دعوای الزام به اعطای مرخصی ویژه مشاغل سخت و زیانآور — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی مطرح میشود که کارگر در مشاغل سخت و زیانآور مشغول به کار است و کارفرما از اعطای مرخصی سالانه ویژه (۵ هفته) یا مرخصی‌های استحقاقی قانونی مربوط به این مشاغل امتناع می‌ورزد. طبق قانون کار، کارگران شاغل در کارهای سخت و زیانآور باید از مرخصی سالانه بیشتری نسبت به کارگران عادی برخوردار باشند. این دعوا برای الزام کارفرما به رعایت این حق قانونی و اعطای مرخصی مذکور طرح میشود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: کارگر (یا نماینده قانونی او) / خوانده: کارفرما (شخص حقیقی یا حقوقی).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی (غیرمالیِ اعتباری که تبعات مالی دارد)؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
هیئت‌های تشخیص و حل اختلاف اداره کار (صلاحیت محلی: محل انجام کار).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
قرارداد کار، لیست بیمه، حکم کارگزینی، مدارک اثبات‌کننده سخت و زیانآور بودن شغل (تأییدیه کمیته استانی)، فیش حقوقی، مدارک مربوط به درخواست مرخصی و مخالفت کارفرما.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
محدودیت زمانی خاصی برای طرح شکایت در اداره کار وجود ندارد، اما بهتر است در اسرع وقت اقدام شود. اعتراض به رأی هیئت تشخیص: ۱۵ روز از تاریخ ابلاغ.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی در مراجع حل اختلاف کار رایگان است.
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام می‌کند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت‌نام در سامانه جامع روابط کار
- ۲. ثبت دادخواست
- ۳. ارجاع به هیئت تشخیص
- ۴. تشکیل جلسه رسیدگی
- ۵. صدور رأی
- ۶. در صورت اعتراض، ارجاع به هیئت حل اختلاف
- ۷. صدور رأی قطعی
- ۸. اجرای احکام دادگستری (در صورت عدم اجرای داوطلبانه).
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
مرخصی پاداش مشاغل سخت و زیانآور (مرخصی استحقاقی اضافی موضوع ماده ۶۵ قانون کار، یعنی ۵ هفته در سال که باید در دو نوبت استفاده شود) در برخی کارگاه‌ها به دلیل ماهیت تولید قابل اعطا نیست و باید تبدیل به بازخرید شود که الزام به اعطای عین آن با چالش مواجه است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: امکان الزام کارفرما به اعطای عین مرخصی سخت و زیانآور پس از انقضای سال مربوطه / دیدگاه ۱: حق مرخصی زایل شده و فقط قابل تبدیل به مطالبه وجه است / دیدگاه ۲: کارگر می‌تواند الزام به اعطای مرخصی معوق را درخواست کند.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تشخیص اینکه آیا ادامه اشتغال کارگر در شرایط سخت و زیانآور مانع یا موجد حق استفاده از مرخصی معوق است، نحوه ارزیابی گزارش بازرسان کار درباره شرایط محیط کار.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
الزام خوانده به اعطای مرخصی استحقاقی سالانه به مدت ۵ هفته به دلیل اشتغال در مشاغل سخت و زیانآور.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا مرخصی ۵ هفته‌ای برای مشاغل سخت قابل ذخیره است؟
خیر، طبق قانون باید در طول سال استفاده شود و در صورت عدم استفاده، فقط در پایان سال قابل بازخرید است.
اگر کارفرما بگوید کارگاه سخت و زیانآور نیست، چه باید کرد؟
باید ابتدا از طریق کمیتههای استانی موضوع ماده ۶۶ قانون کار، سخت و زیانآور بودن شغل خود را اثبات کنید.
آیا میتوانم به جای مرخصی، معادل ریالی آن را بخواهم؟
بله، در صورت عدم استفاده از مرخصی در پایان سال، میتوانید مطالبه وجه آن را مطرح کنید.
آیا این مرخصی شامل کارگران پارهوقت هم میشود؟
بله، به نسبت ساعات کارکرد، حق مرخصی آنها نیز باید رعایت شود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع مرخصی‌های قانونی در قانون کار ایران: انواع، شرایط و محاسبات ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای الزام به اعطای مرخصی ویژه مشاغل سخت و زیانآور ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.