دعوای وضع ید در پلاک ثبتی — به زبانِ ساده
دعوای رفع تصرف عدوانی یا وضع يد، هنگامی مطرح می‌شود که کسی بدون رضایت تصرف‌کننده قانونی یا مالکانه، ملک یا مال غیرمنقول را از تصرف متصرف سابق خارج کرده یا مانع از ادامه تصرف او شود. هدف این دعوا، بازگرداندن وضعیت به حالت قبل از تصرف غیرقانونی و حمایت از متصرف سابق است. این اقدام هم می‌تواند به صورت حقوقی و هم کیفری (رفع تصرف عدوانی) پیگیری شود و نیازی به اثبات مالکیت رسمی در مرحله نخست نیست، بلکه سابقه تصرف شرط اصلی است.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: متصرف سابق (یا مالک) / خوانده: متصرف فعلی (شخصی که ملک را تصرف کرده است).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی (در خصوص رفع تصرف عدوانی حقوقی)؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل وقوع ملک (و در صورت شکایت کیفری، دادسرا و سپس دادگاه کیفری محل وقوع ملک).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند مالکیت (در صورت وجود)، شهادت شهود، تحقیقات محلی، استعلام ثبتی، فرم اظهارنامه (در صورت ارسال)، کارت ملی و شناسنامه.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مرور زمان کیفری طبق قانون مجازات اسلامی؛ در حقوقی مهلت خاصی برای اقامه دعوا وجود ندارد اما سابقه تصرف باید احراز شود. مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ ابلاغ رأی است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس تعرفه دعاوی غیرمالی در مرحله بدوی و تجدیدنظر محاسبه می‌شود.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم دادخواست/شکایت
- ۲. ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۳. ارجاع به شعبه و تعیین وقت رسیدگی
- ۴. بررسی ادله و سابقه تصرف توسط دادگاه
- ۵. صدور رأی
- ۶. صدور اجراییه و رفع تصرف توسط اجرای احکام.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
در املاک دارای سابقه ثبتی، دادگاه‌ها معمولاً تنها سند رسمی را ملاک مالکیت می‌دانند و دعوای خلع ید بدون اثبات مالکیت رسمی (به موجب ماده ۲۲ قانون ثبت) محکوم به رد است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: امکان استماع دعوای خلع ید با سند عادی در ملک ثبت‌شده / دیدگاه ۱: دعوا به دلیل عدم مالکیت رسمی غیرقابل استماع است / دیدگاه ۲: اگر خواهان همزمان دادخواست اثبات مالکیت نیز داده باشد، دادگاه می‌تواند به هر دو رسیدگی کند.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
آیا قاضی صرفاً به استعلام ثبتی اکتفا می‌کند، آیا قاضی در صورت وجود سند عادی و تصرف خوانده، دعوا را به عنوان «تصرف عدوانی» یا «خلع ید» می‌پذیرد.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تقاضای صدور حکم بر رفع تصرف عدوانی و وضع ید از پلاک ثبتی شماره ... واقع در ... به انضمام خسارات دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای این دعوا داشتن سند رسمی مالکیت الزامی است؟
خیر، اثبات سابقه تصرف مقدم بر اثبات مالکیت است.
آیا این دعوا کیفری است یا حقوقی؟
هر دو راه (شکایت کیفری یا دادخواست حقوقی) بسته به شرایط امکان‌پذیر است.
آیا میتوان خسارت ایام تصرف را همزمان مطالبه کرد؟
بله، مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف قابل ضمیمه کردن به این دادخواست است.
مرجع صالح کجاست؟
دادگاه محل وقوع ملک غیرمنقول.
راهنمای کامل: راهنمای حقوقی دعوای خلع يد و مراحل قانونی آن در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای وضع ید در پلاک ثبتی ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.