دعوای حق فسخ وراث — به زبانِ ساده
حق فسخ وراث به معنای انتقال اختیارات قانونی مورث (مانند خیار شرط، خیار عیب یا غبن) پس از فوت او به ورثه است. این حق زمانی مطرح می‌شود که متوفی در زمان حیات خود معامله‌ای انجام داده و به دلیل خیارات قانونی حق بر هم زدن آن را داشته است، اما پیش از اعمال، فوت کرده است. ورثه به جانشینی از مورث می‌توانند این حق را نسبت به سهم‌الارث خود اعمال کنند. این دعوا معمولاً برای بازگرداندن اموال به ماترک طرح می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: ورثه یا یکی از آن‌ها علیه طرف دیگر قرارداد (مشتری یا بایع).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی (اگر به مال منتهی شود)؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل وقوع ملک یا اقامتگاه خوانده.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند رسمی یا عادی معامله، گواهی انحصار وراثت، شناسنامه و کارت ملی ورثه، تامین دلیل (در صورت نیاز).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مهلت اعمال خیار فوری است (به محض اطلاع از موجب فسخ)؛ مهلت اعتراض و تجدیدنظر ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رای.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس ارزش منقول یا غیرمنقول موضوع دعوا طبق تعرفه قانونی دعاوی مالی.
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام می‌کند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ارسال اظهارنامه جهت اعلام فسخ (اختیاری ولی مفید)
- ۲. تنظیم و ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۳. رسیدگی در دادگاه حقوقی
- ۴. صدور حکم
- ۵. تجدیدنظرخواهی (در صورت اعتراض)
- ۶. اجرای حکم.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
حق فسخ (مانند خیار غبن، عیب یا شرط) به عنوان یک مال قابل توارث است، اما اجرای آن نیازمند تصمیم اتفاق آرا یا اختلاف رویه در میان وراث است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: آیا یک نفر از وراث می‌تواند به تنهایی قرارداد را فسخ کند؟ / دیدگاه ۱: فسخ ایقاع است و تجزیه‌پذیر نیست، بنابراین باید با اراده تمام وراث باشد / دیدگاه ۲: هر ورثه به نسبت سهم خود می‌تواند حق فسخ را اعمال کند
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیص فوریت در اعمال خیار پس از اطلاع ورثه، نحوه احراز علم ورثه به وجود خیار، پذیرش یا عدم پذیرش اسقاط ضمنی حق فسخ توسط وراث
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تایید و اعلام فسخ قرارداد مورخ […] به پلاک ثبتی […] به دلیل […] و استرداد ماترک.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا یک نفر از وراث می‌تواند به تنهایی قرارداد مورث را فسخ کند؟
در حقوق ایران، اجرای خیار قابل تجزیه نیست و اصولاً همه وراث باید با هم اقدام کنند، مگر اینکه تفویض اختیار شده باشد.
مهلت اعمال حق فسخ وراث چقدر است؟
این حق فوری است و از تاریخی که ورثه از حق خیار و علت آن مطلع شده‌اند آغاز می‌شود.
آیا ارسال اظهارنامه قبل از دادخواست الزامی است؟
الزامی قانونی نیست اما برای اثبات تاریخ اعلام اراده بسیار مفید است.
هزینه دادرسی چگونه محاسبه می‌شود؟
بر اساس ارزش معاملاتی یا ارزش روز ملک موضوع دعوا به عنوان دعوای مالی محاسبه می‌شود.
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای حق فسخ وراث ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.