دعوای تسلیط ید (وضع ید بر مال غیر منقول /ملک) — به زبانِ ساده
دعوای تسلیط ید یا وضع ید، دعوایی است که تصرف قانونی تصرف‌کننده سابق را که به نحو مقتضی احراز شده ولی مانع از استفاده او هستند، تثبیت و رفع مانع می‌کند. این دعوا زمانی مطرح می‌شود که خواهان دارای سند رسمی یا ادعای مالکیت مشروع است و خوانده بدون مجوز قانونی مانع تصرف او شده یا او را از ملک بیرون کرده است. در رویه قضایی گاهی با خلع ید یا رفع تصرف عدوانی هم‌پوشانی دارد اما ماهیت آن اثبات حق تصرف قانونی است.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: مالِک یا متصرف قانونی سابق. خوانده: مزاحم، ممانعت‌کننده یا متصرف غیرقانونی.
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه صلح محل وقوع ملک (با توجه به حد نصاب مالی دادگاه صلح).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند مالکیت رسمی یا مبایعه‌نامه معتبر، کارت ملی، استشهادیه محلی، گزارش کلانتری یا تأمین دلیل (در صورت وجود).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مرور زمان خاصی ندارد اما تاخیر طولانی ممکن است اماره بر اسقاط حق یا رضایت تلقی شود؛ مهلت اعتراض و تجدیدنظر ۲۰ روز پس از ابلاغ رای است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بر اساس ارزش منطقه ای یا تقویم ارزش خواسته اموال غیرمنقول (دعوای مالی).
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۲. ارجاع به دادگاه صلح
- ۳. تعیین وقت رسیدگی و دعوت از طرفین
- ۴. بررسی اسناد و در صورت نیاز ارجاع به کارشناس رسمی دادگستری
- ۵. صدور حکم به تسلیط ید / وضع ید
- ۶. اجرای حکم توسط واحد اجرای احکام.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
اثبات مالکیت (در صورت عدم وجود سند رسمی) مقدمه واجب برای طرح دعوای خلع ید است؛ در صورت وجود سند رسمی، دادگاه صرفاً به مالکیت رسمی توجه می‌کند و ادعای مالکیتِ عادیِ خوانده را در این دعوا نمی‌پذیرد.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: لزوم یا عدم لزومِ مالکیتِ رسمی / دیدگاه ۱: دعوای خلع ید فقط با سند رسمی قابل استماع است / دیدگاه ۲: با اثبات مالکیت (حتی با سند عادی) در کنارِ خلع ید، دعوا قابل استماع است.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
احرازِ غاصبانه بودنِ تصرف، تشخیصِ وجودِ رابطه استیجاری یا امانی (که دعوا را به تخلیه تبدیل می‌کند)، نحوه برخورد با ادعای مالکیتِ مشاعی (آیا خلع یدِ کل ملک جایز است یا فقط به میزان سهم؟).
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تقاضای صدور حکم بر محکومیت خوانده به تسلیط ید و رفع ممانعت از حق تصرف در یک باب مغازه/ملک به پلاک ثبتی [پلاک ثبتی] مقوم به [میزان مبلغ] ریال
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای دعوای تسلیط ید سند رسمی الزامی است؟
سند رسمی بهترین دلیل است، اما قرارداد عادی معتبر و سابقین تصرف نیز قابل استناد است.
تفاوت تسلیط ید با رفع تصرف عدوانی چیست؟
در تصرف عدوانی احراز سبق تصرف و لحوق عدوان در مدت کوتاه مطرح است، اما تسلیط ید جنبه اثبات تصرف قانونی و رفع مزاحمت دارد.
آیا میتوان همزمان خسارت مطالبه کرد؟
بله، مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف یا خسارات وارده قابل ضمیمه شدن به دادخواست است.
اگر خوانده مدعی مالکیت باشد چه می‌شود؟
دادگاه به دلایل طرفین رسیدگی کرده و اگر ادعای خوانده قوی باشد، دعوا را رد یا به دادگاه حقوقی ارجاع می‌دهد.
راهنمای کامل: راهنمای جامع ثبت سند رسمی ملک و نکات حقوقی آن در ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای تسلیط ید (وضع ید بر مال غیر منقول /ملک) ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.