دعوای مسبب و مباشر — به زبانِ ساده
در حقوق مسئولیت مدنی، مباشر کسی است که فعل زیان‌بار را مستقیماً انجام داده و مسبب کسی است که زمینه وقوع خسارت را فراهم کرده است بدون اینکه خودش مباشر باشد. این بحث زمانی مطرح میشود که زیان ناشی از اجتماع سبب و مباشر باشد و دادگاه باید تعیین کند که ضمانت اجرای جبران خسارت متوجه کدام یک یا هر دو می‌باشد. قاعده کلی این است که مباشر ضامن است مگر اینکه سبب أقوی از مباشر باشد. این تفکیک مبنای اصلی صدور احکام خسارت در تصادفات، ساخت‌وسازها و حوادث گوناگون است.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان زیان‌دیده (متضرر) و خوانده مسبب و/یا مباشر حادثه یا خسارت.
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه عمومی حقوقی (و در امور کیفری، دادگاه کیفری حسب مورد).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
نظریه کارشناس رسمی، گزارش پلیس یا اورژانس، اسناد اثبات خسارت، فاکتورها، کارت ملی.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مهلت مرور زمان خاصی برای اقامه دعوای خسارت منقول وجود ندارد اما تابع مقررات عمومی است؛ مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز پس از ابلاغ رای است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس میزان خسارت مطالبه‌شده و تعرفه‌های دعاوی مالی محاسبه میشود.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. وقوع حادثه و تنظیم گزارش‌های اولیه
- ۲. ارجاع امر به کارشناس جهت تعیین میزان تقصیر مسبب و مباشر
- ۳. تنظیم دادخواست مطالبه خسارت علیه مسبب و/یا مباشر
- ۴. ثبت در دفاتر خدمات قضایی
- ۵. رسیدگی دادگاه و صدور حکم
- ۶. اجرای احکام.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
صدور حکم بر محکومیت تضامنی/انفرادی خواندگان (مسبب و مباشر) به پرداخت مبلغ [مقدار خسارت] ریال بابت جبران خسارت وارده به انضمام خسارات دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
اگر سبب أقوی از مباشر باشد، چه کسی ضامن است؟
در این حالت، سبب ضامن است و مباشر مسئولیتی ندارد (مانند اکراه یا فریب).
آیا مسبب و مباشر به طور تضامنی مسئول پرداخت خسارتند؟
در برخی موارد که تقصیر هر دو به نحو اجتماع موجب خسارت شده باشد، دادگاه میتواند حکم به مسئولیت تضامنی یا بر اساس میزان تقصیر بدهد.
نقش کارشناس در تعیین مسبب و مباشر چیست؟
کارشناس فنی با بررسی صحنه حادثه، نقش و میزان تاثیرگذاری هر کدام را مشخص می‌کند.
آیا این دعوا کیفری است یا حقوقی؟
میتواند هر دو باشد؛ اگر ناشی از جرم باشد در دادگاه کیفری و اگر صرفاً مسئولیت مدنی باشد در دادگاه حقوقی رسیدگی میشود.
راهنمای کامل: راهنمای حقوقی مسئولیت مدنی مسبب حادثه و جبران خسارت در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای مسبب و مباشر ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.