دعوای اصل عدم تبرع — به زبانِ ساده
اصل عدم تبرع یک قاعده فقهی و حقوقی است که بر مبنای آن، هرگونه انتقال مال، انجام عمل یا بذل منفعت به دیگری، حمل بر مجانی بودن و بخشش نمی‌شود؛ مگر خلاف آن ثابت گردد. این قاعده زمانی کاربرد دارد که شخصی مدعی است مالی را به عنوان قرض، هدیه یا امانت به دیگری داده یا خدماتی برای او انجام داده و طرف مقابل مدعی تبرعی بودن آن است. مدعیِ تبرع باید ادعای خود را اثبات کند.
چه کسی از چه کسی شکایت میکند؟
خواهان و خوانده
خواهان: پرداخت‌کننده وجه یا ارائه‌دهنده خدمت / خوانده: دریافت‌کننده وجه یا خدمت
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی یا غیرمالی (بسته به موضوع)، ترافعی
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه عمومی حقوقی محل اقامت خوانده
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
اسناد مالی (فیش واریزی، چك)، شهادت شهود، اقرار طرف مقابل، قرارداد یا هر مدرکی که دلالت بر قصد عوض یا استحقاق دریافت اجرت داشته باشد
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
تابع مرور زمان کلی دعاوی مالی (۱۰ سال)، مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
معادل هزینه دعاوی مالی یا غیرمالی بر اساس ماهیت خواسته
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم دادخواست بر اساس استناد به اصل عدم تبرع
- ۲. ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک
- ۳. رسیدگی در دادگاه حقوقی و استماع دفاع خوانده مبنی بر تبرعی بودن
- ۴. صدور حکم به نفع خواهان (در صورت عدم اثبات تبرع توسط خوانده)
- ۵. اجرای حکم
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
اصل عدم تبرع (ماده ۲۶۵ قانون مدنی) در دعاوی استرداد وجه یا مال، بار اثبات را بر عهده مدعیِ «قرض» یا «امانت» می‌گذارد؛ یعنی اگر کسی مالی را به دیگری داد، اصل بر این است که مدیون بوده یا قصد تبرع نداشته است، اما اثباتِ اینکه این پرداخت بابتِ دینِ سابق نبوده، چالش اصلی است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: استرداد وجوه واریزی به حساب دیگران / دیدگاه ۱: صرفِ واریز وجه، اماره بر مدیون بودنِ گیرنده است و خواهان باید ثابت کند که واریزی بابتِ قرض بوده است / دیدگاه ۲: واریز وجه، اماره بر مدیون بودن نیست و گیرنده باید ثابت کند که این وجه بابتِ دینِ سابق بوده است (رویه‌ی غالب به سمت دیدگاه ۱ است).
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
آیا صرفِ فیش واریزی برای اثباتِ اشتغال ذمه کافی است؟، آیا قرائن و امارات (مثل روابط خانوادگی یا تجاری) میتواند اصل عدم تبرع را نقض کند؟
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
مطالبه وجه به استناد اصل عدم تبرع مقوم بر [مبلغ] ریال به انضمام خسارت تأخیر تأدیه و هزینه‌های دادرسی
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
بار اثبات دعوا در اصل عدم تبرع بر عهده کیست؟
بر عهده خواندهای که ادعای تبرعی بودن (مجانی بودن) انتقال را دارد.
آیا رابطه خویشاوندی اصل عدم تبرع را نقض میکند؟
رابطه خویشاوندی میتواند امارهای بر تبرع باشد اما نیاز به بررسی قاضی دارد.
آیا این قاعده شامل خدمات انجام‌شده هم می‌شود؟
بله، کسی که خدمتی برای دیگری انجام دهد مستحق اجرت است مگر اینکه تبرع آن ثابت شود.
مستند قانونی این اصل چیست؟
بنای عقلا، قاعده فقهی و مواد عمومی قانون مدنی در باب معاملات و ضمان قهری.
راهنمای کامل: راهنمای جامع اعتراض به اصل چک و اسناد تجاری در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای اصل عدم تبرع ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.