دعوای مطالبه معوض در برابر مبیع معیوب — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی مطرح می‌شود که خریدار متوجه عیب پنهان در مبیع (مال خریداری‌شده) می‌شود و به جای فسخ قرارداد یا گرفتن ارش، تقاضای تحویل مال سالم (معوض یا مثل یا قیمت واقعی بدون عیب) را دارد یا اینکه پس از رد مبیع معیوب، خواستار دریافت ثمن پرداختی یا معوض آن است. این حق ناشی از اعمال خیار عیب در عقد بیع است. خریدار می‌تواند در صورت امکانِ مطالبه‌ی بدل یا معوض، آن را از فروشنده مطالبه کند.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: خریدار / خوانده: فروشنده.
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده یا محل انعقاد قرارداد/تسلیم مبیع.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
قرارداد خرید، فاکتور خرید، نظریه کارشناس رسمی دادگستری (در خصوص اثبات عیب)، تامین دلیل (در صورت نیاز).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
خیار عیب باید پس از علم به عیب به فوریت اجرا شود (فوریت عرفی)؛ مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس ارزش مالی خواسته (قیمت معوض یا ثمن مورد مطالبه) محاسبه می‌شود.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. احراز عیب و اعلام فسخ یا مطالبه ارش/معوض به فروشنده (ارسال اظهارنامه)
- ۲. ثبت دادخواست مطالبه معوض یا ثمن در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۳. ارجاع به دادگاه و تعیین کارشناس برای بررسی عیب
- ۴. صدور رای توسط دادگاه
- ۵. اجرای حکم و دریافت معوض یا وجه.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
خریدار حق دارد بین فسخ معامله (رد مبیع) و اخذ ارش (تفاوت قیمت صحیح و معیوب) یکی را انتخاب کند، اما مطالبه همزمان یا تغییر آن پس از صدور حکم شرایط خاصی دارد.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: نحوه محاسبه ارش در فرض تغییر شدید قیمت‌ها / دیدگاه ۱: ارش باید بر اساس قیمت روزِ زمان صدور حکم محاسبه شود / دیدگاه ۲: ارش بر اساس قیمت زمان وقوع عقد یا زمان تسلیم مبیع محاسبه می‌گردد.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیص عیب از تفاوت قیمت عرفی، تعیین میزان ارش توسط کارشناس، فوریت در اجرای خیار عیب پس از علم به آن.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
مطالبه معوض/ثمن مبیع معیوب به ارزش [مقدار مبلغ] به انضمام خسارات دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا خریدار می‌تواند همزمان هم معوض بخواهد و هم قرارداد را نگه دارد؟
خریدار یا باید مبیع معیوب را نگه دارد و ارش بگیرد، یا آن را رد کند و معوض یا ثمن پس بگیرد.
منظور از فوریت در خیار عیب چیست؟
یعنی به محض اینکه خریدار از عیب باخبر شد، باید در عرف در کوتاه‌ترین زمان ممکن اقدام قانونی کند.
اگر عیب بعد از تحویل و توسط خود خریدار ایجاد شده باشد چه حکمی دارد؟
فروشنده مسئولیتی در قبال عیوب ایجاد شده پس از تحویل ندارد.
آیا ارسال اظهارنامه قبل از دادخواست الزامی است؟
الزامی قانونی مطلق نیست اما برای اثبات فوریت و حسن نیت بسیار مفید است.
راهنمای کامل: راهنمای جامع مطالبه وجه و طلب در حقوق ایران: مراحل، مدارک و هزینه‌ها ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای مطالبه معوض در برابر مبیع معیوب ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.