دعوای میزان بیش از خواسته — به زبانِ ساده
این عنوان ناظر بر حالتی است که دادگاه در حکم صادره، مبلغی بیش از آنچه خواهان در ستون «خواسته» دادخواست خود مطالبه کرده است به نفع وی صادر نماید (تخلف از قاعده مطابقت حکم با خواسته). طبق اصول دادرسی مدنی، دادگاه نمی‌تواند خارج از حدود خواسته خواهان رای صادر کند مگر در موارد استثنایی قانونی. اگر دادگاه بیش از خواسته حکم دهد، بخش مازاد قابل نقض در مرحله تجدیدنظر یا فرجام است. این ایراد معمولاً توسط خوانده به عنوان اعتراض به رای یا در قالب تجدیدنظرخواهی مطرح می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
محکوم‌علیه (خوانده دعوای اصلی) به عنوان معترض علیه محکوم‌له (خواهان دعوای اصلی).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی یا غیرمالی (تبعیت از دعوای اصلی)؛ ترافعی؛
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه تجدیدنظر استان یا دادگاه صادرکننده رای قطعی (در مقام اعتراضات قانونی).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
نسخه رای دادگاه بدوی، دادخواست بدوی (ستون خواسته)، دادخواست تجدیدنظر یا اعتراض.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مهلت تجدیدنظرخواهی عمومی (۲۰ روز برای اشخاص مقیم ایران از تاریخ ابلاغ رای).
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
معادل هزینه دادرسی دعوای تجدیدنظر مالی یا غیرمالی بر اساس ارزش محکوم‌بهِ مورد اعتراض.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تشخیص صدور حکم بیش از میزان خواسته با تطبیق دادخواست و رای.
- ۲. تنظیم دادخواست تجدیدنظرخواهی با استناد به خارج از حدود خواسته بودن حکم.
- ۳. طرح اعتراض در دادگاه تجدیدنظر استان.
- ۴. نقض رای در بخش مازاد بر خواسته توسط دادگاه تجدیدنظر.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
قاعده عدم جواز صدور حکم به بیش از خواسته (مدعی‌علیه) توسط دادگاه بر اساس اصل تناظر و تقید دادگاه به خواسته خواهان، مگر در خصوص خسارات قانونی و هزینه دادرسی و حق‌الوکاله که تابع نرخ‌های قانونی است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: امکان یا عدم امکان تعدیل خواسته مطالبه وجه با توجه به تورم شدید توسط دادگاه بدون درخواست رسمی افزایش خواسته / دیدگاه ۱: دادگاه به هیچ وجه نمی‌تواند بیش از مبلغ تقویم‌شده رأی صادر کند / دیدگاه ۲: در دین وجه رایج، دادگاه می‌تواند بر اساس شاخص تورم بانک مرکزی (ماده نامطمئن قانون مدنی) به صورت ماشینی یا با درخواست ضمنی رأی دهد.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیص اینکه آیا مطالبه خسارت تأخیر تأدیه یا خسارات دادرسی فراتر از متن دادخواست بوده است یا خیر، نحوه محاسبه و تقویم خواسته‌های نامعیّن در زمان صدور حکم.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تجدیدنظرخواهی و نقض دادنامه شماره […] صادره از شعبه […] دادگاه عمومی حقوقی […] در خصوص صدور حکم به مازاد بر خواسته.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
اگر دادگاه خسارت تأخیر تأدیه را به روز محاسبه کند و بیش از تاریخ دادخواست شود، آیا بیش از خواسته است؟
خیر، خسارت تأخیر تأدیه تا زمان اجرای حکم به صورت قانونی محاسبه می‌شود و مشمول قاعده بیش از خواسته نیست.
تکلیف بخش مازاد بر خواسته در اجرای احکام چیست؟
در صورت قطعی شدن رای، اجرای احکام تنها تا سقف میزان خواسته مندرج در دادخواست حق اقدام دارد مگر اینکه رای اصلاح یا نقض شود.
آیا اشتباه قلمی دادگاه در نوشتن ارقام را می‌توان به عنوان بیش از خواسته تلقی کرد؟
خیر، برای اشتباهات قلمی باید تقاضای تصحیح رای از همان دادگاه صادرکننده نمود.
اگر خواهان در جریان جلسه دادرسی خواسته خود را افزایش دهد چه حکمی دارد؟
افزایش خواسته تا قبل از ختم دادرسی در چارچوب قانون آیین دادرسی مدنی مجاز است، اما اگر بدون رعایت تشریفات قانونی افزایش یابد، صدور حکم بیش از خواسته محسوب می‌شود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع تعیین و محاسبه میزان مهریه در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای میزان بیش از خواسته ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.