دعوای ابطال عقد رهن — به زبانِ ساده
ابطال عقد رهن زمانی مطرح میشود که قرارداد رهن به دلایل قانونی مانند عدم اهلیت، اکراه، رهن مال غیر بدون اجازه مالک، یا فرار از دین با شرایط خاص باطل یا غیرنافذ باشد. این دعوا به دنبال از بین رفتن اثر حقوقی عقد رهن و آزادی مال مرهونه از توقیف طلب مرتهن است. دادگاه با بررسی شرایط صحت معاملات، حکم به بطلان آن صادر میکند. پس از صدور حکم قطعی، رهن از بین رفته محسوب میشود.
چه کسی از چه کسی شکایت میکند؟
خواهان و خوانده
خواهان: مالک مال مرهونه یا مدیون / خوانده: مرتهن (طلبکار) و راهن (در صورتی که خواهان شخص ثالث باشد).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل وقوع مال غیرمنقول یا محل اقامت خوانده در خصوص اموال منقول.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند مالکیت مال مرهونه، سند رسمی یا عادی عقد رهن، کارت ملی، استعلامات ثبتی (در صورت ملک بودن).
مهلتها چیست؟
مهلتها
محدوده زمانی خاصی برای اقامه دعوای بطلان وجود ندارد، اما تابع قواعد مرور زمان کلی نیست؛ در صورت تجدیدنظرخواهی، ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رای.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس ارزش مالی خواسته (ارزش مال مرهونه یا میزان دین، هرکدام کمتر باشد) طبق تعرفه دعاوی مالی تعیین میشود.
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام میکند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم دادخواست ابطال عقد رهن
- ۲. ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۳. ارجاع به دادگاه حقوقی
- ۴. جلسه دادرسی و بررسی ارکان عقد
- ۵. صدور رای
- ۶. تجدیدنظرخواهی در صورت اعتراض
- ۷. اجرای حکم و رفع اثر از رهن.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
در صورت ابطال عقد رهن، قراردادِ پایه (مثل بیع) همچنان معتبر است اما وثیقه از بین میرود؛ باید توجه داشت که آیا رهنِ ملکِ بازداشتشده یا در رهنِ بانک بوده است یا خیر.
⚖جاهایی که دادگاهها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: امکان ابطال رهنِ ملکِ در رهنِ بانک (رهنِ ثانویه) / دیدگاه ۱: باطل است چون عینِ مرهونه قابلیت نقل و انتقال ندارد / دیدگاه ۲: صحیح است و فقط حقِ مرتهنِ اول محفوظ میماند.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیصِ «قصدِ فرار از دین» در معاملاتِ رهنی، تفسیرِ «اذنِ مرتهن» در قراردادهای رهنی، احرازِ صوری بودنِ قراردادِ رهن.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
ابطال عقد رهن موضوع سند رسمی شماره [...] مورخ [...] تنظیمی در دفترخانه اسناد رسمی شماره [...]
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسشهای متداول
آیا رهن مال غیر بدون اجازه مالک باطل است؟
بله، این عقد غیرنافذ است و نیاز به تنفیذ مالک دارد.
آیا هزینه دادرسی این دعوا مالی است؟
بله، چون به مال مرتبط است، هزینه دادرسی مالی دارد.
آیا میتوان همزمان ابطال سند رهن و سند انتقال را خواست؟
بله، در قالب یک دادخواست قابل طرح است.
اگر راهن مفلس شود تکلیف رهن چیست؟
مرتهن نسبت به مال مرهونه حق تقدم دارد مگر اینکه بطلان رهن ثابت شود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع دعوای ابطال سند رسمی و قراردادها در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای ابطال عقد رهن ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارتها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.
