دعوای در خصوص بازداشت غیرقانونی — به زبانِ ساده
جرم بازداشت غیرقانونی زمانی محقق می‌شود که فردی بدون حکم یا اذن مقام قضایی و برخلاف قانون، دیگری را توقیف، حبس یا مخفی کند. این جرم از جمله جرایم علیه آزادی تن است و هدف قانون‌گذار از جرم‌انگاری آن، حمایت از آزادی‌های مشروع شهروندان در برابر خودسرانه عمل کردن اشخاص یا حتی ماموران دولت است. این شکایت هنگامی مطرح می‌شود که آزادی تن فردی سلب شده و راه قانونی برای این اقدام طی نشده باشد.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
شاکی (شخص بازداشت‌شده یا ولیّ/قائم‌مقام او) علیه مشتکی‌عنه (شخص حقیقی یا مامور دولتی که مرتکب بازداشت شده است).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
کیفری؛ غیرقابلِ گذشت (در صورت ارتکاب توسط ماموران دولتی) یا قابل گذشت (در صورت ارتکاب توسط اشخاص عادی).
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادسرای عمومی و انقلاب محل وقوع جرم؛ در خصوص جرایم ماموران دولتی در ارتباط با وظایفشان، دادسرای کارکنان دولت.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
کارت ملی شاکی، شهادت شهود، گواهی پزشکی قانونی (در صورت وجود صدمه)، گزارش کلانتری یا اورژانس، هرگونه مستندات دال بر سلب آزادی (مانند فیلم دوربین مداربسته یا پیامک).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مشمول مرور زمان تعزیرات (ماده ۱۰۵ قانون مجازات اسلامی)؛ مهلت اعتراض به قرار جلب به دادرسی یا منع تعقیب ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
دعوای کیفری است و هزینه دادرسی آن مطابق تعرفه خدمات قضایی در دادسرا است (معمولاً هزینه ناچیز ثبت شکایت کیفری).
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام می‌کند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم و ثبت شکواییه در دفتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۲. ارجاع پرونده به دادسرا و تحقیق از شاکی
- ۳. احضار مشتکی‌عنه و اخذ دفاعیات
- ۴. صدور قرار نهایی (جلب به دادرسی یا منع تعقیب) و کیفرخواست
- ۵. ارسال پرونده به دادگاه کیفری دو جهت رسیدگی و صدور حکم.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
بازداشت غیرقانونی توسط افراد غیررسمی مشمول عنوان حبس ربودن یا توقیف غیرقانونی است و اگر توسط ماموران دولتی انجام شود، علاوه بر انفصال از خدمت، مشمول مجازات حبس مقرر در قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) می‌گردد.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: تداخل عنوان بازداشت غیرقانونی با جرم آدم‌ربایی توسط اشخاص عادی / دیدگاه ۱: هرگونه سلب آزادی بدون حکم قضایی آدم‌ربایی است / دیدگاه ۲: اگر انگیزه مطالبه طلب یا تسویه حساب شخصی باشد، توقیف غیرقانونی است نه آدم‌ربایی.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
مدت زمان بازداشت، شرایط نگهداری و میزان تأثیر روحی و جسمی بر قربانی، احراز سوءنیت مامور یا شخص بازداشت‌کننده.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تعقیب و مجازات مشتکی‌عنه به اتهام بازداشت و حبس غیرقانونی به انضمام مطالبه خسارت دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا بازداشت توسط مامور پلیس بدون حکم جرم است؟
بله، مگر در حال جرم مشهود یا با دستور مستقیم مقام قضایی.
آیا این جرم گذشتی است؟
اگر توسط ماموران دولتی باشد غیرقابل گذشت و در صورت ارتکاب توسط اشخاص عادی، قابل گذشت است (بستگی به تشخیص دادگاه دارد).
مرجع شکایت از مامور متخلف کجاست؟
دادسرای عمومی و انقلاب محل وقوع جرم (دادسرای کارکنان دولت در مرکز استان).
آیا میتوان مطالبه خسارت معنوی کرد؟
بله، میتوان به استناد قانون مسئولیت مدنی مطالبه خسارت نمود.
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای در خصوص بازداشت غیرقانونی ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.