دعوای احراز شمول قانون کار — به زبانِ ساده
دعوای احراز شمول قانون کار زمانی مطرح می‌شود که میان ارائه‌دهنده خدمت و دریافت‌کننده آن اختلاف وجود داشته باشد که آیا روابط فی‌مابین مشمول قانون کار است یا خیر. کارگر برای برخورداری از حقوق حمایتی قانون کار مانند دستمزد حداقل، بیمه تأمین اجتماعی، عیدی و پاداش، این دادخواست را تقدیم می‌کند. احراز این رابطه نیازمند اثبات ارکان کار از جمله انجام کار به دستور کارفرما، دریافت دستمزد و تبعیت حقوقی و اقتصادی است. این دعوا مبنای سایر دعاوی کارگر علیه کارفرما محسوب می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: ارائه‌دهنده خدمت (کارگر یا واجد شرایط کار) / خوانده: دریافت‌کننده خدمت (کارفرما یا شخص حقیقی/حقوقی مدعی کارفرمایی)
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی (منشأ اثر مالی)؛ ترافعی
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
هیأتهای تشخیص و حل اختلاف اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل انجام کار
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
کارت ملی و شناسنامه، مدارک اثبات‌کننده حضور در محل کار (شهادت شهود، فیش واریزی، پرینت بانکی، استعلامات کارت‌ساعت یا دوربین مداربسته، ابلاغیه‌ها، قراردادهای داخلی یا فرم‌های حضور و غیاب)
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
دعوای احراز رابطه کارگری و کارفرمایی مشمول مرور زمان خاصی نیست و در هر زمان قابل طرح است، اما اعتراض به آرای هیأت تشخیص نیازمند رعایت مهلت ۱۵ روزه از تاریخ ابلاغ است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
رسیدگی در مراجع حل اختلاف اداره کار مطابق قانون فاقد هزینه دادرسی به معنای تعرفه دادگستری است، صرفاً هزینه‌های اداری جزئی ممکن است وجود داشته باشد.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت‌نام در سامانه جامع روابط کار و تشکیل پرونده
- ۲. ثبت دادخواست بدوی در سامانه
- ۳. ارجاع پرونده به هیأت تشخیص و تعیین وقت رسیدگی
- ۴. حضور در جلسه و ارائه مستندات
- ۵. صدور رای توسط هیأت تشخیص
- ۶. اعتراض احتمالی به هیأت حل اختلاف ظرف مهلت قانونی
- ۷. قطعیت رای و ارجاع به واحد اجرای احکام دادگستری یا اجرای احکام اداره کار.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
اصل بر شمول قانون کار است (ماده ۲ قانون کار) و بار اثباتِ عدم شمول (مثلاً پیمانکاری یا مشاوره) بر عهده کارفرماست.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: قراردادهای مشاوره و پیمانکاری / دیدگاه ۱: صرفِ عنوان قرارداد ملاک نیست و باید ماهیت کار بررسی شود (رأی وحدت رویه دیوان عدالت اداری) / دیدگاه ۲: اگر قرارداد صراحتاً تحت عنوان پیمانکاری یا مشاوره تنظیم شده و حق بیمه پرداخت نشده، دادگاه وارد ماهیت نمی‌شود و پرونده را به اداره کار ارجاع می‌دهد.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
میزانِ تبعیتِ دستوری کارگر از کارفرما، نحوه پرداخت حقوق (مقطوع یا ساعتی)، وجود یا عدم وجودِ تجهیزات کار توسط کارگر، استمرار در کار.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
صدور حکم بر احراز شمول قانون کار و وجود رابطه کارگری و کارفرمایی بین اینجانب و خوانده از تاریخ [...] لغایت [...] و الزام خوانده به رعایت مقررات قانون کار و پرداخت حقوق و مزایای قانونی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای طرح این دعوا حتماً باید قرارداد کتبی وجود داشته باشد؟
خیر، قانون کار حتی در صورت وجود قرارداد شفاهی نیز حاکم است و رابطه کار با ادله دیگر قابل اثبات است.
مرجع صالح برای رسیدگی کجاست؟
هیأتهای تشخیص و حل اختلاف اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی.
آیا این دعوا هزینه دادرسی دارد؟
خیر، رسیدگی در مراجع اداره کار هزینه دادرسی مصوب دادگستری ندارد.
اگر کارفرما بیمه نکرده باشد، چگونه اثبات کنیم؟
از طریق شهادت شهود، واریزیهای بانکی حقوق، پرینت تردد و سایر قرائن و امارات قانونی.
راهنمای کامل: راهنمای جامع رابطه کار و قرارداد کار؛ هر آنچه کارگر و کارفرما باید بدانند ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای احراز شمول قانون کار ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.