دعوای ابطال عقد ازدواج به علت وجود اکراه و فقدان قصد — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی مطرح می‌شود که یکی از زوجین مدعی باشد عقد نکاح به دلیل فقدان قصد (مانند شوخی یا مستی شدید) یا به دلیل اکراه (اجبار غیرقابل تحمل) منعقد شده است. در این حالت، عقد از ابتدا باطل و فاقد اثر قانونی است. این دعوا برای اثبات عدم تحقق اراده واقعی و در نتیجه بطلان نکاح اقامه می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان (زوج یا زوجه‌ای که اکراه شده یا فاقد قصد بوده) علیه خوانده (طرف دیگر عقد).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه خانواده محل اقامت خوانده.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند نکاح‌نامه، شهادت شهود، استشهادیه محلی، مدارک پزشکی (در صورت وجود)، سایر ادله اثبات دعوا.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
محدودیت زمانی برای طرح دعوا وجود ندارد (به دلیل بطلان ذاتی عقد)، اما پس از علم به رفع اکراه، باید فوراً اقدام شود.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی دعاوی غیرمالی.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
ثبت در دفاتر خدمات قضایی -> ارجاع به دادگاه خانواده -> تعیین وقت رسیدگی -> استماع شهادت شهود و بررسی ادله -> صدور حکم بطلان نکاح -> ثبت در دفترخانه طلاق (پس از قطعیت).
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
در دعوای اکراه، اثباتِ «فشارِ روانی یا جسمیِ غیرقابلِ تحمل» که اراده را سلب کرده باشد، کلیدی است؛ در فقدانِ قصد، باید ثابت شود که فرد در حالتِ مستی، بیهوشی یا خواب بوده است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: اعتبارِ شهادتِ شهود در اثباتِ اکراه / دیدگاه ۱: شهادتِ شهود به تنهایی کافی است / دیدگاه ۲: شهادتِ شهود باید با قرائن و اماراتِ دیگر (مانند گزارشِ پلیس یا اوراقِ پزشکی) تأیید شود.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
آیا فشارِ خانواده برای ازدواج، اکراهِ شرعی محسوب می‌شود؟، آیا فردِ مدعیِ فقدانِ قصد، در زمانِ عقد رفتارِ متعارفی داشته است؟
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
صدور حکم مبنی بر اعلام بطلان عقد نکاح مورخ ... به شماره ثبت ... دفترخانه ... به دلیل فقدان قصد/اکراه.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای اثبات اکراه، شهادت شهود کافی است؟
بله، شهادت شهود یکی از ادله اصلی است، اما باید قرائن و اماراتی نیز وجود داشته باشد.
آیا بعد از نزدیکی هم می‌توان دعوای بطلان مطرح کرد؟
بله، اما در صورت بطلان، احکام خاصی در مورد مهریه (مانند مهرالمثل) جاری می‌شود.
آیا بطلان نکاح نیاز به طلاق دارد؟
خیر، حکم بطلان به معنای این است که اصلاً نکاحی وجود نداشته، اما برای اصلاح شناسنامه باید به دفترخانه مراجعه شود.
آیا اکراه باید از سوی همسر باشد؟
خیر، اکراه میتواند از سوی شخص ثالث نیز باشد، مشروط بر اینکه موثر در عقد باشد.
راهنمای کامل: راهنمای جامع دعوای ابطال سند رسمی و قراردادها در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای ابطال عقد ازدواج به علت وجود اکراه و فقدان قصد ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.