتی ... از تاریخ ... لغایت ... به انضمام کلیه خسارات دادرسی و حق‌الوکاله وکیل و ارجاع به کارشناس رسمی دادگستری.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای مطالبه اجرتالمثل حتماً باید حکم فسخ داشته باشم؟
بله، تا زمانی که مالکیت شما یا استحقاق شما بر منافع اثبات نشود، دعوا رد می‌شود.
اگر ملک در تصرف مستاجرِ خریدار باشد چه؟
باید علیه خریدار (طرف قرارداد) طرح دعوا کنید، او خود مسئول است.
مبنای محاسبه اجرتالمثل چیست؟
عرف محل و نظر کارشناس رسمی دادگستری بر اساس اجارهبهای متعارف.
آیا می‌توانم همزمان با دعوای فسخ، اجرتالمثل را بخواهم؟
بله، امکان طرح دعوای تقابل یا همزمان وجود دارد.
راهنمای کامل: راهنمای جامع مطالبه وجه و طلب در حقوق ایران: مراحل، مدارک و هزینه‌ها ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای مطالبه وجه اجرالمثل ایام تصرف مبیع ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.