دعوای غصب — به زبانِ ساده
غصب در اصطلاح حقوقی عبارت است از استیلاء بر مال غیر به نحو عدوان و بدون مجوز قانونی. این دعوا زمانی طرح می‌شود که شخصی بدون داشتن حق قانونی، مال منقول یا غیرمنقول متعلق به دیگری را تصرف کند یا مانع از تسلط مالک بر مال خود شود. هدف از این دعوا، رفع تصرف، استرداد مال و مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف است. این نهاد حقوقی یکی از مهم‌ترین ضمانت‌اجراهای حمایتی از حقوق مالکیت در نظام حقوقی ایران محسوب می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان مالک مال (یا متصرف سابق) و خوانده شخصی است که مال را به غصب تصرف کرده است.
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع مال غیرمنقول (در خصوص اموال غیرمنقول) یا اقامتگاه خوانده (در خصوص اموال منقول).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند مالکیت یا ادله اثبات مالکیت (شهادت، استعلام، قرارداد)، کارت ملی، فیش واریز هزینه دادرسی.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
دعوای غصب مرور زمان ندارد، اما مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف مشمول قاعده مرور زمان خاص نمی‌شود ولیکن نسبت به گذشته تابع مقررات عمومی است؛ مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز پس از ابلاغ رای است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی دعاوی مالی بر اساس ارزش ریالی مال مورد غصب و اجرت‌المثل مطالبه‌شده (در مرحله بدوی معادل سه و نیم درصد محکوم‌به و در غیرمالی مقطوع) محاسبه می‌شود.
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام می‌کند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم دادخواست رفع تصرف و مطالبه اجرت‌المثل
- ۲. ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۳. ارجاع به دادگاه حقوقی و تعیین وقت رسیدگی
- ۴. جلسه دادرسی و بررسی ادله
- ۵. صدور رای
- ۶. درخواست صدور اجرائیه
- ۷. اجرای حکم توسط واحد اجرای احکام.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
دعوای غصب علاوه بر استرداد عین مال، شامل مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف حتی بدون ورود خسارت مادی به اصل مال است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: نحوه محاسبه اجرت‌المثل در مواردی که مالِ غصبشده تغییر یافته یا ارزش افزوده پیدا کرده است / دیدگاه ۱: اجرت‌المثل بر اساس ارزش روزِ بهره‌برداری در زمان کارشناسی محاسبه می‌شود / دیدگاه ۲: اجرت‌المثل باید بر اساس نرخ متعارف زمان تصرف به انضمام تعدیل تورمی محاسبه گردد.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیص حد فاصل بین تصرف عدوانی کیفری و حقوقی، میزانِ تأثیرِ تورم در تعیین اجرت‌المثل، پذیرش یا عدم پذیرش نظرات هیئت کارشناسی.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
صدور حکم بر محکومیت خوانده به رفع تصرف عدوانی/غصب از [تعصیف مال/ملک] به پلاک ثبتی [شماره پلاک] و مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف از تاریخ [تاریخ] لغایت اجرای حکم با احتساب خسارات دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای طرح دعوای غصب داشتن سند رسمی الزامی است؟
خیر، اثبات سبق تصرف یا ارائه هرگونه دلیل معتبر بر مالکیت عرفی یا قانونی نیز کفایت می‌کند، هرچند سند رسمی بهترین دلیل است.
آیا غصب جرم است؟
اصل تصرف غاصبانه اگر توأم با قهر و غلبه و تصرف عدوانی کیفری باشد می‌تواند مشمول عناوین کیفری شود، اما دعوای حقوقی غصب برای استرداد مال و اجرت‌المثل است.
تکلیف منافع حاصله در دوران غصب چیست؟
غاصب ضامن تمام منافع مال غصبشده است، اعم از منافع استیفائهشده و استیفانهنشده.
هزینه کارشناسی اجرت‌المثل بر عهده چه کسی است؟
در ابتدا بر عهده خواهان (به عنوان هزینه دادرسی و جانبی) است که نهایتاً جزو خسارات دادرسی از خوانده وصول می‌شود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع دعوای غصب در حقوق ایران؛ تعریف، مراحل قانونی و نحوه پس گرفتن مال غصبی ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای غصب ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.