دعوای تقاضای عسر و حرج از طرف محکوم علیه مستاجر — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی مطرح میشود که مستأجر به دلیل شرایط سخت و غیرقابل‌تحمل (مانند بیماری، فقر شدید یا حوادث غیرمترقبه) توانایی پرداخت اجاره‌بها یا تخلیه عین مستأجره را ندارد و از دادگاه تقاضای مهلت یا تعدیل شرایط را می‌کند. این دعوا در واقع دفاعی در برابر حکم تخلیه یا مطالبه اجور معوقه است. هدف از آن جلوگیری از ورود ضرر فاحش به مستأجر در شرایط اضطراری است.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: مستأجر / خوانده: موجر
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی (در صورت تقاضای تقسیط یا تعدیل)؛ ترافعی
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
اجاره‌نامه، حکم تخلیه یا اخطاریه، مدارک اثبات عسر و حرج (گواهی پزشکی، استشهادنامه، مدارک مالی)، کارت ملی
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
بلافاصله پس از ابلاغ حکم تخلیه یا اجراییه
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
تابع هزینه دادرسی دعاوی مالی (در صورت تقاضای اعسار از هزینه دادرسی) یا هزینه دعاوی غیرمالی (در صورت تقاضای مهلت تخلیه)
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت دادخواست اعسار یا تقاضای مهلت در دفتر خدمات قضایی
- ۲. ارجاع به شعبه صادرکننده حکم
- ۳. رسیدگی دادگاه و استماع شهادت شهود یا بررسی مدارک
- ۴. صدور رأی مبنی بر مهلت یا تقسیط
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
اثبات عسر و حرج محکوم‌علیه مستأجر برای عدم امکان تخلیه یا پرداخت اجاره‌بها یا نحوه اجرای حکم، مستلزم ارائه مستندات دقیق مالی، وضعیت معیشتی و اثبات عدم دسترسی به محل سکونت جایگزین متناسب با شأن است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: آیا عسر و حرج مستأجر مانع از صدور یا اجرای دستور تخلیه فوری (طبق قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۷۶) میشود؟ / دیدگاه ۱: دستور تخلیه فوری قانوناً استثنابردار نیست و عسر و حرج مانع اجرای آن نمی‌شود / دیدگاه ۲: قواعد عمومی عسر و حرج و اصول کلی حقوقی می‌توانند اجرای حکم را موقتاً با تاخیر مواجه کنند.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
احراز واقعی بودن عسر و حرج مستأجر، میزان درآمد و تمکن مالی محکوم‌علیه، پذیرش یا عدم پذیرش تقسیط محکوم‌به (اجاره‌های معوق).
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تقاضای صدور حکم مبنی بر اعطای مهلت جهت تخلیه عین مستأجره به دلیل عسر و حرج و یا تقسیط محکوم‌به (اجور معوقه)
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا عسر و حرج مانع اجرای حکم تخلیه میشود؟
صرف ادعا کافی نیست؛ دادگاه باید شرایط را احراز کند و ممکن است مهلت محدودی بدهد.
آیا می‌توان اجاره‌بها را هم تقسیط کرد؟
بله، اگر مستأجر اعسار خود را از پرداخت یکجای اجور معوقه اثبات کند.
آیا این دعوا نیاز به وکیل دارد؟
الزامی نیست اما به دلیل پیچیدگی اثبات عسر و حرج، توصیه میشود.
اگر موجر ملک را برای نیاز شخصی بخواهد، آیا عسر و حرج مستأجر پذیرفته میشود؟
بسیار دشوار است و دادگاه معمولاً حق مالک را مقدم میداند.
راهنمای کامل: راهنمای جامع تقاضای صدور دستور موقت در دعاوی حقوقی ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای تقاضای عسر و حرج از طرف محکوم علیه مستاجر ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.