دعوای صلاحیت — به زبانِ ساده
ایراد عدم صلاحیت به وضعیتی اطلاق میشود که دادگاهی که دعوا در آن مطرح شده، خود را صالح به رسیدگی نداند یا خوانده به صلاحیت محلی یا ذاتی آن ایراد کند. در این صورت دادگاه باید با صدور قرار عدم صلاحیت، پرونده را به مرجع صالح ارسال نماید. این نهاد قانونی تضمین‌کننده رعایت قواعد مربوط به توزیع وظایف مراجع قضایی است. اختلاف در صلاحیت بین دادگاه‌ها معمولاً توسط مرجع عالی‌تر (مانند دیوان عالی کشور) حل‌وفصل میشود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان یا خوانده (به عنوان ایرادکننده) و دادگاه
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی؛ ترافعی
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاهی که دادخواست در آن مطرح شده است.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
دادخواست بدوی و استناد به مفاد قانونی اقامتگاه خوانده یا محل وقوع مال/حادثه
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
ایراد عدم صلاحیت محلی باید نهایتاً تا پایان جلسه اول دادرسی به عمل آید؛ صلاحیت ذاتی در هر مرحله قابل طرح است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
این امر هزینه دادرسی مستقل ندارد و از توابع دعوای اصلی است.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. طرح دعوا در دادگاه
- ۲. ایراد به صلاحیت توسط خوانده در جلسه اول یا تشخیص دادگاه
- ۳. صدور قرار عدم صلاحیت به شایستگی مرجع دیگر
- ۴. ارسال پرونده به مرجع مرسل‌الیه
- ۵. در صورت بروز اختلاف، ارسال به دیوان عالی کشور جهت حل اختلاف.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
تشخیصِ صلاحیتِ ذاتی (بینِ مراجعِ قضایی و غیرقضایی) و صلاحیتِ محلی (کدام دادگاهِ شهر). در صورتِ عدمِ صلاحیت، دادگاه قرارِ عدمِ صلاحیت صادر و پرونده را به مرجعِ صالح می‌فرستد.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: صلاحیتِ دادگاه در دعاویِ مرتبط با قراردادهایِ دارایِ شرطِ داوری / دیدگاه ۱: دادگاه مطلقاً صلاحیت ندارد و باید قرارِ ردِ دعوا صادر کند / دیدگاه ۲: دادگاه صلاحیتِ رسیدگی به اصلِ دعوا را ندارد اما صلاحیتِ رسیدگی به اعتبارِ شرطِ داوری را دارد.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تفسیرِ «محلِ اقامتِ خوانده» در صورتِ تعددِ اقامتگاه، تشخیصِ اینکه آیا موضوعِ دعوا «غیرمنقول» است یا خیر (که صلاحیتِ دادگاهِ محلِ وقوعِ ملک را می‌طلبد)، نحوهٔ تفسیرِ قراردادهایِ مبهم در تعیینِ صلاحیتِ محلی.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
ایراد عدم صلاحیت محلی / ذاتی دادگاه محترم ... به شایستگی دادگاه ...
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
تا چه زمانی می‌توان به صلاحیت محلی ایراد کرد؟
تا پایان اولین جلسه دادرسی.
آیا دادگاه می‌تواند به تشخیص خود قرار عدم صلاحیت صادر کند؟
بله، در خصوص صلاحیت ذاتی همیشه و در صلاحیت محلی در ابتدای امر و پیش از ورود در ماهیت (در برخی موارد).
آیا پس از صدور قرار عدم صلاحیت، پرونده بایگانی میشود؟
خیر، پرونده مستقیماً به دادگاه صالح فرستاده میشود.
راهنمای کامل: صلاحیت در دادگاه‌های ایران؛ راهنمای جامع تشخیص مرجع صالح برای طرح دعوی ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای صلاحیت ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.