دعوای تقاضای صدور حکم به فسخ معامله به دلیل غبن فاحش — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی طرح میشود که یکی از طرفین معامله (معمولاً خریدار یا فروشنده) پس از انعقاد قرارداد متوجه شود که دچار تفاوت قیمت فاحش (عدم تعادل فاحش قیمت با ارزش واقعی) شده است. در این حالت، متضرر می‌تواند به استناد خیار غبن، مراتب فسخ معامله را اعلام و دادخواست صدور حکم به تایید یا اعالم فسخ را مطرح کند. شرط اصلی، عدم آگاهی مغبون از قیمت واقعی در زمان معامله است. این دعوا فوریت داشته و باید بلافاصله پس از اطلاع اقامه شود.
چه کسی از چه کسی شکایت میکند؟
خواهان و خوانده
خواهان: مغبون (خریدار یا فروشنده‌ای که دچار خسارت فاحش شده)؛ خوانده: طرف مقابل معامله (طرف غابن).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
حقوقی، مالی (بر اساس ارزش خواسته یا ارزش منطقه‌ای ملک/مبیع)، ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه عمومی حقوقی محل اقامت خوانده (در اموال منقول) یا محل وقوع مال غیرمنقول (در اموال غیرمنقول).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
- ۱. تصویر مصدق قرارداد یا بیع‌نامه
- ۲. تأمین دلیل با جلب نظر کارشناس (برای اثبات غبن)
- ۳. اظهارنامه رسمی مبنی بر اعلام فسخ
- ۴. مدارک هویتی خواهان.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
خیار غبن بعد از علم به آن فوری است (ماده ۴۱۵ قانون مدنی). مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رای است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی دعاوی مالی (بر اساس دعاوی مالی: ۳.۵ درصد ارزش خواسته در مرحله بدوی).
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ارسال اظهارنامه رسمی اعلام فسخ به محض اطلاع از غبن
- ۲. ثبت دادخواست تأمین دلیل جهت ارزیابی قیمت زمان معامله
- ۳. ثبت دادخواست اصلی در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۴. ارجاع به شعب دادگاه حقوقی و استماع اظهارات
- ۵. ارجاع پرونده به کارشناسی رسمی
- ۶. صدور رای و استخراج اجراییه.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
فوریت در خیار غبن؛ به محض اطلاع از غبن، مدعی باید در مدت متعارف فسخ کند وگرنه حق فسخ ساقط میشود (موضوع فوریت عرفی).
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
مبدأ زمان شروع خیار غبن: موضوع: آیا زمان انعقاد قرارداد مبدأ است یا زمان علم به غبن؟ / دیدگاه ۱: از زمان انعقاد عقد (نامطمئن) / دیدگاه ۲: از زمان علم و آگاهی غبنه (نامطمئن)
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
نظر کارشناس رسمی دادگستری در خصوص میزان فاحش یا فحش بودن غبن، تشخیص عرفی متعارف بودن مدت زمان اقدام به فسخ.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
صدور حکم مبنی بر تأیید و اعلام فسخ معامله مورخ [تاریخ قرارداد] به علت غبن فاحش و استرداد ثمن معامله به مبلغ [مبلغ ثمن] به انضمام خسارات دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
اگر در مبایعه‌نامه «اسقاط کافه خیارات» آمده باشد می‌توان دعوا را مطرح کرد؟
اگر اسقاط به طور مطلق باشد خیر، مگر اینکه غبن افحش (خارج از حد متعارف غبن معمولی) باشد.
مهلت فوری در خیار غبن چقدر است؟
قانون زمان عددی تعیین نکرده اما عرفاً بلافاصله پس از اطلاع از قیمت واقعی و بدون تئخیر غیربرموجه است.
آیا دادگاه معامله را فسخ میکند؟
خیر، فسخ ایقاع است و توسط مغبون انجام میشود؛ دادگاه صحت فسخ رخداده را احراز و تایید مینماید.
اگر مال تلف شده باشد یا منتقل شده باشد تکلیف چیست؟
در صورت تلف یا انتقال، مغبون باید بدل آن (مثل یا قیمت) را دریافت کند.
راهنمای کامل: راهنمای جامع تقاضای صدور دستور موقت در دعاوی حقوقی ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای تقاضای صدور حکم به فسخ معامله به دلیل غبن فاحش ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.