دعوای مستحق للغیر درآمدن مبیع — به زبانِ ساده
دعوای مستحق‌للغیر درآمدن مبیع (دراك، غصب، یا استحقاق غیر) زمانی مطرح می‌شود که پس از انجام معامله، مشخص گردد مالِ فروخته‌شده متعلق به شخص دیگری بوده است. در این حالت خریدارِ ناآگاه می‌تواند برای استرداد ثمن پرداختی و جبران خسارات قانونی به فروشنده مراجعه کند. این دعوا از جمله مهم‌ترین دعاوی حمایتی برای حفظ حقوق خریداران در معاملات اموال منقول و غیرمنقول است.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: خریدار ناآگاه (متصرف) / خوانده: فروشنده (بایع فضولی یا غاصب)
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده یا محل وقوع مال غیرمنقول
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند معامله (قولنامه، سند رسمی یا عادی)، فیش‌های واریزی ثمن، دادنامه یا ادله اثبات مالکیت شخص ثالث (در صورت وجود)
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مشمول مرور زمان خاصی نیست، اما خریدار به محض کشف فساد معامله باید اقدام کند. مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس ارزش ریالی ثمن پایه و خسارات مطالبه‌شده مطابق تعرفه دعاوی مالی در دادگاه‌های حقوقی محاسبه می‌شود.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم دادخواست استرداد ثمن و غرامات
- ۲. ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۳. ارجاع به دادگاه حقوقی و تشکیل جلسه دادرسی
- ۴. صدور حکم
- ۵. ارجاع به اجرای احکام جهت وصول محکوم‌به.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
در دعوای مستحق‌للغیر درآمدن مبیع (فروش مال غیر)، علاوه بر استرداد ثمن، فروشنده طبق قانون مدنی و رویه قضایی محکوم به پرداخت غرامت و کاهش ارزش پول (تورم) بر اساس نظریه کارشناس و روز ارزش مبیع است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
مبنای محاسبه غرامت و کاهش ارزش ثمن / دیدگاه ۱: پرداخت غرامت بر اساس نرخ روز مبیع (نظر مشهور و رویه دیوان عالی کشور) / دیدگاه ۲: استرداد ثمن به انضمام خسارت تأخیر تأدیه بر اساس شاخص بانک مرکزی.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
نحوه احسنت به جهل خریدار به مستحق‌للغیر بودن مبیع در زمان انعقاد قرارداد، پذیرش نظریه کارشناسی برای تعیین ارزش روز مبیع، نحوه محاسبه خسارات جانبی وارد شده به خریدار.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
مطالبه ثمن معامله به انضمام غرامات قانونی و خسارت تأخیر تأدیه و هزینه‌های دادرسی
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا خریدار می‌تواند علاوه بر ثمن، ارزش روز مبیع را مطالبه کند؟
بله، بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۷۳۳، غرامات شامل کاهش ارزش پول و تورم بر اساس نرخ روز است.
اگر فروشنده جاهل به عدم مالکیت خود باشد چطور؟
باز هم ضامن است و باید ثمن و غرامات را بپردازد.
راهنمای کامل: راهنمای حقوقی دعوای مستحق‌لغیر درآمدن مبیع (فروش مال غیر) ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای مستحق للغیر درآمدن مبیع ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.