دعوای الزام به انجام آثار فسخ — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی طرح میشود که یکی از طرفین معامله با استفاده از خیارات قانونی (مانند خیار عیب، غبن فاحش یا شرط) قرارداد را فسخ کرده و طرف مقابل از پذیرش آثار legal آن، از جمله استرداد ثمن یا مبیع، خودداری می‌کند. خواهان با طرح این دعوا از دادگاه می‌خواهد که تأیید و اجرای آثار ناشی از فسخ را حکم کند. این دعوا پس از تحقق اراده فسخ و اعلام آن به طرف مقابل مطرح میشود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: کسی که حق فسخ را اعمال کرده است (فروشنده یا خریدار). خوانده: طرف مقابل معامله که از پذیرش آثار فسخ استنکاف می‌کند.
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی (در صورتی که مستلزم استرداد وجه یا مال با ارزش باشد)؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل وقوع ملک (اگر موضوع مال غیرمنقول باشد) یا محل اقامت خوانده (برای اموال منقول).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
اصل سند معامله، نامه یا اظهارنامه رسمی اعلام فسخ، دلایل اثبات حق فسخ (مانند نظریه کارشناس در خصوص عیب یا غبن).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
اعمال حق فسخ باید فوراً پس از اطلاع از علت فسخ انجام شود (فوریت خیارات)، اما مهلت دادخواست تابع مرور زمان کلی است؛ مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس ارزش مالی موضوع خواسته (استرداد ثمن یا ارزش مال) طبق تعرفه قانونی دعاوی مالی محاسبه میشود.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ارسال اظهارنامه رسمی اعلام فسخ به خوانده.
- ۲. تنظیم و ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی.
- ۳. رسیدگی در دادگاه حقوقی و احراز تحقق فسخ.
- ۴. صدور حکم به استرداد مال یا ثمن.
- ۵. اجرای حکم از طریق واحد اجرای احکام.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
فسخ یک عمل حقوقی یکطرفه است. دادگاه در این دعوا «اعلام» می‌کند که فسخ واقع شده است (دعوای اعلامی). بنابراین، خواهان باید پیش از طرح دعوا، فسخ را با اظهارنامه رسمی به طرف مقابل اعلام کرده باشد.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: لزومِ اثباتِ حقِ فسخ در دادخواست / دیدگاه ۱: دادگاه باید ابتدا وجودِ حقِ فسخ را احراز و سپس آثارِ آن را جاری کند / دیدگاه ۲: اگر فسخِ قرارداد قبلاً محرز شده باشد، دادگاه فقط باید حکم به آثارِ آن (مثل استرداد ثمن یا مبیع) بدهد.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
نحوه تفسیرِ خیاراتِ مندرج در قرارداد، پذیرشِ یا ردِ اعتبارِ اظهارنامه ارسالی، تشخیصِ فوریت یا عدمِ فوریت در اعمالِ خیارات (مانند خیار عیب یا غبن).
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تایید فسخ قرارداد مورخ [تاریخ] به دلیل [نام خیار، مثلاً غبن فاحش] و الزام خوانده به استرداد ثمن دریافتی به مبلغ [مقدار وجه] به انضمام خسارات دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا قبل از دادخواست باید فسخ را اعلام کنیم؟
بله، فسخ یک عمل حقوقی یکطرفه است و باید پیش از طرح دعوا به طرف مقابل اعلام شود.
آیا این دعوا مالی است؟
بله، اگر به دنبال پس گرفتن پول یا ملک باشید، مالی محسوب میشود.
اگر خیار مدت‌دار باشد چه کنیم؟
باید فسخ در مدت مقرر در قرارداد انجام شده باشد.
آیا هزینه دادرسی بر اساس ارزش روز محاسبه میشود؟
خیر، معمولاً بر اساس ارزش منفته در سند یا قیمت منطقه ای/ترافعی اولیه محاسبه می‌گردد.
راهنمای کامل: راهنمای جامع الزام به تنظیم سند رسمی و ایفای تعهدات قراردادی ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای الزام به انجام آثار فسخ ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.