دعوای اعلام انفساخ عقد بیع بعلت تحقق شرط فاسخ — به زبانِ ساده
شرط فاسخ شرطی است که در قرارداد پیش‌بینی میشود و با تحقق آن، عقد به‌خودی‌خود و بدون نیاز به فسخ یا حکم دادگاه منفسخ (منحل) میشود. دعوای اعلام انفساخ زمانی مطرح میشود که یکی از طرفین وجود شرط فاسخ و تحقق آن را انکار کرده یا اختلافی در اثر ِ آن بروز کرده باشد. دادگاه در این دعوا، انشای جدیدی نمی‌کند بلکه وقوع انحلال قهری قرارداد را کشف و اعلام می‌نماید. این دعوا تثبیت‌کننده وضعیتی است که در گذشته به واسطه تحقق شرط رخ داده است.
چه کسی از چه کسی شکایت میکند؟
خواهان و خوانده
خواهان: طرفی که تحقق شرط فاسخ به نفع اوست یا ذی‌نفع در اعلام انفساخ / خوانده: طرف مقابل قرارداد که منکر انفساخ است.
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی (اگر مربوط به انتقال مال باشد)؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده یا محل وقوع ملک (در صورت مال غیرمنقول).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
اصل قرارداد (بیع‌نامه)، دلایل و مستندات اثبات تحقق شرط فاسخ (مانند گواهی عدم پرداخت چک، رسید عدم حضور در دفترخانه و غیره).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مرور زمان خاصی ندارد، اما اقدام به موقع مانع از بروز خسارات بیشتر میشود. مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
معادل دعوای مالی و بر اساس ارزش خواسته (ارزش موضوع قرارداد) محاسبه میشود.
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام میکند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. احراز تحقق شرط فاسخ
- ۲. ارسال اظهارنامه رسمی برای طرف مقابل (اختیاری ولی مفید)
- ۳. ثبت دادخواست اعلام انفساخ در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۴. رسیدگی در دادگاه و بررسی تحقق شرط
- ۵. صدور حکم بر اعلام انفساخ
- ۶. اجرای آثار مالی حکم (استرداد ثمن یا مبیع).
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
تفاوتِ «انفساخ» با «فسخ»؛ در انفساخ، عقد خودبه‌خود منحل میشود و نیاز به اعلامِ اراده (فسخ) ندارد، اما برایِ اثباتِ آن در دادگاه، باید «تحققِ شرطِ فاسخ» اثبات شود.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: لزومِ تأییدِ قضایی برایِ انفساخ / دیدگاه ۱: انفساخ قهری است و دادگاه فقط اعلام‌کننده است / دیدگاه ۲: تا زمانی که دادگاه حکم به انفساخ ندهد، آثارِ عقدِ بیع باقی است.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تفسیرِ عبارتِ شرطِ فاسخ در قرارداد، احرازِ وقوعِ خارجیِ شرط، تشخیصِ اینکه آیا شرطِ مذکور «شرطِ خیار» بوده یا «شرطِ فاسخ»، نحوهٔ برخورد با تصرفاتِ خریدار پس از زمانِ انفساخ.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
صدور حکم بر اعلام انفساخ عقد بیع مورخ [تاریخ] به دلیل تحقق شرط فاسخ [ذکر دقیق شرط، مثلاً عدم وصول چک شماره...] با احتساب خسارات دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای انفساخ نیاز به ارسال اظهارنامه است؟
خیر، انفساخ قهری است اما ارسال اظهارنامه برای اثبات حسن نیت و آمادگی مفید است.
تفاوت فسخ و انفساخ چیست؟
فسخ نیازمند اراده و اقدام ذیحق است، اما انفساخ با تحقق شرط به خودی خود رخ میدهد.
آیا دادگاه حکم به فسخ میدهد یا انفساخ؟
دادگاه صرفاً وقوع انفساخ را «اعلام» میکند و نقشی در ایجاد آن ندارد.
هزینه دادرسی این دعوا چگونه است؟
بر اساس ارزش مالی موضوع قرارداد تعیین میشود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع حقوقی «اعلام» و «اظهارنامه» در نظام قضایی ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای اعلام انفساخ عقد بیع بعلت تحقق شرط فاسخ ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.