دعوای مطالبه حق کسب و پیشه و تجارت — به زبانِ ساده
این دعوا ویژه اماکن تجاری مشمول قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۵۶ است که در آن مستأجر پس از تخلیه یا در جریان روابط استیجاری، مطالبه سرقفلی یا حق کسب و پیشه و تجارت خود را بر اساس ارزش روز دادگاه درخواست می‌کند. این حق به خاطر رونق کسبی و شهرت محل که مستأجر ایجاد کرده به او تعلق می‌گیرد. طرح این دعوا نیازمند شرایط خاص قانونی از جمله انقضای مدت یا تخلف موجر است.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: مستأجر ملک تجاری / خوانده: موجر (مالک).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک تجاری.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
اجاره‌نامه رسمی یا عادی مشمول قانون ۵۶، کارت ملی، نظریه کارشناس رسمی دادگستری (در صورت ارجاع)، دلیل تخلیه یا رابطه استیجاری.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
تابع قواعد عمومی مرور زمان؛ مهلت اعتراض به نظریه کارشناس ۷ روز؛ مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس ارزش مالی خواسته (مبلغ تقویم‌شده حق کسب و پیشه) و تمبر مالیاتی و دادرسی مرحله‌ای.
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام می‌کند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم دادخواست مطالبه حق کسب و پیشه ->
- ۲. ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ->
- ۳. ارجاع به دادگاه و تعیین کارشناس رسمی ->
- ۴. جلب نظر کارشناس برای تعیین ارزش روز حق کسب و پیشه ->
- ۵. صدور حکم ->
- ۶. اجرای حکم و پرداخت مبلغ توسط موجر.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
تفاوتِ اساسیِ میانِ «سرقفلی» (موضوعِ قانونِ سال ۱۳۷۶) و «حقِ کسب و پیشه و تجارت» (موضوعِ قانونِ روابطِ موجر و مستأجرِ سال ۱۳۵۶) و لزومِ جلبِ نظرِ کارشناسِ رسمی برای ارزیابیِ روزِ این حق بر اساسِ اوضاع و احوالِ عرفی.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: تعلقِ حقِ کسب و پیشه به اجاره‌های مشمولِ قانونِ ۵۶ پس از انقضای مدت / دیدگاه ۱: با انقضای مدت، رابطهٔ استیجاری تمام شده و حقی باقی نمی‌ماند / دیدگاه ۲: رابطهٔ استیجاری به حکمِ قانون تداوم یافته و حقِ کسب و پیشه همچنان برقرار است.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
نحوهٔ احرازِ تخلفاتِ مستأجر (مانندِ انتقالِ به غیر یا تعدی و تفریط) که موجبِ سقوط یا کاهشِ این حق می‌شود، میزانِ حسنِ نیتِ طرفین، ارزیابیِ دقیقِ کارشناس.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
مطالبه حق کسب و پیشه و تجارت یک باب مغازه به پلاک ثبتی... به نرخ روز با جلب نظر کارشناس به انضمام خسارت دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا به اجاره‌نامه‌های سال ۱۳۸۰ هم حق کسب و پیشه تعلق می‌گیرد؟
خیر، طبق قانون ۱۳۷۶ صرفاً سرقفلی مطرح است و حق کسب و پیشه وجود ندارد.
چه کسی ارزش حق کسب و پیشه را تعیین می‌کند؟
کارشناس رسمی دادگستری.
آیا مستأجر می‌تواند بدون تخلیه ملک این مبلغ را مطالبه کند؟
اصولاً مطالبه حق کسب و پیشه منوط به تخلیه یا شرایط خاص قانونی است.
اگر موجر پول را نپردازد حکم چه می‌شود؟
حکم تخلیه مشروط به پرداخت حق کسب و پیشه است و بدون پرداخت آن، اجرای حکم متوقف می‌ماند.
راهنمای کامل: راهنمای جامع مطالبه وجه و طلب در حقوق ایران: مراحل، مدارک و هزینه‌ها ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای مطالبه حق کسب و پیشه و تجارت ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.