دعوای خیار غبن فاحش — به زبانِ ساده
غبن به معنای فریب خوردن در معامله است و زمانی رخ می‌دهد که یکی از طرفین معامله، مالی را به قیمتی بسیار کمتر یا بیشتر از ارزش واقعی آن خرید و فروش کند به گونه‌ای که توازن عوضین به شدت به هم بخورد. خیار غبن فاحش به طرف متضرر حق می‌دهد که پس از علم به غبن، معامله را فسخ کند. این حق باید بلافاصله پس از علم به غبن اعمال شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
طرفِ متضرر (خواهان) علیه طرفِ دیگر معامله (خوانده)
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی (در نتیجه فسخ و استرداد عوضین)، ترافعی
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند معامله، نظریه کارشناس رسمی دادگستری (در خصوص ارزش واقعی ملک یا کالا در زمان عقد)، کارت ملی و مدارک شناسایی
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
فوری است؛ یعنی به محض اینکه متضرر از غبن آگاه شد باید اقدام کند و تأخیر غیرمتعارف به معنای سقوط این حق است. مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز پس از ابلاغ رای است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس ارزش مالی موضوع خواسته (بهای مبیع یا ثمن)
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام می‌کند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. استعلام قیمت از کارشناس و حصول اطمینان از غبن فاحش
- ۲. تنظیم اظهارنامه فسخ معامله
- ۳. ثبت دادخواست تایید فسخ معامله و استرداد ثمن یا مبیع
- ۴. ارجاع پرونده به کارشناس دادگستری توسط دادگاه
- ۵. صدور حکم و اجرای آن
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
خیارِ غبن باید «فوری» اعمال شود؛ یعنی به محضِ اطلاع از غبن، صاحبِ خیار باید ارادهٔ خود را مبنی بر فسخ اعلام کند، وگرنه خیار ساقط می‌شود.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: مبدأ زمانیِ شروعِ فوریتِ خیار / دیدگاه ۱: فوریت از زمانِ انعقادِ قرارداد / دیدگاه ۲: فوریت از زمانِ علم به غبن (نظرِ مشهور و رویهٔ غالب).
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیصِ «فاحش» بودنِ غبن (عرفی بودنِ آن)، تشخیصِ زمانِ دقیقِ اطلاعِ مغبون از غبن، میزانِ سخت‌گیری در احرازِ فوریتِ عرفی.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تایید فسخ معامله مورخ [تاریخ] به استناد خیار غبن فاحش و استرداد ثمن/مبیع به انضمام خسارات دادرسی
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
غبن فاحش یعنی چه مقدار اختلاف قیمت؟
مقداری است که در عرف قابل مسامحه نباشد و بسته به نوع مال متفاوت است.
آیا خیار غبن با اسقاط کافه خیارات ساقط می‌شود؟
بله، اگر عبارت «کافه خیارات ولو غبن فاحش» در قرارداد درج شده باشد.
آیا مهلت اعمال خیار غبن محدود به روز خاصی است؟
قانون مهلت مشخصی تعیین نکرده بلکه ملاک «فوری بودن» پس از علم به غبن است.
اگر فروشنده تفاوت قیمت را پرداخت کند، آیا معامله فسخ می‌شود؟
اگر مغبون تفاوت قیمت را بدهد تا معامله بر هم نخورد، خیار ساقط نمی‌شود مگر اینکه طرف مقابل تفاوت را بپردازد که در این صورت نظریات فقهی و حقوقی متفاوت است (اصولاً با تادیه تفاوت توسط غابن، خیار ساقط نمی‌شود مگر با رضایت مغبون).
راهنمای کامل: راهنمای کامل خیار در حقوق ایران؛ آشنایی با انواع حق فسخ قرارداد و مراحل آن ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای خیار غبن فاحش ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.